Eriktiler – otanshyl jandar

Janashyrlyq ónegesi

Volonterlik qozǵalys qazirgi kúni búkil álemde ózara rııasyz kómek pen patrıotızmniń, qoǵamǵa jáne elge paıdaly adam bolýdyń úlgisi retinde jan-jaqty damyp keledi. Qazaq eli de eriktiler qozǵalysyna erekshe mán berip otyr. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen 2020 jyl elimizde Volonter jyly dep jarııalanǵany belgili. Aıtýly kezeńdi qorytyndylaýǵa arnalǵan jıynda Memleket basshysy: «Bul janashyrlyqqa, jaýapkershilik pen qamqorlyqqa úndegen kezeń boldy. Biz muqtaj jandarǵa qolushyn berip, túrli qıyndyqtarmen birge kúrestik. Osylaısha, adamgershilik qundylyqtardy joǵary baǵalaıtyn qoǵam ekenimizdi tanyt­tyq. Álemdi jaılaǵan indet qaıyrym men meıirimniń qanshalyqty mańyzdy ekenin anyq kórsetti», degen bolatyn.

Kúni keshe Túrkistan qalasynda ótken Ulttyq quryltaıda sóılegen sózinde Qasym-Jomart Toqaev volonterlik qozǵalystyń otanshyldyq rýhty kóterýdegi mańyzyn taǵy da aıryqsha atap: «Men eriktiler týraly únemi aıtyp júrmin. Sebebi eriktiler – eń aldymen, patrıot jandar. Olar elimizdiń damýy­na, onyń kelbetin jaqsartýǵa zor úles qosyp jatyr. Biz búkil qoǵam bolyp eriktilerdi qoldaýymyz kerek, olardyń eńbegin baǵalap, marapattap otyrý qajet», dedi.

Elordamyzda bastalǵan halyq­aralyq forým adamger­shiliktiń asyly – ózgege jáne elińe qolushyn sozyp, onyń taǵdyry úshin kúresý­diń mán-maǵynasyn ashý maqsatynda ótip jatyr. Alqaly jıynǵa 400-den astam adam jıyldy. Onyń ishinde 140 halyqaralyq uıym ókilderi men sheteldik qatysýshylar bar. Forým aıasynda volonterlerdiń qyzmetine qa­tysty túrli taqyryp ortaǵa salynyp, talqylandy.

Halyqaralyq yntymaqtyń mańyzy

«Halyqaralyq volonterlik bastamalar: tásilder men tájirıbeler» atty birinshi sessııada jıynǵa qatysýshy­lar men qonaqtar halyqaralyq volon­terliktiń damý mańyzdylyǵyn tal­qylap, otandyq jáne iri sheteldik uıymdardyń ókilderi Qaırat Sarybaı, Dáýren Abaev, Mıkaela Frıberg-Storı, Ronnı Lındstrom, Emılııa Asa­dova, Katarıına Iarvı jáne bas­qalar sóz sóıledi. Sarapshylar ha­lyq­aralyq volonterliktiń belsendi da­myp kele jatqanyn atap ótti. Máse­len, BUU damý baǵdarlamasymen ju­mys aıasynda 7 qazaqstandyq volon­ter Iorda­nııa, Kenııa, Taıland pen Túrkııadaǵy BUU-nyń túrli qurylymdarynda ju­mys istedi. Bul shara bizdiń elge volon­terlik qyzmet salasynda álemdik oń tájirıbeni engizýge múmkindik berdi.

Sessııa ashylýynda sóz alǵan TMD bas hatshysynyń orynba­sary Dáýren Abaev volonterlik qoǵam­­nyń ár salasyndaǵy túıtkilderdi tıim­di túrde sheshýge múmkindik bere­tin mańyzdy áleýmettik ınstıtýt eke­nin aıtty.

