Jetisý derbes óńir bolǵaly malshylar merekesi tuńǵysh ret toılanyp otyr. Bul toıdyń ereksheligi de sol, qoıshy qaýym alǵys arqalap, syılyqqa keneldi. Shaǵan taýy etegine jurt aqshańqan kıiz úı tigip, ulttyq oıyndarymyzdy jańǵyrtty. Balýandar beldesti, aǵaıyn alamanǵa at qosty. Án shyrqalyp, kúı tartyldy. Jaılaýdan yrysyn izdegen malshylar bir jasap qaldy.
Tań bozynan Shaǵan taýynyń etegine jınalǵan qarııalar qoıyn óriske qosyp, mereıli meıramnyń basyna asyǵypty. Kún kóterilip, el túgendelgende ǵana toıdyń saltanaty kelisti. Áýelgi sózdi osy sharaǵa muryndyq bolǵan Kóksý aýdanynyń ákimi Marlen Kólbaev bastap, jetisýlyqtardy qýanyshymen quttyqtady.
«Kóksý óńirinde ótip jatqan shopandar toıyna qosh keldińizder. Ata-babalarymyz ejelden mal baǵýdyń qyry men syryn tereń meńgerip, tórt túlikti shóbi shúıgin, sýy taza jaılaýda ósirgen. Jetisý oblysy – aýyl sharýashylyǵyna qolaıly, mal sharýashylyǵyn damytýǵa yńǵaıly aımaq. Onyń osy saladaǵy bási basym. Búgingi kúnde aýdanda 197 túıe, 20 myńǵa jýyq jylqy, 43 myńnan asa iri qara, 170 myńnan asa qoı men eshki bar. Oǵan 175 sharýashylyq jumyldyrylǵan. Osy kórsetkish arqyly mal sharýashylyǵy boıynsha oblysymyzda aldyńǵy qatarda kelemiz. Dese de ony baptap, ósirý sizderdiń – shopandardyń, fermerlerdiń, sharýashylyq ıeleriniń eńbeginiń arqasynda júzege asady», dedi M.Kólbaev.
Odan keıin aýdan ákimi óńirdegi mal sharýashylyǵyn órkendetýde erinbeı eńbek etip, eseli úles qosyp júrgen birqatar azamatty marapattap, alǵys bildirdi. Sah- naǵa birinshi bolyp jaqynda Abaı oblysynda ótken alaman báıgede baptaǵan júırigi top jarǵan Murat Kúltenov kóterildi. Qashanda at minip, júırik baptap ósken qazaqpyz ǵoı. Elimizdiń batysy men shyǵysynan, ońtústigi men soltústiginen jınalǵan júzdegen júıriktiń arasynda 140 shaqyrymnan alqynbaı jetken júıriktiń júldesi ıesine tán bolsa, qýanyshy barlyq kóksýlyqtarǵa ortaq edi.
Aýdan ákiminiń qolynan alǵys-hat alyp, zattaı marapatqa ıe bolǵan malshylardyń qýanyshy eselene tústi. О́ıtkeni jaz jaılaý, qys qystaýdaǵy qıyndyqqa qaramaı, atakásipti jalǵastyryp júrgen jandar osyndaı uly dúbir toıdy umytqaly shırek ǵasyrdan asyp ketken. «Syılyq qymbat emes, súıiný qymbat» degendeı, malshylardyń el men jurttyń qarapaıym eńbek adamdaryn qurmettep, qoshemet kórsetip jatqanyna kóńilderi marqaıyp, qýanyshtan júzderi bal-bul jaınady.
«Buryndary shopandardan qadirli adam bolmaıtyn. Keńshar men ujymsharlar arasynda kimniń tóli kóp, sol tórge shyǵyp, tipti depýtat bolyp ta saılanatyn. Bertin kele bul dástúr umytyldy. Keńsharlar tarady, ujymsharlardan tatýlyq ketti. Degenmen sol mádenıetimizdi saqtap qalýǵa tyrysyp jatyrmyz. Árıne, memleket tarapynan qoldaý bolmaı, bul istiń bulyńǵyr tarta beretini anyq. Aýdannyń arda azamattarynyń aýyzbirshiliginiń arqasynda búgin osyndaı keleli jıynǵa kýá bolyp otyrmyz», deıdi «Almaly» sharýa qojalyǵynyń shopany Tileýbergen Jaqypov.
Bul jerge jurt toı toılaý úshin jınaldy desek, qatelesemiz. Kezdesken, pikirlesken adamdardyń lebizinen ózgelerdiń jetistigin kórip, ózderiniń tájirıbesin de elge jetkizýdi maqsat etkenin ańǵardyq. Sol qatarda atalarynyń ósıetin aıaqsyz qaldyrmaı, tórt túlikti túletýdi azamattyq boryshy sanap júrgen azamattardy da kezdestirdik. Sonyń biri – Qabylısa aýyldyq okrýgi «Raýan» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Oljas Bolatuly.
