О́tken jyly Halyqaralyq elektr baılanysy odaǵynyń sarapshylary Qazaqstandaǵy joǵary jyldamdyqty ınternettiń qoljetimdiligin zerttedi. Zertteý jumysy Connect2Recover jobasy sheńberinde jasaldy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Halyqaralyq elektr baılanysy odaǵynyń derekteri boıynsha, bıyl mobıldi baılanys pen mobıldi ınternet Qazaqstan halqynyń 98%-yna qoljetimdi. Bul rette turǵyndardyń 83%-y joǵary jyldamdyqty 4G ınternetin qoldanady. Elde mobıldi ınternetti paıdalaný joǵary deńgeıde: 100 adamnyń 94-i tarıftik josparǵa ıe.
Speedtest qosymshasynda júrgiziletin ınternet jyldamdyǵyn ólsheýge negizdelgen Ookla halyqaralyq kompanııasynyń zertteýine sáıkes, Qazaqstan 2022 jyldyń tórtinshi toqsanynda Ortalyq Azııa elderi arasynda ortasha júkteý jyldamdyǵy boıynsha kósh bastady. Almaty Ortalyq Azııa qalalarynyń reıtınginde top jardy: ortasha júkteý jyldamdyǵy 25,78 Mbıt/s, al júkteý jyldamdyǵy 11,06 Mbıt/s. Tele2-niń ortasha júkteý jyldamdyǵy 30,10 Mbıt/s qurady. Onyń jyldamdyǵy Beeline-ǵa qaraǵanda 29,27 Mbıt/s joǵary bolsa, Kcell-den eki ese joǵary (12,39 Mbıt/s) boldy.
HEO-nyń «Qazaqstan: AKT derekteriniń, sıfrlyq turaqtylyqtyń, retteý sharalarynyń bolýyn baǵalaý» esebiniń derekteri boıynsha, joǵary jyldamdyqty tirkelgen baılanyspen qamtý deńgeıi uıaly baılanyspen salystyrǵanda aıtarlyqtaı joǵary emes. Barlyq abonentterdiń shamamen úshten biri áli de 10 Mbıt/s deıingi jyldamdyqta ınternetke qosylady jáne 100 úı sharýashylyǵynyń tek 14-i ǵana joǵary jyldamdyqty ınternetti paıdalanady.
Qazaqstanda halyqtyń 42%-y aýyldyq jerlerde turady. Aımaq turǵyndarynyń jalpy sanynan tirkelgen ınternet abonentteriniń paıyzyn esepteý kezinde aımaqtardyń geografııalyq ornalasýyna baılanysty ındıkatordyń mánderi arasynda joǵary alshaqtyq baıqalady. 10 óńirdegi (58,8%) ındıkatordyń máni el boıynsha ortashadan joǵary, 7 óńirdiki (41,2%) – az. Tirkelgen jeli abonentteriniń kópshiligi Astanada (22,53%) jáne Almatyda (20,38%), Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda (tıisinshe 21,13%, 20,51%) turady. Symdy ınternetti paıdalanatyn adamdardyń eń azy Túrkistan, Jambyl jáne Qyzylorda oblystarynda (tıisinshe 3,26%, 7,86%, 8,54%), sondaı-aq Shymkentte (7,32%) turady.
Osylaısha, shalǵaı óńirlerde turatyn Qazaqstan halqynyń úshten birine tirkelgen ınternet jyldamdyǵynyń jetkiliksizdigine baılanysty qazirgi zamanǵy sıfrlyq servısterdi tolyqqandy paıdalaný qoljetimsiz bolyp otyr. Mysaly, Google málimetteri boıynsha, YouTube úshin 1080p retinde usynylǵan beıne bıt jyldamdyǵy 8-15 mbıt/s, 720r retinde – 5-9,5 Mbıt/s. Bul bir qurylǵydaǵy kontentti kórý úshin usynylatyn kórsetkishter. Tıisinshe, 3-4 adamnan turatyn ortasha qazaqstandyq otbasyna ártúrli qurylǵylarda ortasha jáne joǵary ajyratymdylyqtaǵy beıneni yńǵaıly jáne paralleldi túrde kórý úshin úıdegi ınternettiń jyldamdyǵy keminde 17,5 mbıt/s bolýy qajet.
