Teńiz deńgeıinen shamamen eki jarym myń metrge jýyq bıiktiktegi Ile Alataýynyń shyǵys sileminde jatqan ataqty Asy jaılaýyn Eńbekshiqazaq aýdanynyń malshylary jaılaıdy. Shóbi shúıgin, topyraǵy qunarly jaılaý tórinde 500-den astam sharýa qojalyǵynyń maldary jaıylyp, qoń jınaıdy. Jyl saıyn jaılaý tósin dúbirletken malshylar sletiniń karantın ýaqytynda jibi úzilip qalǵan edi. Bıyl dástúrli shara qaıta jańǵyryp, Asyda aýylsharýashylyq eńbekkerleri men kásipkerlerdiń forýmy uıymdastyryldy. Aıta keterligi, aýyl sharýashylyǵyna qolaıly óńirdegi tórt túlik maldyń 65 paıyzy 133 jaılaýda jaıylady.
Kóz jaýyn alar jaılaýǵa ańsary aýǵan jurt kólikterimen qaraǵaıly taý arasyndaǵy joldyń qıyndyǵyna qaramastan, lek-legimen órlep barady. Arasynda júldeden dámeli júırikterdi tıegen júk mashınalary da júıtkıdi. Al eki dóńgelekti motony tizgindegender qarasy tipten molyraq. Barlyǵy da eńbekshilerdiń qurmetine ótetin shara aıasyndaǵy ulttyq sport oıyndary men báıge, qyz qýýdyń qyzyqtaryn tamashalaýǵa asyqqandary anyq.
Jasyl kilemdeı qulpyrǵan jaılaýda aýylsharýashylyq kórmesi uıymdastyrylypty. Onda Qazaq mal sharýashylyǵy jáne mal azyǵy óndirisi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynan bastap, oblysqa ǵana emes, respýblıkaǵa tanymal sharýashylyqtardyń ónimderi, jetistikteri oryn alǵan. Sondaı-aq asyl tuqymdy múıizdi iri qara, qoı-eshki, qos órkeshti túıe-taılaq, jylqylar da kórmeni tamashalaǵan kópshiliktiń nazaryn aýdardy.
Sonyń biri – 2001 jyly qurylǵan jeke sút fermasy «Dáýlet-Beket» JShS. Sharýa qojalyǵynyń jalpy jer kólemi 28 812 gektardy quraıdy. Atalǵan sharýashylyqta qazaq baktrıan (eki órkeshti) jáne túrikmen arýana (bir órkeshti) túıeleri ósiriledi, ortasha eseppen táýligine 5-7 myń lıtr sút saýylady. Eki jyl buryn túıe sútin untaqqa aınaldyratyn zaýyt iske qosylǵan.
– Qaramaǵymyzda bes myń túıe bar. Bıyl myń bas túıemiz bota eritti. О́sim bar. Sońǵy eki jyldaǵy jetistigimiz – túıe sútin qurǵatyp, untaq sút jasaıtyn zaýytty iske qostyq. Túıe sútinen alynǵan ónimder elimizdiń barlyq aımaǵyna, Qytaıǵa eksporttalady. Zaýyttyń qýattylyǵy táýligine 5 tonna ónim óndirýge qaýqarly. Tek óz túıemizdiń sútinen ǵana shubat, qurǵatylǵan túıe súti, qurt, balqaımaq, irimshik, sherbet, jalpy alǵanda onǵa jýyq taǵam túri shyǵarylady. Eki júz adam turaqty eńbek etedi. Eńbek ónimdiligi artatyn jazǵy maýsymda jumysshylar sany úsh júzge jýyqtaıdy, – deıdi «Dáýlet-Beket» JShS túıe sharýashylyǵynyń meńgerýshisi Jandarbek Sadyquly.
О́ńirde sút baǵytynda erekshe eshki ósirýmen aınalysatyn «Tengri Milk» JShS de eshki sútinen jasalǵan on shaqty ónim túrlerin usynsa, sonyń ishinde aıran, qurt, qaımaqpen qatar, balmuzdaq ta kóptiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Kúnige 3,5 lıtrden astam sút beretin «Zaanen» asyl tuqymdy eshkileriniń tiri salmaǵy 70 kıloǵa jýyqtaıdy. Sútiniń maılylyǵy – 4,5 paıyzdy quraıdy. Adam aǵzasyna asa paıdaly ónim óndiretin bul sharýashylyqta «Alpi» tuqymdas eshkiler de ósiriledi.
Aýylsharýashylyq kórmesinde Balqash aýdanynyń «Agrofırma Birlik» JShS-nyń dırektory Almas Qystaýbaev seriktestiktiń alty myń gektardy alyp jatqan egistikten joǵary ónim jınaýdyń joldaryn baıandap berdi. Búginde seriktestiktiń ónimin ysyrapsyz jıyp-terip alýynda tehnıkanyń jetkilikti bolýynyń septigi tııýde. Qaramaǵyndaǵy 104 dana traktor, 35 dana kombaın qatary sońǵy ýaqytta ózdiginen júrip shabatyn «Magdon» markaly 2 kombaınmen tolyǵyp, ónimdilikti arttyra túskendigi tilge tıek boldy.
«Bizdiń kompanııa et óńdeýmen aınalysady. Birneshe salada jumys isteımiz. Birinshisi, maldyń jem-shóbin daıyndaıtyn egis sharýashylyǵy Kegen aýdanynda bar, sol aýdanda 3000 basqa arnalǵan bordaqylaý alańy jumys isteıdi. Odan bólek Panfılov aýdanynda jalǵa alǵan jerde 2 myń bas mal bordaqylanýda. Mal soıyp, et óńdeıtin eń zamanaýı kásipornymyz Qarasaı aýdany Qoshmambet aýylynda ornalasqan. Otandyq ónimderimiz Taıaý Shyǵys elderine, sonymen qatar Iran men Qytaı, kórshiles kedendik odaq memleketterine eksporttalady. Japonııaǵa Qazaqstannan eń alǵashqy bolyp et ótkizdik. Mal soıý kombınatymyzdyń qýattylyǵy kúnige 500 bas iri qara, 2 myń usaq mal soıýǵa arnalǵan. Bul tolyqqandy júzege asý úshin memleket tarapynan úılestirý jumystary júıelený kerek, degen «M|P|S» JShS-nyń quryltaıshysy Baqytjan Ábdirásilov maldy arnaıy oryndarda soımaýdyń saldarynan túrli aýrýlardyń kóbeıetindigin aıtty.
«Bir orynda soıylǵan malǵa veterınarlyq baqylaý kúsheıtilip, sanıtarlyq tazalyq normalary saqtalady, bir jerde soıylǵan maldyń terisin óńdeý kombınattaryna ótkizý de jeńil. Et óńdeý oryndary kóptep jumys isteıtin bolsa, maldan qalǵan bas-sıraq, ishek-qaryn, ish maı syndy bólikteri túgel óńdelip úlken qarajatqa aınalady. Almaty oblysy – aýyl sharýashylyǵy damyǵan aımaqtardyń biri. Sol sebepti sharýa qojalyqtary men et óńdeıtin kombınattardyń, mal soıatyn oryndarynyń basyn biriktirip, durys baǵdarlama jasap, klasterge aınaldyratyn bolsa, sharýalarǵa úlken kómek bolary sózsiz. Taıaý Shyǵys memleketterinde mal ósirý múmkindigi joq, sondyqtan olar bizdiń etti alýǵa táýeldi» degen ol, Almatyda «Asyl et» jelisi jumys isteıtindigin, qala ákimimen aradaǵy kelisimge sáıkes áleýmettik orta toptarǵa arnalǵan tómengi baǵadaǵy et saýdalanatyndyǵyn atap aıtty.
Kórmege aýylsharýashylyq ónimderimen qatar, oǵan qajetti mal azyǵy, qurama jem, mıneraldyq, organıkalyq tyńaıtqyshtarmen aınalysatyn kompanııalar jáne qoldan uryqtandyrý jumystaryn uıymdastyrýshylar qatysyp, ónimderiniń tıimdiligi týrasynda baıandady. Kórme jumysymen tanysqan oblys ákimi Marat Sultanǵazıev odan ári jyl boıy mańdaı terin tamshylatqan malshylardy ótken Qurban aıt merekesimen quttyqtap, denderine saýlyq, otbasylaryna amandyq tiledi.
– Jaılaýlarymyz – sýy mol, shóbi shúıgin, masa-sona, shybyn-shirkeıi az malǵa tıimdi, tirshilikke qolaıly, kóship-qonýǵa yńǵaıly jerlerde. Oblysymyzda jaılaý men qystaýlar arasynyń qashyqtyǵy da ártúrli. Malshylardyń kókteý men kúzdeýge, qystaýǵa kóship-qonýy uıymdastyrylady. Oblys boıynsha tórt túlik maldyń 65 paıyzy jaılaýda jaıylady. Jaıylymdar týraly zańǵa sáıkes, 2023-2024 jyldarǵa arnalǵan jaıylymdardy basqarý jáne olardy paıdalaný jospary boıynsha ár aýdan ákimdigi aınalysýda. Búginde «Aýyl amanaty» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda aýyl halqynyń tabysyn arttyrý maqsatynda oblys boıynsha 8,3 mlrd teńge bólindi. Osy qarajatty tıimdi paıdalaný úshin ár óńirdiń ereksheligine sáıkes aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýymyz qajet. Atalǵan baǵdarlama aıasynda jumysyn jańa bastap jatqan kásipkerlerge qoldaý kórsetý úshin aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi kompanııalarmen birlesip jumystar jasalyp jatyr. Endigi jyly bul baǵdarlamaǵa 14 mlrd teńge qarjy bólinedi dep josparlanyp otyr, – dedi óńir basshysy Marat Sultanǵazıev.
Forým barysynda agrarlyq salada tabandy eńbek etip, óńirdiń órkendeýine úles qosqan birqatar mamandar men malshylar oblystyń «Qurmetti azamaty» ataǵymen marapattalyp, Alǵyshattar tabys etildi.
Eńbekshi halyqtyń mereıin tasytyp, kóńilin serpiltken saltanatty shara sońynda ulttyq sport túrlerinen básekeli jarystar ótip, jıylǵan qaýym qyz qýý men alaman báıgeni tamashalady. Sóıtip, sulýlyǵy talaıdy tamsantqan Asy jaılaýynda kúmbirlegen kúı men ásem án qalyqtady.
Almaty oblysy