Agrokeshen: Aılyq az, maman tapshy

Agrarlyq sala qyzmetkerleri elimiz boıynsha eń tómen jalaqy alatyndar qatarynda. Sonyń saldarynan ónerkásip kadrlarynyń tabysy kóbirek qyzmetke aýy­sýy beleń alǵan. Keıingi jyl­dar­da­ǵy statıstıkaǵa qara­saq, AО́K-te jumyspen qam­tyl­ǵandar sany toq­taýsyz aza­ıyp bara jatqa­nyn ańǵaramyz. Máselen, 2018 jyl­dyń birinshi toqsanynda agrokeshende 1,2 mln adam (bıylǵy­men salystyrǵanda 16,4%-ǵa kóp), 2015 jyly ‒ 1,4 mln adam (38,4%-ǵa kóp), 2013 jyly ‒ 2,1 mln adam (2 ese kóp), 2010 jyly 2,2 mln adam (2,2 ese kóp) eńbek etti. Bıyl birinshi toqsanda aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵynda 1 mln-nan asa adam jumyspen qamtyldy. Biraq bul bir jyl burynǵy kór­set­kishten 7,4%-ǵa az. AО́K-tegi jaldamaly jumyskerler sany­nyń qysqarýy jalǵasyp jatyr jáne bar­lyq ýaqyttaǵy eń tómengi kór­set­kishterge jetti. Máselen, osy jyldyń birinshi toqsanyn­da jumys­k­erlerdiń tizimdik sany 65,8 myń adamdy qurady, bul 2022 jyldyń birinshi toqsanymen salys­tyrǵanda 1,9%-ǵa az. Sóıtip, jyl­dar boıy qalyptasqan kadr tap­shylyǵy óziniń shekti mánine jet­kendeı. Endi qazirde aýyl sha­rýa­shylyǵyna 3 myń jumysshy qajet. Egistikke traktorshy, mehanızator, agronom jáne basqa da mamandar jetispeıdi. Osylaı ­jal­ǵa­sa berse, sharýalardy shy­raq­pen izdeı­tin jaǵdaıǵa túsýimiz múmkin.

AО́K-te jumyspen qamtyl­ǵan­dar­dyń kópshiliginiń, ıaǵnı 549,5 myń adamnyń (bir jyl burynǵydan 4,6%-ǵa az) tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar. Taǵy 255,5 myń adam bastaýysh, negizgi jáne jal­py orta bilimge (2,9%-ǵa azaıǵan), sondaı-aq 231,4 myń adam joǵary jáne joǵary oqý orny­nan keıingi bilimge ıe (birden 17,4%-ǵa az). Jas turǵysynan alǵan­da agro­óner­kásiptik keshende jumys­pen qam­tylǵan jastardyń az ekeni anyq baıqalady. Qazaqstan kartop jáne kókónis ósirýshiler odaǵynyń tór­aǵasy Qaırat Bısetaevtyń aıtýynsha, veterınarlyq dárigerler, mal sharýashylyǵynyń qyr-syryn biletin jáne mal sharýa­shy­lyǵy kásipornynda jumysty uıym­dastyra alatyn menedjerler jetispeıdi. Aýylsharýashylyq bilimi bar jáne zamanaýı aýyl­sharýa­shylyq tehnıkasyn jóndeı alatyn ınjener-mehanıkter joq­tyń­ qasy.

«Biz aýyl sharýashylyǵynyń ár býynynda tapshylyqty sezi­ne­miz. Búginde aýyl sharýashylyǵy kásipornynyń bilikti basshysyn tabý da qıyn. Aýyl sharýashylyǵy salasyna 3 myń tar jáne orta býyn mamandary qajet. Elimizde aýyl sharýashylyǵy kadrlaryn daıarlaýmen 23 joǵary oqý orny aınalysady. Olar jyl saıyn 2 myń sertıfıkattalǵan mamandardy daıarlap shyǵarady. Biraq solardyń tek jartysy ǵana óz mamandyǵy boıynsha jumys isteıdi», deıdi Q.Bısetaev.

Aýyl, orman jáne balyq sha­rýa­shylyǵy salasyndaǵy jala­qy elimiz boıynsha eń tómen bo­lyp qalyp otyr jáne birinshi toqsan­da aıyna orta eseppen 179,4 myń teń­geni quraǵan. Bul elimizde or­­ta­sha nomınaldy jalaqy­­nyń jarty­syna jýyǵy. Sonymen qatar­ balyq sharýashylyǵy jáne akvamádenıet, orman sharýashylyǵy jáne aǵash kesý sektory qyzmetkerleriniń el bo­ıynsha ortasha aılyq jalaqysy eń tómen: tıisinshe 120,6 myń jáne 143,8 myń teńge. Bul sala­larda ósimdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵy, ań aýlaý jáne qyzmet kórsetý salasyndaǵy jaǵdaılar birshama jaqsyraq, ıaǵnı aıyna orta eseppen 180,9 myń teńge. Dál osyndaı jalaqyny mektepke deıingi bilim berý, jyljymaıtyn múlikpen jasalatyn operasııalar (syıaqy úshin nemese kelisimshart negizinde) jáne veterınarlyq qyzmet mamandary alady.

Aıta ketý kerek, bıyl balyq ósirý kásiporyndary qyzmet­ker­leriniń jalaqysy joǵarylaǵan bolsa, bul tek memlekettik kásip­oryn­darda jumys isteıtinderge ǵana qatysty. Ekologııa jáne tabı­ǵı resýrstar mınıstrligi bıyl shildeden bastap sektordaǵy jala­qy­nyń eki ese óskenin habarlady. Sol sekildi vedomst­vo­ orman sharýashylyǵy qyzmet­ker­leriniń jalaqysyn kóterýdiń mańyzdylyǵyn málimdedi. Mı­nıstr­lik orman sharýashylyǵy qy­­z­metkerleriniń ortasha jalaqy­sy atqaratyn laýazymyna, bilimi men eńbek sińirgen jyldaryna baılanysty 70 myńnan 170 myń teńgege deıin quraıtynyn naqtylap otyr. Onyń ishinde basshylyq quramnyń eńbekaqysy ‒ 140 myńnan 170 myń teńgege deıin, ınjenerlik quramdiki – 115 myńnan 140 myń teńgege deıin, ormanshylardiki ‒ 80 myńnan 120 myń teńgege deıin. Mınıstr­lik jaǵdaıdy ózgertý úshin byltyr­ǵy qańtardan bastap azamat­tyq qyzmetshilerdiń jekelegen sa­nat­tarynyń, onyń ishinde orman sharýashylyǵy qyzmetkerleri­niń kiristerin 2022-2025 jyldary orta eseppen 25%-ǵa kezeń-kezeńimen arttyrý bastalǵanyn habarlady. Nátıjesinde, tórt jyl ishinde ormanshylardyń tabysy eki ese ósýi kerek. Ázirge ta­bystyń tómendigine, salanyń tartymsyzdyǵyna baılanysty bilikti mamandar bul segmentten de syrt aınalyp jatyr.