Búgingi tańda memleket tarapynan jastardy qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalar aýqymdy desek bolady. О́skeleń urpaqtyń keleshegi tikeleı eldiń bolashaq taǵdyryn sheshetin faktor ekenin umytpaǵan abzal. Jastardyń jaǵdaıyn jasaý olarǵa sapaly bilim men sanaly tárbıe berý jáne jumyspen qamtamasyz etip, jeke kásippen aınalysýyna múmkindik qarastyrý dep túsinemiz. Osy turǵydan alǵanda búgingi tańda el jastarynyń óz ıdeıasyn júzege asyrýyna múmkindik kóp. Ásirese bıznes ıdeıasy bar jas azamattardy qarjylaı qoldaýǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev úlken bastama kóterip, jastar saıasatynyń qoǵamdaǵy mańyzdylyǵyn eselendire tústi.
Bul týraly Prezıdent ótken jylǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda atap ótti. «Jastarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý – memleketimizdiń basty mindetiniń biri. Eńbekpen qamtıtyn túrli sharalar arqyly kelesi jyly 100 myń jasty jumysqa ornalastyrýymyz kerek. Jastardyń kásipkerlik bastamalaryna qoldaý kórsetý jalǵasady. Olarǵa jeńildetilgen tártippen jyldyq ósimi 2,5 paıyz bolatyn shaǵyn nesıe beriledi. Bul sharalar qoǵamnyń barynsha úılesimdi ári ádiletti bolýyna yqpal etedi», degen edi Memleket basshysy.
Prezıdent tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Shymkentte jas isker azamattarǵa 2,5 paıyzdyq jeńildetilgen nesıe úlestirý jumystary bastalyp ketti. Osy kúnde biraz adamnyń bıznes jobalary maquldanyp úlgerdi. Jastary kóp megapolıste arzandatylǵan nesıe alyp, óz kásibin bastaýǵa nıet bildirgen jandardyń qatary artyp keledi.
Qalalyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý basqarmasy Jumyspen qamtý jáne eńbek naryǵyn úılestirý bóliminiń bas mamany Ilııas Janjigitovtiń málimdeýinshe, Joldaýda aıtylǵan Prezıdent tapsyrmasyn júzege asyrý úshin qańtar aıynan bastap tıisti jumystar qolǵa alyndy.
«Jalpy, Prezıdent mindettemelerin oryndaý aıasynda jastardyń bıznes jobalaryn qoldaýǵa Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi tarapynan qabyldanǵan sharalar bar. Bul baǵytta 2022 jyldyń 7 aqpanynda atalǵan vedomstvonyń kásipkerlik bastamashylyqqa járdemdesý jónindegi sharalardy uıymdastyrý jáne qarjylandyrý qaǵıdalaryn bekitý týraly arnaıy buıryǵy shyqty. Bıyl 1 shildede el tarıhynda alǵash ret Áleýmettik kodekstiń qabyldanýyna oraı joǵarydaǵy buıryq ózgertildi. Degenmen ishindegi erejeler negizgi mazmunyn saqtap qaldy. Búgingi tańda arnaıy komıssııa tarapynan jeńildetilgen nesıe alýǵa ótinish bildirgen 209 jastyń bıznes josparlary qaralyp, olardyń arasynan jaramdy dep tapqan 129 ótinishti komıssııa músheleri maquldady. Bul jerde qaıtarymsyz grant baıqaýy sekildi bıznes jobanyń ınnovasııalyq artyqshylyǵy bolý kerek degen shartqa qaramaımyz. Áleýmettik qaıtarymy bolý qajet degen de talap qoımaımyz. Tipti jas kásipker bıznesti endi qolǵa alyp jatyr ma, joq álde aıaqqa turyp qoıǵan isker azamat pa, oǵan da qaramaımyz. Jeńildetilgen nesıe jańa bıznes ıdeıaǵa da, sonymen birge burynnan bar kásipti keńeıtý maqsatyna da birdeı berile beredi. Eń basty sharttardyń biri – ótinish bildirgen azamat 21-35 jas aralyǵynda bolý kerek jáne jeke kásipkerlik qujaty men bıznes salasynda eńbek etip júrgenine kemi 5 jyldan aspaýy qajet. Nesıe alýǵa tıisti ótinishti jumyspen qamtý mekemesi emes, Agrokredıttik korporasııasy qabyldaıdy. Sol jerde ótinishpen kelgen jastarǵa qajetti keńester de beriledi. Sodan soń atalǵan qarjy uıymy qujattardy komıssııa qaraýyna joldaıdy. Bıyldyqqa 2,5 paıyzdyq jeńildetilgen nesıemen qaladaǵy 261 jasty qamtamasyz etýimiz kerek. Al jastar tarapynan usynylǵan bıznes jobalar ishinde shashtaraz, ásemdik salonyn ashý jáne mal sharýashylyǵymen aınalysý degen sekildi kásipkerlik bastama kóp», dedi I.Janjigitov.