Qazaqstan halqynyń úshten biri úshin joǵary jyldamdyqty tirkelgen ınternet áli de qoljetimsiz. Onyń sebepteriniń biri – talshyqty-optıkalyq ınfraqurylymdy damytý. Esepke sáıkes, páterge/ǵımaratqa talshyqty-optıkalyq qosylymdy (FTTB) qoldanatyn tirkelgen ınternetke abonentterdiń jartysy ǵana ıe (2,620,500-den 1,295,500).
Symdy ınternettiń tómen jyldamdyǵyna baılanysty eń kóp zardap shegetin nysandar
Qazaqstan – álemdegi barlyq mektepterdi ınternetke qosýǵa baǵyttalǵan HEO jáne IýNISEF-tiń Giga atty birlesken bastamasynyń benefısıary. Giga standarttaryna sáıkes, mektepter ınternetke keminde 10 Mbıt/s jyldamdyqpen qosylýy qajet. Bul rette, Giga 300 oqýshydan turatyn orta mektepte ınternetti bir ýaqytta paıdalanatyn 20 oqýshyǵa 1 Mbıt/s esebine negizdelgen 20 Mbıt/s nysanaly jyldamdyqty usynady.
2022 jyldyń aqpanynda Qazaqstan Úkimetiniń Giga mamandaryna usynǵan derekterine sáıkes, mektepterdiń tek 33,9% - y ǵana derekterdi jiberýdiń 10 Mbıt/s-tan joǵary naqty jyldamdyǵyna ıe bolyp otyr.
Qazirgi ýaqytta mektepterdi ınternetke qosý salasyndaǵy qoldanystaǵy qujat 2021 – 2025 jyldarǵa arnalǵan «DigitEL» jobasy sanalady, ol mynadaı nysanaly kórsetkishterdi belgileıdi:
2025 jylǵa qaraı ishki kontent úshin (Qazaqstan ishinde) 100 Mbıt/s -tan tómen emes jáne syrtqy kontent úshin 8 Mbıt/s-tan tómen emes baılanys jyldamdyǵymen barlyq mekteptiń ınternetke qosylýyn qamtamasyz etý (bazalyq ındıkator-2021 jyly 80%.);
Internetke qosylǵan mektepterdiń úlesin ishki kontent úshin 100 Mbıt/s-tan jáne syrtqy kontent úshin 20 Mbıt/s-tan tómen emes baılanys jyldamdyǵyn 2025 jylǵa qaraı (2021 jylǵy bazalyq ındıkator) 83% - dan 87% - ǵa deıin ulǵaıtý.
Azamattardy ınternetke keminde 100 Mbıt/s deńgeıindegi joǵary jyldamdyqty qoljetimdilikpen qamtamasyz etý maqsaty qazirgi ýaqytta ázirlenip jatqan «Qoljetimdi ınternet» qanatqaqty ulttyq jobasynda da tirkelgen.
Tarıfterdiń qymbattaýy ınfraqurylym qurylysyna ınvestısııa quıý kezinde ǵana baılanys sapasyn arttyrýǵa kómektesedi
TMD óńirleri boıynsha eń tómen uıaly baılanys pen symdy ınternet tarıfteriniń baǵasy Qazaqstanda tirkelip otyr. Ol jan basyna shaqqandaǵy JUО́-niń 0,9% jáne 0,8%-y. HEO mobıldi naryqta da, tirkelgen baılanys naryǵynda da básekelestikti kúsheıtý boıynsha múmkindikterdi izdeýdi usynady.
Úkimet ınfraqurylymnyń sapasyn jaqsartý jáne sıfrlyq qyzmetterdi usyný úshin tarıfterdi usynylǵan deńgeıge deıin kóterýi múmkin. Alaıda mundaı qymbatshylyq halyqtyń jekelegen toptaryna, sondaı-aq áleýmettik nysandarǵa, mysaly mektepterge edáýir salmaq salýy múmkin. Úı sharýashylyqtarynyń ınternetke qosylýyn qoldaý úshin jeńildigi bar tarıfterdi nemese arnaıy baǵdarlamalardy engizý teris áserdi barynsha azaıtýǵa múmkindik berer edi. Oǵan amerıkalyq Affordable Connectivity Program-dy («Qoljetimdi ınternet») mysal retinde keltirýge bolady.
