Eń iri salyq tóleýshiler

2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha bul kompanııalar qa­zynaǵa 13,5 trln teńge salyq aýda­rymdaryn jasady. Bu­ryn­ǵysha tólem bóli­ni­sinde taý-ken ónerkásibi kásip­oryn­da­rynyń úles salmaǵy basym. Tek osy sektorda salyq jar­nalary byltyr 9,5 trln teń­geni qurady. Odan keıingi oryndy bıýdjettiń qazanyn 1,5 trln teńgege tolyqtyrǵan óńdeý ónerkásibi alady. Eldegi eń iri 10 salyq tóleýshiniń 8-i shıki munaı men ilespe gaz óndirýmen aınalysady. Al­ǵash­qy úshtikti 835,5 mlrd teńge túsimdi qamtamasyz etýmen saýda sektory túıindegen. Tizimdi ári qaraı qarjy jáne saq­tandyrý qyzmeti (452,5 mlrd teńge) men kólik jáne qoı­malaý (365,1 mlrd teńge) jal­ǵas­tyrady.

50 úzdik kompanııa engen salyq tóleýshiler tiziminde eli­mizdiń barlyq munaı óńdeý zaýyty, eki bank, bank dú­keni, ulttyq avıatasymaldaýshy, uıaly baılanys operatory jáne elektronıka taýarlaryn satatyn kompanııa bar. Eń iri 10 salyq tóleýshiniń qataryna «Teńizshevroıl» (4,6 trln teńge), «Qarashyǵanaq Petro­lıým Opereıtıng B. V.» (1,4 trln teńge), «Mańǵys­taý­munaıgaz» (434,9 mlrd teńge), «О́zenmunaıgaz» (269,7 mlrd teńge), «Nort Kaspıan Opereıtıng Kom­panı N. V.» (239,1 mlrd teńge), «Qara­jan­basmunaı» (205,9 mlrd teńge) «SNPS-Aqtóbe­­munaı­gaz» (190,2 mlrd teńge), «Azııa gaz qu­­byry» (166,5 mlrd teńge), «Fılıp Morrıs Qazaq­stan» (161,8 mlrd teńge), «Embi­mu­naı­gaz» (159,3 mlrd teńge) jatady.

Sonymen qatar elimizdegi baı­lanys operatorlarynan da bıýdjetke salyqtar túrin­de qomaqty soma kelip túsedi. Tele­kommýnıkasııa sala­syn­da­ǵy jeti kompanııa iri salyq tóleýshiler bolyp sanalady, olardyń arasynda úsh uıaly baılanys operatory bar. Sa­lyq­tyq aýdarymdar boıynsha kóshbasshy ‒ Beeline uıaly baılanys operatory. 2022 jyly kompanııa el bıýdjetine 49,5 mlrd teńge quıdy. Opera­tor sektordaǵy kompanııa­lardy ǵana emes, basqa salalardaǵy iri uıymdardy da basyp ozyp, eń iri 45 salyq tóleýshiniń qata­ryna kirdi. Tele2/Altel uıaly baılanys operatory 35,5 mlrd teńge, Kcell 34 mlrd teńge salyq tóledi. Sony­men qa­tar naryqtyń qalǵan qa­ty­sýshylary ‒ «Qazaq­te­le­kom» 33,8 mlrd teńge, «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» 4,5 mlrd teńge, «Qazaqstan» respýb­lıkalyq teleradıokor­porasııasy 3,4 mlrd teńge, «Trans­telekom» 3 mlrd teńge sa­lyq aýdarymdaryn júzege asyrdy.

Baılanys naryǵyna qaty­sý­shy­lardyń bıýdjet qara­jatyn qamdaýǵa áreket­­testik etýmen qatar, áleýmettik ma­ńyzy bar qyzmetterdi usy­nyp, eldegi telekom-sek­tordy damytýǵa oń eko­nomıkalyq áser beretin ın­­ves­tısııalardy tar­typ jat­qanyn da atap ótken­ jón. Basym sektor eko­no­­mıkanyń shıki­zat­tyq emes bóligin damytýǵa jáne shıki­zat­qa táýeldilikten arylýǵa yqpal etedi. Mysaly, ótken jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha aqparat jáne baıla­nys sektoryndaǵy ın­ves­tı­­sııalar 178,9 mlrd teń­ge­ge jet­ti, jyldyq ósim – 39,1%. Al osy jyldyń birin­shi jar­ty­jyldyǵynyń qory­tyn­dysy boıynsha Beeline mobıldik ope­ratorynyń ınvestı­sııa­lary 18,8 mlrd teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes keze­ńi­men salystyrǵanda 24,2%-ǵa joǵary boldy. Al tutastaı alǵanda, 2020 jyldyń basynan bıylǵy shildege de­ıin kompanııanyń kúrdeli shy­ǵyn­darynyń jalpy kólemi 339,4 mlrd teńgege atqaryldy. Sol sekildi Kcell-diń kúrdeli shyǵyndary koronavırýs pandemııasy bastalǵan ýaqyttan beri jyl saıyn orta eseppen 30%-ǵa ósken. Tele2/Altel-de de kúrdeli shyǵyndardyń tu­raqty ósimi baıqalady: je­li­ge tartylǵan ınvestısııalar 2020 jyldan bastap 206 mlrd teńgeden asty. Bul rette ınvestısııalyq jobalardan basqa, paıdalanýǵa berilgen árbir bazalyq stansa jumysyn qoldaýǵa kólemdi qarjy ba­ǵyt­­ta­lady. Jaldaý aqysyn, be­rilis qorabyn, elektr qýaty men jóndeý jumystaryn qos­qanda, jeliniń úzdiksiz ju­mysyn qam­ta­masyz etý úshin operatorlar jyl saıyn orta eseppen 70 mlrd teńgeden asa qarajat jumsaıdy.