Depozıt – azamattardyń banktegi jınaǵy. Sómkede turǵanǵa qaraǵanda qarjy ınstıtýtynyń qorjynynda turǵan aqshanyń bási joǵary. О́ıtkeni oǵan aı saıyn, jyl saıyn paıyz qosylyp, ústemelenedi, kóbeıedi. Bıyl 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha, ekinshi deńgeıli bankterdegi depozıt kólemi 32 trln teńgege jetken. Kórsetkish bir aıda 1,9 paıyzǵa artypty.
Eldegi 21 banktiń 15-i ósim kórsetip, qalǵan 6 bankte azaıǵan. Úzdik 10 ekinshi deńgeıli bank arasynda 7 bankte depozıt kólemi kóbeıse, úsheýinde tómendepti.
Eldegi iri bankter arasynda depozıt kóleminiń aı saıynǵy ósimi eń joǵary Bank RBK-da, birden 9,1%-ǵa, 93,6 mlrd teńgege ulǵaıǵan. О́sim korporatıvtik (bir aıda 12,8%) jáne bólshek depozıtte de (4%) baıqaldy. Bankte bıznes pen jeke tulǵalarǵa arnalǵan ónimderdiń keń assortımenti bar. Jeke tulǵalarǵa arnalǵan mólsherlemesi joǵary depozıtteriniń ishinde Safe depozıtin ataýǵa bolady. Ulttyq valıýtadaǵy JTSM 17,2%-ǵa jetedi. Depozıtti My RBK mobıldi qosymshasy arqyly nemese banktiń kez kelgen bólimshesine baryp ashýǵa bolady.
Depozıtterdiń aı saıynǵy ósimi boıynsha úzdik 10 ekinshi deńgeıli bank arasynda ekinshi oryndy Kaspi Bank ıelenedi, 8%-ǵa kóbeıgen. Úzdik úshtiktegi «Eýrazııalyq Bank» depozıti 5%-ǵa artypty.
Jalpy, syrtqy kúızelisterge jáne geosaıası belgisizdikke qaramastan, eldiń bank sektory turaqtylyq tanytyp otyr. Aılyq ósimmen qatar, jyldyq dınamıkada da depozıtterdiń aıtarlyqtaı ósimi baıqaldy: birden 20,7%-ǵa ósken. Bul rette bes jyl ishinde depozıt kólemi 89,2%-ǵa, al onjyldyqta 3 eseden asa ulǵaıypty.
Al halyqtyń bankterge salǵan depozıtin depozıtterdi mindetti kepildendirý júıesi qorǵaıdy. Bul júıeniń qorǵaýyna tek bank depozıti ǵana kirmeıdi. Qor jeke tulǵalardyń, onyń ishinde jeke kásipkerlerdiń barlyq aǵymdaǵy shotyndaǵy aqshaǵa, onyń ishinde tólem kartalaryndaǵy belgili bir somaǵa kepildik beredi. Osylaısha, depozıt kóleminiń aıtarlyqtaı kóbeıýi salymshylardyń elimizdiń bank júıesine degen senimin, sondaı-aq senimdi ınvestısııalyq qural retinde depozıttiń tartymdylyǵyn kórsetedi. Ýaqytsha belgisizdik pen geosaıası tolqýlar kezeńinde mundaı ósim bank sektorynyń turaqtylyǵy men bekemdigin baıqatady.
2023 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha, jeke tulǵalardyń bankterdegi depozıti 18 trln teńgege jetken, bul jyl basyndaǵy kórsetkishten 1,1 trln teńgege (nemese 6,4%-ǵa) artyq. Jyl basynan beri jeke tulǵalar depozıtiniń ósimi boıynsha Kaspi.kz kóshbasshy boldy. Bul qarjy ınstıtýtyna salynǵan salym mólsheri jyldyń basynan beri 541,7 mlrd teńgege ulǵaıǵan. Mundaı ósim eldegi basqa ekinshi deńgeıli bank nátıjelerinen birneshe ese joǵary. Bıyl maýsym sońyna qaraı jeke tulǵalardyń bul banktegi depozıt portfeli 4,2 trln teńgege jetti.
Ekinshi orynda – «Eýrazııalyq Bank». Jeke tulǵalardyń depozıti 155,5 mlrd teńgege, 1 trln teńgege deıin ósti. Úzdik úshtikti «Frıdom Fınans Qazaqstan» banki qorytyndylaıdy: 134,4 mlrd teńge ulǵaıyp, 443,7 mlrd teńgege jetken.
