Úkimet basshysy Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasynyń iske asyrylý barysy qaraldy, dep habarlaıdy Egemen.kz Úkimettiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrovtyń aıtýynsha, qazaqstandyqtardy jylý, elektr energııasy, sý jáne basqa da kommýnaldyq qyzmettermen úzdiksiz qamtamasyz etý úshin respýblıkanyń TKSh ınfraqurylymy jańartýdy qajet etedi. Sondaı-aq bul saladan jyldar boıy jalaqysy óspegen bilikti mamandar ketip jatyr.
Osy problemalardy sheshý úshin «Tarıfti ınvestısııalarǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasy iske asyrylyp jatyr, oǵan sáıkes 2023-2029 jyldarǵa 62 myń km ınjenerlik jelilerdi jańǵyrtý úshin shamamen 3 trln teńge ınvestısııa tartý kózdelip otyr. Esepteýlerge sáıkes, bul 2029 jylǵa qaraı jelilerdiń tozýyn 20%-ǵa tómendetýge múmkindik beredi. Ulttyq ekonomıka mınıstriniń aıtýynsha, jańa tarıftik saıasatta tutynýshylardyń múddeleri – ádil baǵaǵa sapaly qyzmet kórsetý basty nazarda.
Máselen, 2023 jyly 5,8 myń km ınjenerlik jelilerdi jóndeý úshin shamamen 250 mlrd teńge ınvestısııa tartý josparlanyp otyr. Ekinshi toqsanda Ulttyq ekonomıka mınıstrligi TKSh kásiporyndarynyń tarıfter men ınvestısııalyq baǵdarlamalardy ózgertýge (jóndeý jumystaryn, qyzmetkerlerdiń jalaqysyn kóbeıtý, qaraýsyz qalǵan jelilerdi qaraý) 212 ótinimin bekitti. Nátıjesinde kommýnaldyq qyzmetter tarıfteriniń ózgerýi ustamdy bolyp otyr, tutynýshylar men kásiporyndar múddeleriniń balansy qamtamasyz etilip, ortasha eseppen 10-nan 30%-ǵa deıin ósedi.
Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev KPMG halyqaralyq aýdıtorlyq kompanııasy Qazaqstannyń 57 elektr stansııasynyń, onyń ishinde 37 jylý energetıkalyq torabynyń tehnıkalyq aýdıtin aıaqtaǵanyn habarlady. Zertteý nátıjeleri boıynsha barlyq stansııa jabdyqtyń tehnıkalyq jaǵdaıyna, paıdalaný merzimine jáne t. b. baılanysty arnaıy sanattarǵa bólindi.
Júrgizilgen baǵalaý nátıjeleri boıynsha energetıkalyq qazandyqtardyń 62%-y jáne týrbınalardyń 58%-y eskirgen, sondyqtan olardy aýystyrý qajet. Aýystyrýdy qajet etetin qýat kólemi 2,5 myń MVt-ty quraıdy. 1 maýsymnan bastap Energetıka mınıstrligi berilgen ótinimderge sáıkes 47 energııa óndirýshi uıymnyń 27-si úshin elektr energııasyna shekti tarıfterdi belgiledi, olardyń tarıfteriniń ortasha ósýi shamamen 24%-dy quraıdy.
Jalpy elektr qýaty naryǵynda shekti tarıfti aıyna 1 MVt úshin 1,5 mln teńgege deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr. Bul shara qoldanystaǵy stansııalardy jańartý jáne jóndeý úshin generasııa sektoryna jyl saıyn 160 mlrd teńge kóleminde ınvestısııalardy qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Marat Qarabaev búgingi tańda respýblıkada 128 myń km-ge jýyq jylý, sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý jelileri bar ekenin baıandady. Olardyń jalpy tozýy 51%-dy quraıdy, al aldaǵy jyldary bul kórsetkishti 40%-ǵa deıin tómendetý mindeti tur. Kommýnaldyq jelilerdiń eń qatty tozýy Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Ulytaý oblystarynda saqtalyp otyr.
Bıyl 126 km jylý jelilerin jańǵyrtýǵa 86 mlrd 300 mln teńge bólindi. 3 aıda 23 km – jalpy jospardyń 18%-y salyndy. Jalpy aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq aıasynda 57 joba iske asyrý satysynda tur.
Sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júıelerin salýǵa jáne rekonstrýksııalaýǵa bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 280 mlrd teńge bólindi. Búginde 402 joba iske asyrý satysynda tur. Osy jyldyń sońyna qaraı ortalyqtandyrylǵan sýmen taǵy 120 aýyldyq eldi meken jáne 4 qala qamtamasyz etiledi (qoljetimdilik 100%-ǵa deıin kóterilmek).
Premer-mınıstr búgingi tańda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyndaǵy ınfraqurylymnyń jaǵdaıy óte kúrdeli ekenin aıtty. Ony jaqynda ǵana Mańǵystaý atom energetıkalyq kombınatynda oryn alǵan apattan da anyq baıqýǵa bolady, apattyń saldarynan Mańǵystaý jáne Atyraý oblystary jaryqsyz qaldy. О́tken jylytý maýsymy da problemalardyń kóp ekenin kórsetti.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, barlyq ınfraqurylym obektisiniń turaqty jumysyn qamtamasyz etý úshin aýqymdy ınvestısııa qajet, sebebi olardyń kópshiligi ótken ǵasyrdyń ortasynan beri jumys istep keledi.
