Elimizde urlyq túrleriniń tórtten biri páter tonaý bolyp otyr. Ishki ister mınıstrliginiń deregine mán bersek, jyl basynan beri 1,5 myńnan astam adam dál osy qylmys túrine qatysty ustalǵan. Onyń ishinde túrli qalada urlyq jasaıtyn 100-ge jýyq «kóshpeli urylar» men 175 qylmystyq top áshkerelengen. Bul týraly Krımınaldy polısııa departamentiniń asa mańyzdy ister jónindegi aǵa jedel ýákili Áset Júkenov málimdedi.
Jyl basynda Almatyda 3 gastroler-páter urysy ustalǵan. Úsheýi de Shyǵys Qazaqstan oblysynyń turǵyny ekeni anyqtaldy. Olar plastıkalyq tereze arqyly úıge enip, 5 páterdi tonap ketken. Sóıtip páter ıelerine 9 mln teńgeden astam shyǵyn keltiripti. Qazir urylardyń barlyǵy 3 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylǵan. Bıylǵy jaz maýsymynda da jedel-izdestirý is-sharalary kezinde Aqmola oblysynyń Shýchınsk qalasynyń buryn sottalǵan turǵyny quryqtalǵan. Ol osy qalada turǵyndardyń joqtyǵyn paıdalanyp, úsh páterdi tonaǵan. Zalal mólsheri – 3 mln teńge. Osy sekildi qylmystardy zerdeleýde páter urlyǵyn buryn qylmys jasaǵan jáne jábirlenýshilermen tatýlasý arqyly jaýapkershilikten bas tartýǵa múmkindigi bar adamdar jasaıtyndyǵy anyqtalyp otyr.
– Qylmystyq kodekstegi ózgeristerge sáıkes, birneshe ret urlyq jasaý jáne úı-jaılardy tonaý qylmystyń aýyr túrlerine jatady. О́zgeniń ıeligin qoldy etkenderdiń múlki tárkilenip, 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdeledi. Jergilikti atqarýshy organdarmen jáne saýda obektileriniń ákimshilikterimen birlesip urlanǵan múlikti satyp alý jáne ótkizý faktilerine jol bermeý jóninde sharalar qabyldanyp jatyr, – dedi Á.Júkenov.
Jalpy, keıingi bes jylda páter tonaý qylmysy saıabyrsyǵan. Iаǵnı urlyq arqyly baıyǵandy maqul kóretinder jyl saıyn orta eseppen 34,4%-ǵa sırep keledi. Ashyp aıtsaq, 2018 jyly 34 myńnan astam qylmys tirkelse, 2022 jyly bul zańsyzdyq 11 myńnan aspaǵan. Bıyl da 16,1%-ǵa tómendegeni baıqalady.
– Biraq jeke múlikti urlaǵan adamdar páterge kirý daǵdylary men tásilderin únemi jetildirip otyratynyn atap ótken jón. Olar zamanaýı tehnıkany, uıaly baılanysty paıdalanady, esikter men qulyptardy ońaı ashatyn arnaıy quraldardy satyp alady nemese qoldan jasaıdy. Bul rette, negizinen páter urlyǵy kúndizgi ýaqytta, atap aıtqanda úı ıeleri jumysta nemese oqýda bolǵan kezeńde jasalady. Turǵyn úıge kirý úshin urylar túrli ádisterdi qoldanady. Mysaly, esikterdi syndyrady, ashyq terezeler, balkondar arqyly kiredi, plastıkalyq terezelerdi ashyp alady, qulyptardyń kiltterin tańdaıdy jáne taǵy basqa, – dedi asa mańyzdy ister jónindegi aǵa jedel ýákil.
Osyǵan baılanysty qabyldanyp jatqan sharalardy jetildirý maqsatynda Ishki ister mınıstrligi birqatar uıymdastyrýshylyq jáne zańnamalyq bastamany júıeli iske asyryp keledi. Urlyqqa qarsy is-sharalar keshenin kózdeıtin múlikti qorǵaý boıynsha IIM salalyq baǵdarlamalary aıasynda turǵyn úılerdiń aýlalarynda 68 myńnan astam beınebaqylaý kamerasy ornatylǵan. Bul qurylǵylardyń 22 myńnan astamy turǵyndardyń bastamasymen jabdyqtalǵan. Kún saıyn páter urlyǵyn jasaý ádisi, tásili, ýaqyty boıynsha taldaý júrgizilip otyrady. Keıin nátıjeleri boıynsha polısııanyń patrýldik jasaqtarynyń qozǵalys baǵyttary qarastyrylady eken.
– Páter urylarynyń qurbany bolmaýlaryńyzǵa kómektesetin birneshe keńeske toqtalǵym keledi. Eger páterlerińiz birinshi nemese sońǵy qabatta, órt baspaldaǵynyń, mańdaıshanyń nemese sýaǵar qubyrlarynyń janynda ornalassa, stasıonarlyq torlar ornatqanyńyz jón. О́ıtkeni urylar kóbine terezeden enedi. Esigińizge kilt aınalymy kóp qulyp ornatýǵa tyrysyńyz. Tutastaı metaldan jasalǵan esikti tańdaǵan durys. Aqsha, qymbat buıymdardy shkaftar men matrastardyń astyna emes, jaqsy bekitilgen seıfterge saqtańyz. Úıińizdiń mańaıynda beıtanys, kúdikti adamdardyń júrgenin, qandaı da bir páterdi torýyldap turǵanyn ańǵarsańyz birden 102 nómirine habarlasyńyz, – dedi ol.