Qazir elimizdiń qarjy sektorynda 21 ekinshi deńgeıli bank (EDB) bar. Al jeke tulǵalardyń depozıtiniń negizgi shoǵyrlanýy iri qarjy ınstıtýttaryna, sonyń ishinde joǵaryda atalǵan bankterge tıesili. Top-5 EDB barlyq depozıttiń 80%-yn qamtıdy.
Sońǵy ýaqytta bolyp jatqan tosyn ahýaldarǵa qaramastan, jeke tulǵalardyń el bankterindegi depozıti de uzaqmerzimdi túrde ósip keledi. Bir jyl ishinde mundaı depozıtterdiń kólemi 4,3 trln teńgege (nemese 31,3%-ǵa) ósti. Besjyldyq kezeńdi qarastyratyn bolsaq, onda bul soma 2 eseden astam, al on jylda 5 esege jýyq kóbeıgen.
Degenmen atap óterlik bir jaǵdaı – depozıt qurylymyndaǵy dollar úlesiniń áli de kóptigi. Elimizde dollarsyzdandyrý saıasaty júrgizilip jatqanyna qaramastan, valıýtalyq depozıt jeke tulǵalardyń depozıtiniń jalpy kóleminde áli de eleýli úleske ıe. Máselen, 2023 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha, jeke tulǵalardyń shetel valıýtasyndaǵy depozıti 5,5 trln teńgege jetti – bul byltyrǵymen salystyrǵanda 14%-ǵa artyq. Shetel valıýtasyndaǵy depozıttiń jalpy jeke tulǵalar depozıtindegi úlesi 30%-dan asty.
Ranking sholýshylarynyń aıtýynsha, ekinshi deńgeıli bankterdegi shetel valıýtasyndaǵy depozıttiń osyndaı eleýli úlesi olardyń salystyrmaly túrde tómen kiristiligine qaramastan saqtalyp otyrǵanyn atap ótken jón. Qazaqstan zańnamasy sheńberinde el bankterindegi shetel valıýtasyndaǵy depozıttiń jyldyq syıaqy mólsherlemesi 1%-dan aspaýǵa tıis.
Bazalyq mólsherlemeniń joǵary bolýy depozıtterdiń de kiristiliginiń joǵary bolýyna áser etedi. Statıstıka boıynsha, bıyl sáýirde jeke tulǵalardyń depozıtin tartý boıynsha bankterdiń ortasha syıaqy mólsherlemesi 13,9 paıyzǵa deıin ósken. 2021 jyly mólsherleme – 8, al 2022 jyly 10,6 paıyz bolǵanyn eskersek, 13,9 paıyz degen – rekordtyq kórsetkish. Qazir elimizdiń iri bankteri – ForteBank pen Halyk Bank-te depozıt boıynsha stavka 17 paıyzǵa (JTSM) jetse, Jusan Bank-te – 16,8 paıyzdy quraıdy. Bul mólsherlemeler ınflıasııadan asyp túsýge jáne depozıtterdi qorǵaýǵa, onyń ishinde paıdany qamtamasyz etýge arnalǵan.
Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qorynyń habarlaýynsha, otandyq depozıtterge kepildik berý júıesine ıslam bankterinen basqa bankterdiń barlyǵy qatysady (olardyń ishinde sheteldik bankterdiń qazaqstandyq fılıaldary da bar). Bank lısenzııasynan aıyrylǵan jaǵdaıda QDKBQ salymshylarǵa jınaq aqshalaryn qaıtarady. Bul rette lımıttelgen somalardyń saqtalýyna kepildik beriledi: 20 mln teńge – teńgedegi jınaq depozıtter (salymdar) boıynsha; 10 mln teńge – teńgedegi ózge depozıtter, shottar jáne kartochkalar boıynsha; 5 mln teńge – shetel valıýtasyndaǵy depozıtter, shottar jáne kartochkalar boıynsha.
Aıta keterligi, birneshe bankte ártúrli shotta saqtalǵan aqshalarǵa árbir bank boıynsha jeke-jeke kepildik beriledi. Sondyqtan jınaq aqshalardy qaýipsizdendirý úshin qor olardy ártúrli bankte saqtaýǵa keńes beredi.