– Eriktiler qoǵamynyń belsen­diligi qoǵamnyń alǵa jyljýyn, damýy men ózdiginen uıymdasa alý qabi­letin kórse­tedi. Qazaq halqynda «Jaq­sylyq bolǵan jerde tapshylyq bol­maıdy» degen keremet maqal bar. Bir jaǵa­dan bas, bir jeńnen qol shy­ǵaryp qoǵamǵa qyzmet etý – qa­shan­nan qanymyzǵa sińgen asyl qasıet. Álem boıynsha volonterlik qyz­met­ke 150 mln adam óz erkimen aralasady. Bul – kámeletke tolmaǵandardy esep­temegendegi kórsetkish. Pandemııa ke­zinde volonterlerdiń mańyzy men ózek­­­tiligi artty. Osydan keıin olar­dyń qoǵam­daǵy orny aıshyqtala tústi, – dedi ol.

Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev­tyń forým qatysýshylaryna arna­ǵan hatyn senator Nurtóre Júsip oqyp berdi.

– Volonter jyly aıasynda jańa jobalar qolǵa alynyp, sátti iske asyryla bastady. Búgingi forýmdy da sonyń bir naqty nátıjesi deýge bolady. Qoǵam ilgeri jyljyp, damýy úshin volonterlik qyzmettiń mańyzy óte zor. El basyna kún týǵan qıyn zamandarda túrli tabıǵı apatta adam balasy bir-birine qoldaý kórsetip, kómek qolyn sozyp, tyǵyryqtan shyǵar joldy birlesip izdeıdi. Byltyr Qazaqstanda ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezinde 500-den astam volonterdiń qyzmet etkenin jaqsy bilemiz. Qazaqta «Jumyla kótergen júk jeńil» degen sóz bar, osyndaı kezderi aýyr júkti birlesip kóterýge elimizdiń eriktileri erekshe atsalysyp kele jatyr, – dedi senator. Ol sondaı-aq halyqara­lyq yntymaqtastyqty damytý, BUU «Eriktiler» baǵdarlamasy uıytqy bolyp jatqan bastamalarǵa toqtaldy.

Túrki memleketteri uıymynyń bas hatshysy Kýbanychbek Omýra­lıev adamdar búginde áleýmettik problemalardy sheshýge, kómekke zárý adam­darǵa járdemdesýge beıimdelgenin, ásirese pandemııa órship turǵan kezde volonterlerdiń arqasynda osyndaı qıyndyqqa tótep bere bilgenimizdi atap ótti. «Bul – bizde janashyr jan­dardyń kóp ekendiginiń kórsetkishi. Búgingi kezdesý jańa jobalar men ıdeıalardyń bastamasy bolatynyna senimdimin. Bizdiń áli bir-birimiz­den úırenerimiz kóp», degen meıman túr­kilerdiń dástúrli mádenıetinde erte zamannan taıpalyq ózara kómek kórsetýdi beıneleıtin «asar» degen uǵym bar ekenin, ıaǵnı volonterlik qasıet bizde burynnan qalyptasqanyn basa aıtty.

– Bul ádet-ǵuryp bizdiń baýyr­las halyqtarymyzdyń ómirinde erekshe ról atqarady. Kez kelgen ómirlik jaǵdaıda bireý tamaqqa, baspanaǵa ne­mese kıimge shuǵyl muqtajdyqqa tap bolsa, týystary men dos­tary kómekke keldi. Forým biz úshin kúsh­ti jáne tıimdi volonterler qaýym­dastyǵyn qurýǵa kómektesetin táji­rıbe, ıdeıalar jáne strategııalar­men almasýdyń tamasha múmkindigi dep aı­týǵa bolady. Volonterlik – úlken kúsh jáne soǵan sáıkes jaýapker­shi­likti kóterýi kerek, – dedi sheteldik meıman.

Al Fınlıandııadan kelgen Búkil­álem­dik azyq-túlik baǵdarlama­sy­nyń áıelder kásipkerligi boıynsha ma­many Katarıına Iarvı óziniń vo­lon­terlik tájirıbesinen mysaldar kel­tirip, jolyn qýǵan jastarǵa aqyl-keńesin bildirdi. «Volonterlik qyzmet men úshin qyzyq boldy. Eń alǵash stýdenttik odaqtyń klýbynda erikti retinde bastadym. Akademııalyq is-sharalar men keshterdi josparlaýǵa, uıymdastyrýǵa qatystym. Sonymen qatar stýdenttik odaqtyń prezıdenti boldym. Sol ýaqytta jyl saıyn 200-den asa is-sharaǵa jaýapty boldym. 400 eriktini basqardym. Buǵan qosa jylyna 1 mln dollar qarjy jınaý­men aınalystym. Men úshin mu­nyń bári tájirıbe boldy. Jastarǵa aıt­qym keletini, volonter bolyp jú­rip, ózińdi jańa qyryńnan tanısyń, kóp múmkindikke jol ashylady. Eń bas­tysy, ózińizge nemen aınalysý kerek ekenin tez aıqyndaısyzdar», dedi ol.

