Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna joldaǵan Joldaýynda «Ult densaýlyǵyn bekemdeý máselesi de óte ózekti. Barlyq jas sanattary arasynda buqaralyq sport túrlerin nasıhattaı berý kerek. Balalar úshin sporttyq ınfraqurylymnyń barynsha qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý kerek. Buqaralyq sportty damytý – pıramıdaǵa aınalýǵa tıis» degen edi.
О́ńirde buqaralyq sportqa den qoıyp, yqylas bildirýshilerdiń sany ýaqyt ótken saıyn kóbeıip kele jatyr. Dálel retinde myna bir derekti keltire ketelik. Máselen, 2021 jylǵy kórsetkishpen salystyrsaq, dene shynyqtyrý jáne sportpen shuǵyldanatyn halyqtyń sany 2,5 paıyzǵa kóbeıgen. Bul tarapta balalar men jasóspirimderdi qamtý jaıy da kóńil kónshiterlikteı. О́tken jyldyń qorytyndysyna kóz júgirtsek, balalar men jasóspirimder klýbtarynda sportpen shuǵyldanatyndardyń kórsetkishi 13 paıyzǵa ulǵaıǵan.
Búgingi tańda óńirde dene shynyqtyrý jáne sport salasynda 2 481 adam jumys isteıdi. Bir jaqsysy, jalpaq jurtty sportqa baýlyp, dene shynyqtyrý máselesin tynbaı nasıhattap, salanyń serpin alýyna qomaqty úles qosatyn 1 351 adam aýyldyq jerde ıgilikti iske uıytqy bolyp júr. Olardyń basym bóligi bilim oshaqtarynda, kolledjderde eńbek etýde. Aýyldyq okrýgterde 229 nusqaýshy ońdy sharýanyń oraıyn keltirip, ult densaýlyǵyn bekemdeýge qyzmet etýde.
Endigi bir másele, osynshama halyq buqaralyq sportpen qaı jerde aınalysady degen saýal tóńireginde bolmaq. Keıingi jyldary buqaralyq sport túrlerin damytýǵa meılinshe qolaıly jaǵdaı týdyrylýda. Ýaqyt ótken saıyn sport ǵımarattary jańadan salynyp, burynǵylary kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeýden ótkizilip, qaıta jańǵyrý ústinde. Máselen, ótken jyly 67 sport ǵımaraty paıdalanýǵa berildi. Kóńilge qýanysh uıalatatyny óńirdegi 2 589 ǵımarattyń 1 777-si aýyldyq jerde ornalasqan. Osy jyly Ereımentaý qalasynda barlyq talapqa jaýap beretin, basseıni bar dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salyndy. Bul iske memleket qana emes jergilikti jerdegi el qamyn oılaıtyn qaltaly azamattar da qal-qadirinshe kómek kórsetýde. Aıtalyq, Atbasar aýdanyndaǵy Shýıskoe aýylynda sport kesheni paıdalanýǵa berilip, aýyl turǵyndary úshin aq túıeniń qarny jarylǵan qýanyshty oqıǵa boldy. Al jergilikti bıýdjet esebinen Shýchınsk qalasynda tamasha sport saraıy salyndy. Búgingi kúni Esil qalasynda da dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheniniń qurylysy qarqyndy júrgizilýde.
Burynnan bar dúnıeni de uqsatyp paıdalaný da mańyzdy. Máselen, Aqkól aýdanyndaǵy Novorybın sport zalyna kúrdeli jóndeý júrgizildi. Sondaı-aq Selınograd aýdanynyń Qabanbaı batyr aýylyndaǵy stadıonǵa, Shortandy aýdanynyń «Qaınar» sporttyq-saýyqtyrý keshenine, Egindikól aýylyndaǵy ortalyq stadıonnyń qorshaýyna aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizilip, bar sharýa tap-tuınaqtaı etip atqaryldy. Qazir bul ǵımarattar qurylysshynyń qalaǵynan jańa shyqqandaı jutynyp tur. Sport ǵımarattary sáýletti bolǵandyqtan ba, osyndaı múmkindik týǵyzylǵan oryndarǵa keletin adamdardyń qatary ýaqyt ótken saıyn údeı túsýde. Shyntýaıtynda bul da aýdan, aýyl turǵyndary úshin memleket tarapynan jasalyp jatqan úlken qamqorlyq dep qabyldaýymyz kerek. Aldaǵy ýaqytta Býrabaı, Bulandy aýdandaryndaǵy birqatar sport keshenine kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilmek. Qazir atqarylýǵa tıisti jumys ekshelip, qujattary daıyndalýda.