HEO tabysy tómen úı sharýashylyqtary úshin stasıonarlyq jáne mobıldi keń jolaqty baılanystyń arzan qyzmetteriniń qoljetimdiligin, sondaı-aq áleýmettik ınfraqurylymnyń negizgi nysandary sanalatyn mektepter, kitaphanalar, medısınalyq mekemeler, polısııa jáne órt sóndirý bólimderi, aýyldyq jerlerdegi mádenıet jáne demalys úıleri úshin keń jolaqty ınternetke qoljetimdilikti qamtamasyz etýdi usynady.
HEO áleýmettik qoldaýdyń sátti mysaly retinde Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi (SDIAО́M), Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men baılanys operatorlary arasyndaǵy qazaqstandyqtardyń bilim berý resýrstaryna shekteýsiz qol jetkizýi jónindegi yntymaqtastyq týraly Memorandýmdy atap ótýge bolady. Memorandýmǵa qol qoıý muǵalimderge, oqýshylar men stýdentterge arnalǵan «Bilim» arnaıy tarıftik josparyn ázirleýdiń bastapqy qadamy boldy. Tarıftik jospar beınekonferensııa baılanys júıelerin qosa alǵanda, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi maquldaǵan 380 qazaqstandyq bilim berý resýrstaryna sheksiz qoljetimdilikti qamtıdy. Qashyqtan bilim berýdi qoldaý úshin operatorlar qosymsha 1 GB trafıkti usyndy. Bul áleýmettik qoldaýdyń tıimdi quraldarynyń biri.
Jekemenshik-memlekettik seriktestik - keń jolaqty ınternetke qol jetimdilikti damytý quraly
2020 jyldan 2024 jylǵa deıin memleket radıojıilik spektri úshin jyldyq tólemaqy mólsherlemesin 90%-ǵa tómendetý jolymen qalalyq jáne aýyldyq eldi mekenderde KJQ jobalaryn operatorlardyń iske asyrýyn sýbsıdııalaıdy. Jobanyń sharttary boıynsha, operatordyń áleýmettik jobany iske asyrýǵa jibergen resýrstarynyń mólsheri alynǵan jeńildik somasynan tómen bolmaýy tıis.
Qoldaýdyń osyǵan uqsas túri Reseıde júzege asyrylady. Bul memlekettik-jekemenshik seriktestiktiń klassıkalyq mysaly emes, degenmen onyń tıimdilikti dáleldeýge múmkindigi bar. Alaıda statıstıkaǵa sáıkes, sońǵy jyldary Qazaqstanda KJQ abonentteri sanynyń kúrt ósýi baıqalmaıdy. Bul tek qyzmet kórsetýshilerdi ǵana emes, sonymen qatar halyq arasynda suranysty yntalandyrý jónindegi keshendi baǵdarlamalardy qabyldaý qajettigin baıqatýy múmkin.
Qazaqstandaǵy tabysty memlekettik-jekemenshik áriptestiktiń mysaly retinde 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy sheńberinde iske asyrylǵan «Aýyldyq eldi mekenderdegi talshyqty-optıkalyq baılanys jelileri» (TOBJ) baǵdarlamasyn atap ótýge bolady.
Osy joba aıasynda «Qazaqtelekom» AQ, «Transtelekom» AQ konsorsıýmy jáne «SilkNetCom» JShS SDIAО́M-niń seriktesterine aınaldy. Olar jalpy kúsh-jigerimen 500 adamnan turatyn jáne árbir eldi meken úshin jalpy ótkizý qabileti 50 Mbıt/s bolatyn 1257 aýylǵa talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin salýǵa tıis edi. 2020 jyldyń sońyna qaraı baılanys operatorlary 20 myń shaqyrymnan astam talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin salyp, oǵan 3718 memlekettik jáne bıýdjettik uıymdardy, onyń ishinde 1342 mektepti qosty.
Bul rette «Qazaqtelekom» AQ memlekettik-jekemenshik áriptestik jobasy sheńberinde osy qyzmet kórsetý jónindegi shartty uzartý múmkindigimen talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin salýǵa ǵana emes, olarǵa 14 jyl boıy, ıaǵnı 2032 jylǵa deıin qyzmet kórsetýge kepildik berýge mindetteldi.