Shymkent qalalyq baspasóz qyzmeti men aqparattyq kommýnıkasııalyq ortalyǵynyń málimeti boıynsha, megapolıste jeńildetilgen nesıemen kásibin dóńgeletip otyrǵan jastar qatary artyp keledi. Máselen, arzan nesıe alyp aıyna 2 mln teńgeden asa tabys tapqan isker jandar da barshylyq. Ol azamattyń esimi – Jasulan Nurshymyr. Jasy – 29-da. Qala turǵyny. Búgingi tańda jıhaz jınaýdy kásibine aınaldyrǵan. Jastaıynan osy ónerge aralasyp, jıhaz jasaıtyn sehtarda jumys istepti. Osydan eki jyl buryn jeke sheberhanasyn ashqan. Tynymsyz eńbek túbinde nátıje beretini anyq. О́z ónimin ótkizýmen qatar, óndiris qýatyn eseleý úshin qosymsha qarajat izdedi. Prezıdenttiń jastardy qoldaý maqsatynda jeke kásipterin damytýǵa 2,5 paıyzdyq nesıe berý bastamasyn estigende erekshe qýanyp, tolqyǵany bar. Úkimet ýáde etken demeýqarjyny qashan alamyn dep taǵatsyzdana kútken Jasulan bıyl mamyr aıynda 5 mln teńge kóleminde qarjylaı qoldaý tapty. Osy qomaqty qarjyǵa sheberhanaǵa ne kerek, sonyń bárin satyp aldy. Nátıjesinde, isi ónip, jumysy odan saıyn júrip ketti. Nesıe qarajatyna satyp alǵan kózge kórinetin nársesi – ústelderge oıý-órnek jasaıtyn qural-jabdyq.
«Buǵan deıin oıý-órnekti basqa sehtarda aqysyn tólep jasatatyn edim. Endi jaqsy boldy, barlyǵyn ózimiz isteımiz. Sheberhanama qosymsha taǵy 5 adamdy jumysqa qabyldadym. Olarǵa ortasha eseppen aıyna 200 myń teńge kóleminde jalaqy tóleımin. Qudaıǵa shúkir, osynyń bári – memlekettiń qamqorlyǵynyń nátıjesi. Kásibin bastaýǵa qulshynysy bar azamattarǵa osylaı demeý berip jatyr. Erteńgi kúni olar da aıaqqa turyp alǵan soń mindetti túrde memleket jaqsylyǵyn jaqsylyqpen qaıtarady. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik elimiz úshin aýadaı qajet. Úlken kásiporyndardan góri adamdar negizinen osyndaı shaǵyn óndiris oryndarynda kóp jumys isteıdi. Sondyqtan jastardyń bıznespen aınalysýyna járdem bolsa, jastar da qosymsha jumys kózderin ashyp, halyqty eńbekke tartady. Budan, birinshiden, eldegi jumyssyzdyq deńgeıi azaıar edi, ekinshiden, salyqpen bıýdjettik túsim de kóbeıedi. Al bıýdjet qarjysy áleýmettik suranystardy qanaǵattandyrýǵa jumsalatyny anyq. Sondyqtan jeke bıznestiń gúldenýimen elde turmystyq másele de óz sheshimin taba beredi. Sondyqtan Prezıdenttiń Joldaýda aıtqan jastardy qarjylaı qoldaýǵa qatysty usynysy men ıdeıasyn naǵyz der kezinde qabyldanǵan utymdy sheshim men strategııalyq mańyzdy qadam dep túsinemin. Al elimizde búgingi tańda jumys isteımin deıtin adamǵa barlyq múmkindik qarastyrylǵan. Tipti kóptegen kásiporyn alaıyn dese jumysshy tappaı júr. Endigi másele bizge bir kásipti meńgergen mamandar qajet. Burynǵydaı bazarda arba súıreıtin kezeń kelmeske ketti. Ony búgingi óskeleń urpaq tipten umytýy kerek. О́ıtkeni bilikti kadr, óz isiniń naǵyz sheberi eldi alǵa súırep shyǵady. Bizdiń damyǵan Batys elderden qaı jerimiz kem? Kerisinshe, olarda joq jerasty qazba baılyqtary bizde jetedi. Endigi jerde solardy shıkizat kúıinde satpaı, daıyn materıal kúıinde shetelge eksporttasaq, keletin tabys júzdegen ese artar edi. Búgingi qazaq jastaryna eń basty keregi – ilim, izdenis pen eńbekqorlyq. Biz óz elimizde ómir súrip jatyrmyz. Qazaqstan – ár qazaqtyń qasıetti qarashańyraǵy. Sondyqtan memlekettiń damý bolashaǵyna birkisideı atsalysý búgingi urpaqtyń paryzy ári buljymas mindeti dep bilemin», dedi Jasulan.