El ishindegi sport ǵımarattaryn salýǵa nemese jóndeýge «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasynyń septigi tıip turǵandyǵyn ekpin túsirip aıta ketsek te bolady. Aıtalyq, Sandyqtaý aýdanyndaǵy Balkashın eldi mekenindegi stadıon osy baǵdarlama arqyly qaıta jańǵyrdy. Jaqsy aýdanyndaǵy sport kesheniniń qurylysy da sharapaty mol osy baǵdarlamanyń arqasynda qolǵa alynǵan.
О́tken jyly oblystyq bıýdjetten 10 aýdannyń 46 sport nysanyn salýǵa qarajat bólindi. Bólingen qarajat tıimdi ıgerilýde. Taǵy óńir turǵyndarynyń bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizip, densaýlyqtaryn nyǵaıtýǵa mol múmkindik týǵyzyp otyrylǵandyǵyn jáne sol múmkindikke jergilikti bıýdjet esebinen qyrýar qarjy bólingendigin aıta ketýge bolady. Máselen, jyl basynan beri óńirde 63 sport alańy men 7 hokkeı korty jabdyqtaldy. Bıyl da osy baǵyttaǵy ıgilikti is sátimen sabaqtalýda. 31 jasóspirimder sport klýby men 6 balalar men jasóspirimder dene shynyqtyrý klýbynyń jumysy júrgizilýde. Bul ujymdarda 8341 adam buqaralyq sportpen aınalysady.
Janǵa jaǵymdy jańalyqtardy tilge tıek etkende múmkindigi shekteýli adamdardyń buqaralyq sportpen aınalysýyna birshama jaqsy jaǵdaı týǵyzylyp otyrǵandyǵyn aıta ketýimiz kerek. О́ńirde «Mergen» sport klýby jumys isteıdi. Klýbta sporttyń 14 túri boıynsha jattyǵý jumystary júrgizilýde. Bul jerde múmkindigi shekteýli adamdar jeńil atletıka, ústel tennısi, armrestlıng, júzý, toǵyzqumalaq, shahmat tárizdi sport túrlerimen shuǵyldanýda. Klýbqa tipti aýdandardan kelip qatysatyn da sportshylar bar. Osy bir mysaldyń ózi múmkindigi shekteýli adamdardyń buqaralyq sportqa degen qushtarlyǵyn kórsetedi emes pe? Keıingi jyldary múmkindigi shekteýli adamdardy kóbirek qamtyp, olardyń buqaralyq sportqa qulshynysyn arttyrý barysynda qyrýar sharýa atqarylýda. Qazir óńirde 1 891 múmkindigi shekteýli adam sportpen aınalysady.
Bar jumysty saralaı kele salamatty ómir saltyn úzbeı nasıhattaý qajettigine kóz jetkizip otyrmyz. Bul oraıda da aıta qalarlyqtaı is bar. Máselen, aýyl turǵyndary arasynda 27 569 adam qatysqan 763 is-shara ótkizildi. Osyndaı sharalardyń barysynda buqaralyq sporttyń tıimdiligi týraly, onyń adam densaýlyǵyna ıgi áseri jóninde naqty ómirden alynǵan mysaldarmen kómkerilgen áserli áńgimeler aıtylýda.
