IT salasynyń aýqymy keń

Bizdiń tájirıbe nege qyzyq bolýy múmkin? Sebebi tehnologııalyq jaraǵymyz shamalas. Iаǵnı qazaqstandyq sheshimder Batystaǵy sekildi qymbat jabdyqtar, bilik talap etpeıdi. Bul ónimderge qosa, álemdegi kompanııalarǵa qashyqtan qyzmet kórsetip júrgen otandyq soft-developerler, aqparat óńdeýshiler barshylyq. Osylardyń bárine qoldaý kórsetilse, eń bolmasa kedergi keltirmese, eksport kólemi 1 mlrd dollarǵa eki jylda ońaı jetedi.

Jasandy ıntellekt – kúrdeli taqyryp. Jalpy alǵanda, álemdik, aıtalyq, aǵylshyn tildi servısterdi damytýǵa kirisip, qandaı da bir ónim shyǵara alamyz. Solaı bolyp jatyr da. Elimizdegi mamandardyń ıntellekýtaldy áleýeti oǵan ábden jetedi. Al endi jasandy ıntellekt pen qazaq tili máselesi – bas aýyrtatyn taqyryp. Sebep mynada. Talaı jyl boıy softty qazaqshaǵa nemese Qazaqstandaǵy tildik ortaǵa ońaı kóshirip alyp júrdik. Mysaly, saıt generatoryndaǵy «home» degen elementti faılda «basty bet» dep ózgertemiz.

Al jasandy ıntellekt olaı ekstrapolısııa jasaı salatyn nárse emes. Ár tilge – óziniń paradıgmalyq kesteleri, sózdik qorlary kerek. Aǵylshyn tilindegi daıyn modeldiń ishindegi sózderdi aýda­ryp qutyla almaısyń. Osy oraıda qazaq tiliniń taksonomııasy, sózderdiń mándik jik­telýi sekildi kompıýter lıngvıs­tı­kasyna qajet eńbekterdiń mardymsyz nemese múldem joǵyn baıqaımyz. Onyń ústine, ózim «rýzaq tili» dep atap ketken, «zvondaý», «vyıasnıat etý» degen sekildi sózderdi aralastyryp aıtatyn shalaqazaq tilimen ónim daıyndap jatqandar barshylyq. Bul jerde kiná me, joq pa, áıteýir jaýapkershilik – qoǵamda. Al Úkimet dál osy turǵanda ǵylymı negiz­demeni qolǵa alyp, ol eńbekterdi IT qa­ýymdastyqqa tegin taratyp berýi kerek. Áıtpese, balanyń tili shyǵýyna IoT jabdyqtar, mysaly, sóıleıtin sháınekter nemese syrlas bolatyn oıynshyqtar áser etip, qazaq tili pıdjınızasııaǵa ushyraıdy. Endeshe, qazaq tiliniń kompıýter lıngvıs­tıkasyna qajet qorlaryn túzip, tegin taratyp berý – kezek kúttirmeıtin is.

Erlan OSPAN,

IT mamany