«Qazaqtyń qazaq bolyp qalýy, osynaý ulan-baıtaq jerdiń ıesi atanýy tórt túlik maldyń kókteýi men jaılaýyn, kúzeýi men qystaýyn kúzetken atalarymyzdyń eńbeginde jatyr. Osyǵan deıin Bazarbaı, Myrzataı, Bolat esimdi atalarym – myńǵyrtyp mal ósirip, kól-kósir tirshilik etken adamdar. Mine, sol ata jolyn tórtinshi býyn bolyp men jalǵastyryp kelemin. «Mal baqqanǵa bitedi» degendeı, qıyndyǵy kóp bolǵanymen, qadiri men qasıeti de mol. Jyl on eki aı maldyń sońynda júrgen eńbekkerlerdiń jaz jaılaýǵa shyǵyp, arqasyn keńge salatyn tusy osy. Osyndaı oraıly sátinde malshylar toıyn ótkizip, mereıimizdi tasytyp jatqanyna alǵystan basqa aıta- rymyz joq», deıdi O.Bolatuly.
Árıne, mal kútimi degen de ońaı emes. Aq taıaqty qolǵa alyp, aldyna tórt túlikti ıirip ustaǵannyń bárin osy salanyń mamany deýge kelmeıdi. Babyn tappasa, mal da óspeıdi. Túrli keseldiń kesapaty da tórt túliktiń janyna qas bolatyny belgili. Sondyqtan keıingi jyldary oblysta mal dárigerlerine degen suranystyń da artqanyn bilemiz. Dese de osy toıda tórt túliktiń aýrý-syrqaýyn tap basyp, ony emdeýdiń dástúrli jolyn búgingi tehnologııaǵa ushtastyrǵan kásibı mal dárigerlerin de kezdestirdik. Máselen, mal dárigeri Záýresh Qudabaıulynyń aıtýynsha, qazirgi tańda malǵa ota jasap, túrli kesapattan arashalap qalýǵa bolady eken.
«Atalarymnyń bári qoı baqty. Qytaıda mal dárigeri mektebin bitirgendikten, sonda úırengen tájirıbemdi búginde jalǵastyryp, tentek qoıdyń mıyna ota jasap, iri qara men usaq maldy qoldan tóldetip, áriptesterime úıretip júrmin. Baıyrǵy qazaq malsaq edi. Maldyń jaı-kúıin júris-turysynan-aq tanıtyn. Qazir qazaqtyń baıyrǵy mal baǵý úrdisinen alystap baramyz. Múmkin bolsa, atalarymyzdyń dástúrli mal sharýashylyǵyn qaıta jańǵyrtqanymyz jón», deıdi Z.Qudabaıuly.
Toıǵa jınalǵan jylqyshy, baqtashy, shopanmen nemese basqalarmen pikirlesseń de, malshy qaýymnyń berekesin tasytyp, bedelin bıiktetken sharaǵa degen jaqsy lebizin estısiń. Al qatar-qatar tigilgen aqshańqan kıiz úıler men shatyrlarda dastarqan jaıylyp, sybaǵa úlestirilip, qymyz sapyrylyp, qazaqtyń keń qoldylyǵyn taǵy da pash etti.
Toıdyń eń qyzyqty sátteri balýan kúres, arqan tartys, aýdaryspaq, teńge ilý, alaman báıgemen aıshyqtaldy. At – qazaqtyń qanaty ǵoı. Báıge bitkenshe jınalǵan qaýymnyń delebesi qozyp, balýandar kúresin qyzyǵa tamashalaǵan kópshiliktiń kóńil-kúıi kóterińki boldy. Jelmen jarysqan júırikter jarysynyń qorytyndysy boıynsha Mámbet aýylynan «Aı̆barys» 1-oryndy jeńip alsa, balýandar beldesýinde – 1-oryn Ádilhan Jalǵasqa, teńge ilýden – 1-oryn Beı̆sbek Erlanǵa, arqan tartystan erler arasynda – 1-oryn Balpyq aýyldyq okrýgi komandasyna, áı̆elder arasynda – 1-oryn Qabylısa aýyldyq okrýgi komandasyna tıesili boldy. Jeńimpazdarmen qatar II, III oryn ıegerleri de marapattaldy. Jeńimpazdardy QR Parlamenti Senatynyń depýtaty Amangeldi Tólemisov pen Májilis depýtaty Bolat Kerimbek marapattap, aýdanymyzdyń turǵyndaryn quttyqtap, jyly lebizin bildirdi.
Shynynda, atakásipti ardaqtap, atajolyn jalǵastyrǵan eńbekkerlerdiń alar asýynyń da tómen bolmaıtyny belgili. Osy tusta Jetisý jerinde birinshi ret osyndaı uly dúbir toı ótkizip, jurttyń senimin eselegen, olardyń aldaǵy kásibin órkendetýge jiger bergen aýdan basshylaryna da rızashylyq bildire ketken jón.