Sala mamandary buqaralyq sport jalpy jetistikterdi damytýdyń berik irgetasy ekendigin jaqsy biledi. Sondyqtan da aldymen jas tolqynǵa jiti nazar aýdarylýda. О́ńirde sport rezervin daıarlaýdy 29 balalar men jasóspirimder sport mektebi júzege asyrýda. Olardyń tórteýi olımpıadalyq rezerv mártebesine ıe. Bul taraptaǵy aýqymdy jumysty sál taratyp aıta ketsek, artyqtyǵy bolmas. Máselen, sport mektepterinde sporttyń 57 túri boıynsha daıyndyq júrgizilýde. Onyń ishinde ulttyq sport túrlerine aıryqsha nazar aýdarylýda.
Qazirgi tańda oblysta kásibı sport salasyn damytýǵa da kóńil aýdarylyp jatyr. Bul salada shaıbaly hokkeıden, fýtboldan jáne basketboldan 6 komanda óner kórsetýde. Ártúrli sport salalary boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq qurama komandasynyń sapynda 357 sportshy oblys namysyn qorǵap júr. О́ńir sportshylary ótken jyly halyqaralyq jáne respýblıkalyq jarystarda óner kórsetip, jerlesterin qýanyshqa bóledi. Bul arada birer mysal keltire ketsek te artyq bolmas. Máselen, HHIÚ qysqy Olımpıada oıyndarynda aqmolalyq tórt sportshy sporttyń eki túri boıynsha baıraqty básekege qatysty. Býrabaılyq sportshylar Evgenıı Velıchko, Valerııa Tıýleneva, Bulandy aýdanynyń ókili Nadejda Stepashkına shańǵy sportynan, Sandyqtaý aýdanynyń turǵyny Aleksandr Mýhın bıatlonnan baq synasty. Beıjińdegi HIII qysqy Paralımpıada oıyndaryna býrabaılyq sportshy Denıs Petrenko qatysyp, estafetalyq jarysta altynshy orynǵa ıe boldy. Álem jáne Azııa chempıonattarynda oblysymyzdyń sportshylary 45 medal ıelendi. Olardyń arasynan 2022 jylǵy Túrkııada ótken bokstan álem chempıonatyna qatysqan Karına Ibragımova men Dına Jolaman qola júldeger atansa, Elızaveta Sınelnıkova grepplıngten álem chempıony boldy. Azııa chempıonattarynda bıatlonshylar Vadım Kýrales pen Danıl Chervenko kúmis júldege ıe bolsa, Elızabet Grınberg velosporttan dál osyndaı kórsetkishke qol jetkizdi. Paralımpıadalyq jáne sýrdolımpıadalyq sport túrleri boıynsha bizdiń óńirdiń sportshylary halyqaralyq jarystarda 16 medalǵa ıe boldy.
Qol jetkizgen tabystar aıtarlyqtaı. Onyń barlyǵyn jipke tizgendeı etip aıtyp shyǵý áste múmkin emes. Endigi oraıda mindetter týraly da aıta ketelik. Aldaǵy ýaqytta dene shynyqtyrý jáne sportpen úzbeı aınalysatyn adamdardy kóbirek tartý mejelenip otyr. Jaqsy, Býrabaı aýdandaryndaǵy dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderiniń qurylysyn aıaqtaý qajet. Qosshy qalasynda, Krasnoıar selosynda, Bestóbe eldi mekeninde de jańa sport ǵımarattary salynbaq. Sondaı-aq halyqtyń ıgiligine jaratylyp otyrǵan zamanaýı sport alańdarynyń jelisi keńeıtile túspek. Memlekettik tapsyrysty ornalastyrý arqyly sport seksııalarynda shuǵyldanatyn balalar men jasóspirimderdiń sanyn ulǵaıtý mejelenýde.
Buqaralyq sportty damytý – ol eń aldymen ult densaýlyǵyn nyǵaıtý. Al el saýlyǵy – jańarǵan, jasarǵan memlekettiń basty baılyǵy.
Aqmola oblysy