«Tirshilikke qajetti júıelerdi tıimdi jańǵyrtý jáne kúrdeli jóndeý úshin «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasy usynyldy. Bul tásil energııa uıymdarynyń qoldanystaǵy aktıvterin qaıta jańǵyrtýǵa jáne keńeıtýge, energııa júıesi jumysynyń senimdiligin arttyrýǵa jáne jabdyqtardyń tozýyn azaıtýǵa múmkindik beredi», dedi Álıhan Smaıylov.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, bıyl turǵyndar úshin tarıfter 10%-dan 30%-ǵa deıin ósedi. Bul – barynsha ustamdy tarıf, onsyz kommýnaldyq ınfraqurylymnyń sapaly jumysyn qamtamasyz etý múmkin emes.
«Tarıf máselesinde biz barlyq jaqtyń da múddelerin eskeretin teń ortany taba bilýimiz kerek. Iаǵnı, salany damytý qajettiligin de, halyqtyń múmkindigin de eskerýge tıispiz», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysy stansııalar, kommýnaldyq kásiporyndar is júzinde 3 jyldan astam ýaqyt boıy tabyssyz jumys istep keletinin, sondyqtan jóndeý jumystaryna qarajat salynbaǵanyna toqtaldy. Qarajat salynsa da, ol qaryz alý arqyly nemese memleket esebinen júzege asyryldy.
Al energııa obektilerin jóndeý quny ondaǵan esege qymbattap ketti. Metall men qubyrlardyń, armatýra men elektrotehnıkalyq buıymdardyń jáne basqa da jabdyqtardyń baǵasy aıtarlyqtaı ósti. Jalaqynyń tómen bolýyna baılanysty energetıka salasynan bilikti mamandar jappaı kete bastady. Bul rette kásiporyndar olarǵa tıimdi jumys jaǵdaıyn usyna almady.
Buǵan qosa 2021 jyldan bastap Qazaqstanda elektr energııasynyń tapshylyǵy paıda boldy, osyǵan baılanysty elektr qýatyn ulǵaıtý kerek.
«Sondyqtan, tarıfterdi ósirý – qajettilik. Al «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» qaǵıdatyn engizetin bolsaq, tarıfti ósirýden túsetin paıda bireýdiń qaltasyna ketpeı, tikeleı óndiristi jańǵyrtýǵa jumsalatynyna senimdi bolamyz. Jańa tarıftik saıasat ashyqtyq, eseptilik jáne jarııalylyq prınsıpterine negizdeletin bolady. Tıisti zańnamalyq túzetýler, normatıvtik quqyqtyq aktiler qabyldandy», dedi Álıhan Smaıylov.
Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, buryn memleket ınvestısııalyq baǵdarlamalardy jáne tabıǵı monopolııa sýbektileriniń tarıfterin túzete almaıtyn edi. Endi oǵan múmkindik bar.
Oǵan qosa Úkimet basshysy tarıfterdiń ósýi az qamtylǵan otbasylardyń tabysyna áser etpeıtinin aıtty.
«Jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen az qamtylǵan otbasylarǵa kommýnaldyq qyzmetterge aqy tóleý úshin turǵyn úı kómegi berilýde. Ol kommýnaldyq qyzmetterge jumsalatyn shyǵystar otbasynyń aı saıynǵy ortasha jıyntyq tabysynyń 10%-nan asyp ketken jaǵdaıda tólenedi», dedi Úkimet basshysy.
Jalpy, Úkimet basshysynyń aıtýynsha, qazir ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar kommýnaldyq sektorda aýqymdy jumystar júrgizýde. Sol sebepti birde-bir óńir jylytý maýsymynda apattarǵa jol bermeýi tıis. Ásirese, bul qurylys maýsymy qysqa jáne jylytý maýsymy erte bastalatyn soltústik oblystar úshin ózekti.
«Jóndeý jumystary naqty bekitilgen kestelerge sáıkes júrgizilýi tıis. Bıyl shamamen 6 myń km ınjenerlik jeliler jóndeletin bolady. Bul – birinshi kezekte jańartýdy qajet etetin, ábden tozyǵy jetken ınfraqurylym obektileri. 25 myń km-den astam qaraýsyz jatqan kommýnaldyq jeliler monopolısterge beriletin bolady. Olar osy jelilerdi retke keltirýi kerek. Atalǵan ózgeristerdiń bárin azamattar sezinýi tıis», dedi Premer-mınıstr.
Sóz sońynda Úkimet basshysy QM-ge QMA-men birlesip, kommýnaldyq kásiporyndar men stansııalardyń ınvestısııalyq baǵdarlamalardy tıisti túrde oryndaýyn baqylaýdy qamtamasyz etýdi, Ulttyq ekonomıka, Energetıka, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrlikterine tarıfterdiń negizsiz ósýine jol bermeı, tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy.