Álemde adam sanynyń kúrt artýy túrli klımat ózgerisi tamaq óndirisi ekonomıkasyna jańa talaptar júktep otyr. Tehnologııalardy damytý, aýyl sharýashylyǵy men tamaq ónerkásibindegi ınnovasııalardy ilgeriletý jer-jahandaǵy azyq-túlik qaýipsizdiginiń negizi bolmaq. Mundaı kezde dál osy baǵyttarǵa salynatyn ınvestısııany ulǵaıtý óte mańyzdy.
Boljamdar boıynsha osy ǵasyrdyń ortasyna taman jer betindegi adam sany 9 mıllıardtan asady. Bul azyq-túlik óndirisiniń kólemin ulǵaıtyp qana qoımaı, onyń taralýy men halyqtyń barlyq tobyna ádil bólinýin qamtamasyz etý máselesin qıyndatady. Sonymen qatar klımattyń ózgerýi tikeleı aýyl sharýashylyǵyna áser etedi. Keıingi kezde qýańshylyq jáne sý basý sııaqty tabıǵattyń qatań qubylystary da jıilep ketti. Bul rette «Freedom Finance Global» sarapshysy Eldar Shákenov keleńsizdikterge qaramastan, aýyl sharýashylyǵynyń áleýeti óte joǵary dep baǵamdaıdy.
«Negizgi artyqshylyqtardyń biri – aýyl sharýashylyǵynda ornyqtylyq pen tehnologııany damytý. «Aqyldy» aýyl sharýashylyǵy, sensorlardy jáne derekterdi taldaýdy paıdalaný shyǵyndardy azaıtýǵa, kiristi jaqsartýǵa jáne resýrstardy ońtaılandyrýǵa kómektesedi. Azyq-túlik óndirisinde ınnovasııa mańyzdy ról atqarady. Jasandy et jáne sút ónimderin, sondaı-aq aqýyzdyń balamaly kózderin jasaý múmkindigi osy saladaǵy ınvestorlar úshin jańa kókjıekti ashady. Búkil álem boıynsha azyq-túlikti tıimdi taratýdy qamtamasyz etetin zamanaýı saqtaý jáne logıstıkalyq júıelerdi damytýǵa da kóp kóńil bólinip jatyr. Azyq-túlikke degen suranys eshqashan azaımaıdy. Sondyqtan osy saladaǵy mańyzdy aksııalardy qarastyryp ótýdiń de artyǵy bolmaıdy», deıdi sarapshy.
«Andersons, Inc.» (ANDE) – aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń (bıdaı, tyńaıtqysh, jem) óndirisi men saýda-sattyǵyna mamandanǵan ártaraptandyrylǵan kompanııa. Jekelegen óńirlerde bólshek saýdamen de aınalysady.
Apsaıd (kútiletin ósim) – 53 dollar deńgeıindegi ortasha maqsatty baǵanyń 10 paıyzy. Kompanııa jetkizý tizbeginiń túrli kezeńin baqylap, úlken ıkemdilik pen marjany qamtamasyz etedi. Halyq sanynyń kóbeıýi jáne azyq-túlikke degen qajettiliktiń artýyna baılanysty kompanııa naryq aýqymyn keńeıtti jáne satylymdy arttyrdy. Sondaı-aq kompanııa logıstıka men óndiriste ınnovasııalyq sheshimderdi belsendi engizedi. Bul óz kezeginde bıznes ósimine áser etip, operasııalardyń tıimdiligin jaqsartady.
«Performance Food Group Co» (PFGC) – meıramhana, kafe jáne dúkenderge tamaq ónimderin jetkizýmen aınalysatyn kompanııa. Jańa, uzaq saqtalatyn jáne basqa da ónimderdiń keń assortımentine ıe.
Apsaıd – 71 dollar deńgeıindegi ortasha maqsatty baǵanyń 18 paıyzy. PFGC – AQSh-tyń HoReCa-segmentindegi tamaq ónimderiniń negizgi jetkizýshisi jáne bıznes ósimi men turaqty tapsyrystardy qamtamasyz etip otyr. Olar áldeqaıda salamatty jáne ekologııalyq taza nusqalardy kóbirek qosa otyryp satylym jelisin belsendi túrde keńeıtedi. Kompanııa shyǵyndardy azaıtý jáne marjany jaqsartý úshin tehnologııalar men qorlardy basqarý júıelerine ınvestısııa salady.
«Archer-Daniels-Midland Co» (ADM) – daqyldardy óńdeýge jáne azyq-túlik ıngredıentterine mańyz beretin jahandyq kompanııa. Sonymen birge aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń saýdasymen de aınalysady.
Apsaıd – 95 dollar deńgeıindegi ortasha maqsatty baǵanyń 18 paıyzy. Kompanııa búkil álem boıynsha operasııalyq qyzmet kórsetýmen aınalysady jáne jahandyq azyq-túlik naryǵynda aıryqsha orny bar. Olar klıenttik bazasyn keńeıtip, táýekelderdi azaıtatyn áralýan taǵamdyq ıngredıentterdi usynady. Tıimdilikti arttyrýǵa jáne shyǵyndardy azaıtýǵa kómektesetin aýyl sharýashylyǵy jáne bıotehnologııa salasyndaǵy ınnovasııalardy belsendi túrde zertteıdi jáne engizedi.
«Tyson Foods, Inc.» (TSN) – AQSh-taǵy et ónimderiniń iri óndirýshisi. Negizgi baǵyty – et ónimderiniń óndirisi men satylymy.
Apsaıd – 56,4 dollar deńgeıindegi ortasha maqsatty baǵanyń 10 paıyzy. Búginde et ónimderi naryǵynyń aıtarlyqtaı úlesin baqylap, iri bólshek saýda jelilerimen tyǵyz baılanys ornatyp otyr. Bul kompanııanyń ornyqty suranysy men kúshti pozısııasyna múmkindik beredi. Kompanııa jańa soıylǵannan muzdatylǵanǵa deıingi et ónimderiniń keń assortımentin usynady.
«Mondelez International, Inc.» (MDLZ) – kondıterlik ónimder men tiskebasarlar óndirisindegi kóshbasshy kompanııa. Olar kópshilikke «Oreo», «Cadbury», «Milka» markalarymen tanymal.
Apsaıd – 81,4 dollar deńgeıindegi ortasha maqsatty baǵanyń 13 paıyzy. Ártúrli naryǵynda aýqymdy tutynýshylyq aýdıtorııasy bar, sol sebepti de jetekshi pozısııaǵa ıe. Olardyń qýatty dıstrıbıýtorlyq jelileri álemniń kez kelgen óńirine taýar jetkizýge jaǵdaı jasaıdy. Tutynýshylar arasynda moıyndalý men tanymaldylyqqa ıe bolý kompanııa ónimderine turaqty suranys pen paıda ákeledi.
«Mine, tamaq ónimderine qarjy quıý osylaısha ınvestorlar úshin tartymdy bolyp turǵan jaıy bar. О́ıtkeni azyq-túlikke degen suranys árkez joǵary. Joǵaryda atalǵan kompanııalardyń naryqtaǵy jetekshi pozısııalarǵa, ınnovasııalyq tásilderge jáne ártaraptandyrylǵan ónim jelilerine negizdelgen kúshti ınvestısııalyq ustanymdary bar. Alaıda kez kelgen ınvestısııa sekildi bul salanyń da áleýetti múmkindikteri men táýekelderin eskerý kerek. Sodan keıin ǵana sheshim qabyldap, salǵan salymnan tabys taba bastaýǵa bolady», deıdi E.Shákenov.