Tótenshe jaǵdaılar – syn saǵaty

Halyqaralyq forým aıasyn­da tó­ten­she jaǵdaılar kezindegi volonter­lerdiń úlesi taqyrybyna aıryqsha nazar aýdarylyp otyr. IýNESKO klýb­tary assosıasııasynyń ókili Vıta­lıı Nıkonovıch moderatorlyq et­ken «Tótenshe jaǵdaılar kezindegi volon­terlik» sessııasy barysynda Qazaq­stan men Túrkııa memlekettik organ­darynyń, Eýropa jáne TMD elde­riniń, sheteldik uıymdardyń ókilderi Syrym Sháriphanov, Ertan Ozchaban, Dılmıra Blas, Seval Gýzelkılınch, Tatıana Mıronıýk, Rımma Sabaeva jáne basqalar sóz sóıledi.

El basyna kún týǵanda, ártúrli qıynshylyq kelgende qoǵam ıgiligi úshin eńbegin tegin arnaıtyn eriktiler – búgingi kúnniń shyn batyrlary. Ony jýyrda Abaı oblysyna arnaıy bar­ǵan Memleket basshysy da erik­­tilermen kezdesýinde atap ót­ken bolatyn. Forýmda sóz sóılegen Tóten­she jaǵdaılar mınıstri Syrym Shárip­hanov pandemııa jáne ótken jyl­ǵy Qostanaı oblysy men bıylǵy Abaı ob­lysynda oryn alǵan alapat órt ke­zinde qaterge qarsy kúreske jumylǵan eriktilerdiń erligin aıryqsha atap ótti.

– Máselen, pandemııa kezinde volonterler qıyn jaǵdaıda qalǵan ­1 mln 258 myńnan astam azamatqa kó­mek kór­setti. Olardyń qatarynda soǵys jáne eńbek ardagerleri, jalǵyzbasty qarttar, áleýmettik osal toptaǵy aza­­mat­tar, kópbalaly, az qamtylǵan ot­basylar bar. Eriktiler atalǵan aza­mattarǵa 93 myń azyq-túlik sebe­tin, 5,5 mln-nan astam betperde taratty. Qo­ǵamdyq baqylaý júrgizý úshin volonterler men belsendiler toby el boıynsha 397 volonterden turatyn «Qoǵamdyq baqylaý» tobyn qurdy, – dedi Syrym Sháriphanov.

Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń aıtýynsha, Qostanaı oblysyndaǵy órt kezinde myńnan astam volonter zardap shekkenderge 1200 tonnaǵa jýyq kómek jınap, alǵashqy qajet zattar men azyq-túligi bar 150 mashına jibergen. Al ótken qysta Ekibastuz qalasynda bolǵan TJ kezinde 300-den astam volonter gýmanıtarlyq kómekti qabyldaý jáne irikteý beketterin uıymdastyrdy.

– Túrkııadaǵy zilzala kezinde ­ba­­­ýyr­las elge kórsetilgen kómek – el­­­de­gi volonterlik pen qaıyrym­dy­­­lyq da­mýynyń eń jarqyn kó­rini­siniń ­biri. Ulttyq volonterler je­lisi gýma­nı­tarlyq kómekti jı­­naý boıyn­sha ju­mys júrgizdi. Ná­tı­jesinde, Túr­kııa­ǵa 500 tonnadan astam gýmanı­tar­lyq kómek pen 150 kıiz úı jiberil­di. AFAD qory­na qazaqstandyq­tar 10 mln AQSh dollarynan astam qarajat aýdardy, – dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, qazirgi kúni Abaı oblysyndaǵy tótenshe jaǵdaı kezinde myńǵa jýyq volonter jumys istep jatyr. Kaspi.kz pen Ulttyq volonterler jelisi birlesip, tótenshe jaǵdaıdan zardap shekkenderge kómek kórsetý úshin 200 mln teńgeden astam qarajat jınady. «Volonterler azyq-túlik satyp alý, salý jáne daıyndaýmen aınalysady. Avtovolonterler qajetti quraldar men azyq-túlikti tasyp jatyr. Tek sońǵy kúnderi volonterler 1,5 tonna aýyz sý, 400 kg qoı jáne qus eti, 600 kg kókónis (kartofel, pııaz, sábiz), 100 lıtrden astam maımen qam­tamasyz etti», dedi Syrym Shárip­hanov.