Bul TOJB ınfraqurylymyna súıene otyryp, «250+» bastamasyn kótergen uıaly baılanys operatorlary úshin bastapqy núktege aınaldy. SDIAО́M jáne MTS, «Ksell» jáne «Kar-Tel» uıaly baılanys operatorlary aýyldyq jerlerde uıaly jelini birlesip salý týraly Memorandýmǵa qol qoıdy jáne 2020 jyldyń sońyna deıin 250 adam qonystanǵan 928 aýyldy 3G/4G mobıldi keń jolaqty baılanyspen qamtýǵa kelisti.
Alaıda turǵyndar az qonystanǵan eldi mekender áli de baılanyssyz qalyp otyr. Qazir Úkimette olardy tómen orbıtalyq spýtnıkter arqyly ınternetke qosý máselesi pysyqtalyp jatyr.
Mobıldi jáne tirkelgen ınternet jyldamdyǵyna áser etetin taǵy bir faktor – eldegi trafık almasý pýnktteriniń sany. Qazaqstanda 3 trafık almasý núktesi bar, olardyń eń úlkeni – KazNIX, oǵan 4 baılanys operatory men 6 kontent-provaıder qosylǵan. Qazaqstannyń óz ishindegi trafıktiń úlesi 99%-dy quraıdy
Eldegi 10 mıllıon adamǵa 1,6 trafık almasý núktesi sáıkes keledi, bul Armenııa men Reseıden tómen (olarda tıisinshe 3,4 jáne 2,2) jáne Belarýs pen О́zbekstannan joǵary (1,1 jáne 0,6). Sonymen qatar EYDU elderinde bul kórsetkish aıtarlyqtaı joǵary bolyp otyr. Mysaly, Nıderlandyda halyq sanyna 8 trafık almasý núktesi sáıkes keledi. Bir núktege úlken júktemeniń túsetinin eskere kele, sońǵy paıdalanýshylardyń ınternet jyldamdyǵyn arttyrý úshin qosymsha trafık almasý núktelerin qurýdy qarastyrǵan jón.
Osylaısha, 2027 jylǵa deıin halyq pen bıznesti joǵary jyldamdyqty ınternetke qoljetimdilikpen (≥ 100Mbıt/s) qamtamasyz etý maqsatynda talqylanyp jatqan «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasyn keń jolaqty baılanysty damytýdyń jańa jospary retinde qarastyrýǵa bolady. Úkimet bekitken bastamalardyń árqaısysy boıynsha da nátıjelerge qoljetkizý mańyzdy bolyp qala bermek.
HEO-nyń «Qazaqstan: AKT derekteriniń, sıfrlyq turaqtylyqtyń, retteý sharalarynyń bolýyn baǵalaý» esebin HEO-nyń Evgenıı Solovev, Irına Dıvakova jáne Lıala Kenjına syndy sarapshylary HEO-nyń Connect2Recover jahandyq bastamasy aıasynda daıyndady. Bastama elderge aqparattandyrylǵan sheshim qabyldaý úshin qolda bar derekterdiń jetkilikti ekenin taldaýǵa kómektesýge, sıfrlyq ınfraqurylymnyń turaqtylyǵyn baǵalaý jáne keń jolaqty baılanysty damytýdyń ulttyq strategııasyn ázirleýge nemese jetildirýge baǵyttalǵan. Connect2Recover jobasy 2020 jyly Covid-19 pandemııasy órship turǵan kezde paıda boldy. Bul kezde paıdalanýshylardyń ınternet jyldamdyǵyna suranysy kúrt ósip, jeliler eń joǵary júktemelerdi kótere almaǵan edi.
Esep 2022 jyly 8 aı boıy ulttyq statıstıka bıýrosymen, Strategııalyq josparlaý jáne reformalar jónindegi agenttikpen, «Memlekettik radıojıilik qyzmeti» RMK-men, «Kcell» AQ, «Qazaqtelekom» AQ, «Transtelekom» AQ, TNS Plus, Astel, Jýsan Mobaıl, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen, Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen yntymaqtasa otyryp, sondaı-aq IýNISEF-tiń Qazaqstandaǵy ókildigi, Collins Bartholomew (GSMA), Speedtest Global Index Ookla jáne FitchSolutions usynǵan derekter negizinde ázirlendi.