Jas kásipker jıhazdaryn áleýmettik paraqshalarynda jarnamalap, kóterme baǵamen satady. Taýarlardy kóbinese dúkender jelisi satyp alady eken. Qazirgi tańda Shymkentten bólek Almaty, Qyzylorda jáne Oral qalalarynan tapsyrys kóp túsip jatqan syńaıly.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, jalpy, Shymkentte bıyl 261 jasqa shaǵyn nesıe berý kózdelse, komıssııanyń oń qorytyndysyna ilikken 129 azamattyń ishinde 52-sine nesıe berilip, basym kópshiligi óz kásipterin bastap úlgergen.
Budan bólek, jas kásipkerler 5 mln teńgege deıin nesıe ala alady. Bul qarjylaı kómektiń taǵy bir artyqshylyǵy mal sharýashylyǵyna arnalǵan jobalar úshin 7 jylǵa deıin, al kásiptiń basqa túrlerine 5 jylǵa deıingi merzim qarastyrylǵan. Osyǵan qarap aıtarymyz, Prezıdent pármenimen berilip jatqan jeńildetilgen nesıe, álbette, jas kásipkerlerdiń kásibin dóńgeletýine zor múmkindik ekeni daýsyz. Al ótinimdi jastar qaladaǵy Ál-Farabı aýdany, Qonaev dańǵylynda ornalasqan «Agrarlyq nesıe korporasııasy» aksıonerlik qoǵamynyń fılıalyna baryp tapsyra alady.
Sonymen birge maqalamyzdyń taǵy keıipkerleri – qala turǵyndary Shalqarbek Baqtybaı men Gúljanat Ormanova Turan shaǵyn aýdanynan «OSSA» óner mektebin ashty. Kásipkerler jastarǵa arnalǵan 2,5 paıyzdyq nesıe alyp, mýzykalyq aspaptar men qural-jabdyqtar satyp alǵan. Memlekettik qoldaýdyń kómegimen ortalyq búginde 500-ge jýyq balany túrli úıirmemen qamtyp otyr. Ustazdar quramy Sh.Qaldaıaqov atyndaǵy fılarmonııa men saz kolledjiniń bilikti mamandarynan quralǵan.
«Jańadan boı kóterip jatqan aýdanǵa kóship kelgenimizde balalardyń bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyratyn ortalyq bolmaı, qatty qınaldyq. Sodan joldasymyz ekeýmiz óner mektebin ashýdy oılastyrdyq. Árıne, bastapqy kezde senimsizdik basymdaý boldy. Buryn-sońdy mundaı isti bastap kórmegen adamǵa birtúrli qıyn ári múmkin emesteı kórindi. Onyń ústine bastaǵan isimiz bolmaı qalyp shyǵynǵa ushyrap qalsaq ne isteımiz degen kúdik pen kúmán sanamyzdy torlap, oıymyzdy jaýlap aldy. «Táýekel túbi – jelqaıyq, ótesiń de ketesiń» demekshi, qabyrǵamyzben keńese kele, joldasymyz ekeýmiz aqyry nesıe alyp, oıǵa alǵan isimizdi qoryqpaı bastaı berýge bel býdyq. Qudaıǵa shúkir, sátin salyp qolǵa alǵan jobamyz ózinen-ózi júrip ketti. Qazir memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde batyl sheshim qabyldaǵanymyzǵa qýanamyz. Memlekettik qoldaýdyń dep erekshe aıtqan sebebim, eger Úkimet dem bermegende, múmkin jeke ózimiz mundaı sheshimge kelmes pe edik dep oılaımyn», dedi jas kásipker Gúljanat Ormanova aǵynan jarylyp.
Iá, jastardyń memleketten qoldaý taýyp, kásibin bastap ketip jatqanyna ishteı qýanasyń. Eldiń ekonomıkalyq ósiminiń nátıjesinde osyndaı ilkimdi bastamalardyń júzege asyp jatqanyna rızashalyq bildiresiń. Al memlekettiń keleshekke osyndaı zor qadamdar jasaýyna múmkindik bergen birden-bir sebebi – ol qoǵamdaǵy turaqtylyq pen tynyshtyq, halyqtyń birligi men tatýlyǵy.
Al jastarǵa qamqorlyq kórsetýde úlken paıda bar. О́ıtkeni el damýy úshin bilikti kadr men eńbek kúshin qajet etedi. Osy suranystyń ornyn toltyratyn –jastar. Jumys bolmaı shetelge aǵylsa, olarmen birge, beınelep jetkizgende, aqyl-sana men qara kúsh te birge ketip qalady. Sondyqtan jastardyń týǵan jerinde qalyp, óz elin kórkeıtýge atsalysýy óte mańyzdy. Jalpy, Shymkent qalasynda jastarǵa tek qarjylaı kómek baǵytynda emes, qosymsha mamandyq ıgerý, bos ýaqytyn tıimdi ótkizý, rýhanı tálim alý jaǵynan járdem beretin qoldaýlar jetkilikti.
ShYMKENT