Áýlıeatada jaz kelse, sý máselesi sharýanyń shymbaıyna batady. Otyz jyl boıy osy jaǵdaı. Salǵan egininiń bitik shyǵýyna múddeli halyq shilde túspeı jatyp janaıqaıyn jetkizedi. Nege ekenin kim bilsin, atqarýshy bılik jyl saıyn dál osy problemany sheshý jolynda qyrýar jumys atqaryp jatqanyn alǵa tartqanymen, óńirde sý máselesi oń sheshimin tappaı tur.
Qaı jaqta da aldyńnan kóldeneń shyǵatyn ótkir másele Baızaqtaǵy birneshe eldi meken turǵyndarynyń ashýyn týǵyzdy. Sýdan taryqqan aýyldaǵy aǵaıyn «QazSýShar» mekemesiniń ókilderi máseleni ońynan sheship bergenin qalaıdy.
Aqjar, Túımekent, Kókózek, Sýhanbaı eldi mekenderiniń turǵyndary «Jaýaptylar sýdy kórshiles aýdanǵa molynan jibergenimen, Baızaqqa kelgende nıeti tarylyp otyr», dep ashynyp otyr. Aǵyn sýdan taryqqan dıqandar Sámbet sý arnasynan keletin sýdyń barshaǵa ortaq ekenin alǵa tartady.
«Ashyǵyn aıtsaq, aǵyn sýdyń bizge jetpeýi halyqty alalaý dep túsinemiz. Kórshiles aýyldarda tirshilik nári jetkilikti. Olardyń jaǵdaıy ábden jaqsy deýge bolady. Al mundaǵy eginshilikpen aınalysyp jatqan halyqtyń jaıyn kim oılaıdy? Bul endi qııanat qoı. Tórt túligin órgizip otyrǵan azamattar da qınalyp jatyr. Bizdiń muńymyzǵa qulaq asatyn adam tabylsa eken», deıdi jergilikti azamat Ahmet Quryshbaı aýdanda qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıǵa qatysty óz oıymen bólisip.
Aýdandaǵy birqatar aýyldyń halqy Sámbet sý arnasyna jáýteńdep qarap otyr. Alaıda aryqqa tamshy sý tambaǵanyna toqsan kúnge jýyqtapty.
Turǵyndardyń aıtýynsha, Aqjar aýylyndaǵy úsh myń gektarǵa jeteqabyl alqap aǵyn sýdyń joqtyǵynan keýip ketken. Al dıqandar sý bólý máselesi kórshiles Jambyl aýdanyna tıimdi bolǵanymen, Baızaqqa kelgende jaýaptylar jaýapsyzdyq tanytyp otyr desedi.
Aýyldaǵy aǵaıynnyń kúni jerge qaraıtyny belgili. Aǵyn sýdyń arqasynda júgeri egip, nápaqasyn aıyryp otyrǵandardyń biri – Raıymbek Rústembekov. Ol osy joly 35 gektar alqapqa júgeriniń joǵary surpyn egipti. Aıtýynsha, tókken teriniń arqasynda jyl saıyn 50-60 mıllıon teńge shamasynda tabys taýyp júrgen. Al bıyl sý tapshylyǵy saldarynan jospary oryndalmaıtyn sekildi.
«Eshkimge ońaı soǵyp turǵan joq. Bul endi anyq masqara desek te bolady. Qyrýar qarjy jumsaǵan halyqtyń muńyna bas aýyrtatyn kez kelgen shyǵar. Jaz mezgilinde mine, sýǵa jarymaı otyrmyz. Aǵyn sý máselesine jaýapty mekeme máselemizdi sheshetin kún bar ma? Shyǵynǵa batý úshin emes, nápaqasyn aıyrý úshin eńbektenip júrgen halyqtyń jaǵdaıyna qaraılasý kerek qoı», deıdi R.Rústembekov jerlesteriniń janaıqaıyn jetkizip.
Anyqtap kóz salsań, júgeri alqaby jaıqalyp turǵany baıqalady. Alaıda bul ýaqytta ájepteýir bıikteýge tıis daqyldyń óspeı qalǵany kóńilge qaıaý túsiredi. Dıqandardyń aıtýynsha, aldaǵy bir jetiniń bederinde aryqqa sý jetkizilmese, mehnaty mol eńbekteriniń esh ketetin túri bar. Alqaptaǵy qańsyǵan aryq júıeleri dıqandardyń janaıqaıy jaı emes ekenin ańǵartyp-aq tur.
«Kırov sý qoımasyna jınalǵan sýdyń kólemi kóńil kónshitpeıdi. Byltyrǵy kórsetkishpen salystyryp aıtsaq, bıyl jınalǵan sý kólemi tym az. Naqtyraq aıtar bolsaq, sáýir aıynan bastap, búgingi kúnge deıin sý qoımasyna qajetti 140 mıllıon tekshe metr sý túspeı qaldy. Búgingi tańda biz túgili qyrǵyzdardyń ózine sý jetpeı jatyr. Qysqasy, jaǵdaı máz bolmaı tur. Al aýyl jurty biz aıtqan ýájge senbeıdi. Qyrǵyzdar da sýdy «qazaqtarǵa berip otyrsyńdar» dep, óz bıligine renish bildirip jatyr eken», deıdi «QazSýShar» RMK Jambyl fılıalynyń dırektory Erlan О́tegenov máseleniń mánisin túsindirip.
Qalaı alyp qarasaq ta, baızaqtyq sharýalar úshin aǵyn sýdyń tapshylyǵy bas aýrýǵa aınalǵany anyq. Al «QazSýShar» mekemesiniń qyzmetkerleri qurǵaqshylyqty qoldan jasamaǵandaryn aıtyp, aqtalyp álek. Olar keltirgen derekke júginsek, aǵyn sý Alataýdyń arǵy betindegi aǵaıyndardan az mólsherde kelip jatyr. Muzdyqtar tún mezgilinde erimegendikten, kórshilerdiń qoımasy da tolmaı turǵan kórinedi. Sondyqtan olar bizge tym az mólsherde sý jiberip otyr eken. Aǵyn sýdyń azdyǵyn alǵa tartqan jaýapty mekeme aýdandarǵa tirshilik nárin kezekpen berýdi jón dep tapqan. Aıtýlarynsha, baızaqtyq dıqandardyń máselesin sheshý úshin 15 kún boıy sý arnasyn atalǵan aýdanǵa burmaq.
Derekterge sensek, ótken jyly Kırov sý qoımasyna 400 mıllıon tekshe metr kóleminde sý jınalypty. Al bıyl sonyń jartysy ǵana jetken. Saldarynan sharýalar aǵyn sýǵa jarymaı otyr. Mamandardyń aıtýynsha, taýdaǵy muzdyq erimeıinshe, eki eldegi másele sheshimin tappaıtyn sııaqty. Alataýdyń arǵy jaǵyndaǵy aıyr qalpaqty aǵaıyn aǵyn sýdy berýdi tolyqtaı toqtatsa, jaǵdaı tipti ýshyǵa túspek. О́ıtkeni «Talas sý» torabyna jınalǵan sý tek tamyz aıyna ǵana jetedi eken.
Qalaı desek te, áýlıeatalyq áleýmettiń kúni qyrǵyzdarǵa túsip tur. Aǵyn sýdyń azabyn tartqan sharýalar máselesiniń sheshimi qyrǵyzdardyń jomarttyǵyna da baılanysty sekildi. Áıteýir qyrǵyz aǵaıyndarǵa aǵyn sý máselesinde kiriptar ekenimiz osyndaıda aıqyn seziledi.
Jambyl oblysy