Volonterler – aldyńǵy shepte

Halyqaralyq volonterler fo­rýmynyń «Jasyl iz: volon­ter­ler­diń ekologııalyq problemalar­dy she­shý­ge qosqan úlesi» sessııasynda qatysýshylar men qonaqtar erikti­ler­diń ekologııalyq máselelerdi sheshýge qosqan úlesin talqylady. «Jas Ulan «BBJU» RQB tóraǵasy Dınara Sádýaqasova tóraǵalyq etken jıyn barysynda Ortalyq Azııa, Italııa jáne basqa elderdiń belgili ekologııalyq qozǵalystarynyń ókilderi Shasalım Shaǵalımov, Roberto Boltrı, ekobloger Nuraı Satımov, Álimhan Aıbek, t.b. sóz sóıledi.

Mamandar álemniń barlyq aıma­ǵyna ekologııalyq apat qaýpi tónip turǵanyn, osy turǵyda janýarlar men ósimdikter álemin qorǵaý, sol ar­qyly adamzat balasynyń da jaıly ómir súrýine jaǵdaı jasaý kún tártibinen túspeıtinin eske saldy. Ekologııany saqtaý máseleleri Qazaqstan úshin zor mańyzǵa ıe. Sarap­shylardyń pikirinshe, ártúrli eldegi ekologııany jaqsartý jáne janýarlardy qorǵaý boıynsha jumys istep júrgen volonterler osy baǵyttaǵy eń belsendi adamdar bolyp esepteledi. О́ıtkeni olardan basqa osy problemany oılap bas aýyrtyp júrgen tulǵalar neken-saıaq. Al bizdiń elimizde turǵyndardy ekologııa salasyndaǵy volonterlik qyzmetke tartýǵa baǵyttalǵan «Birgemiz: Taza álem» jalpyulttyq jobasy iske asyryp keledi. Joba aıasynda 200-den astam shaǵyn grant iske asyryldy, 7 myńnan astam aǵash otyrǵyzyldy, 40 myńnan astam adamnyń qatysýy­men ekologııalyq aılyqtar men ak­sııa­lar ótti. Osy baǵyt boıynsha volon­terler 135 myń saǵattan astam jumys istedi.

Budan bólek, halyqaralyq fo­rým­­nyń birinshi kúni tústen keıin qa­­ty­sýshylar «Volonterler qozǵa­ly­synyń aımaqtyq konsolıda­sııa­­sy», «Volonterlik bastamalardy il­geri­letýdegi BAQ-tyń róli», «AО́SShK elderinde volonterlikti damytý ke­leshegi», «Tabysty volon­terlik joba­lar boıynsha ashyq mıkrofon» atty sessııa otyrystarynda mańyzdy máse­lelerdi talqylap, keleli oılaryn ortaǵa saldy.

Máselen, barlyq adamǵa úlgi bolý úshin kúsh-jigeri men altyn ýaqytyn sarp etip, eline eńbegin tegin arnap júrgen eriktilerdiń ónegesi BAQ ar­qyly keńinen nasıhattalǵany durys. Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bas dırektory Maqpal Jumabaı moderator bolǵan sessııa barysynda osy aıtylǵan másele talqylanyp, ha­lyqaralyq jáne otandyq BAQ ókil­deri, medıavolonterler men bloger­ler volonterlik qozǵalystardyń ju­mysyn keńinen nasıhattaýdyń joldary týraly oılarymen bólisti.