Qonaqjaı Kókshe qol bulǵaıdy

Jasyl jelekke malynǵan, úzi­lip túsken monshaqtaı kógildir kól­deri samal jelmen tolyqsı ter­belip jatqan Kókshe óńiri men Qor­ǵaljynnyń sýly-nýly dalasy týrızm salasyn damytýǵa qolaıly-aq. Qoınaýy ańyz-ertegige, tama­sha tabıǵattyń tartýyna tu­nyp turǵan bási bólek Býrabaı men zerger zerlegendeı syrly sym­batqa ıe Zerendige Qorǵaljyn óńi­rindegi bıosferalyq rezervat­ty, elordanyń mańaıyndaǵy erte­gideı jyldamdyqpen eseıip, etek-jeńi keńip kele jatqan týrızm aımaǵyn qossańyz, áleýettiń salmaǵy seziler edi. Oblysta týrızm salasynda uzyn-yrǵasy 600-den asa kásiporyn jumys is­teıdi. Olardyń 348-i demalys ny­sany bolsa, 15-i – sanatorıılik-kýrorttyq mekeme, 207-si – jol boıyndaǵy qyzmet kórsetý nysany. 76 týrfırma álemniń ár túkpirinen ár belesi, ár tóbesi tylsym syrǵa tunyp turǵan, kókiregiń saf aýasyna toımaıtyn darhan daladaǵy bir shókim gaýhar ispettes kógildir mekenge shaqyryp, ońtaı­ly ornalastyrýǵa ázir. Sol baǵyt­ta jumys istep te jatyr. Nátıjesi de jap-jaqsy. Sál ǵana taldaý ja­salyq, 2022 jyly kórikti óńir­ge kelip demalyp, 1,2 mıllıon týrıst aýnap-qýnap ketse, bı­yl bul kórsetkish óse túsken. Jal­py, kelýshilerdiń qaı tusqa qy­zyǵýshylyǵy basym ekenin de taldaýǵa bolady. Máselen, «Bý­rabaı» memlekettik ulttyq tabı­ǵı parkine 711,2 adam at basyn tire­gen, «Kókshetaý» memlekettik ult­tyq tabıǵı parkine 17,1 myń adam kelip, kórkem tabıǵattyń kelisti beınesiniń ǵajaıyp sýretin kó­kiregine kóshirip, tynystaǵan. «Buırataý» memlekettik ulttyq ta­bıǵı parkinde 1,5 myń adam bo­lyp, kóne dáýirdiń tynys-tir­shi­ligin aýlaǵan ári rýhanı qazy­na­­nyń kómbesinen nár alǵan. Mine, osy­laısha, kelýshilerdiń qy­zy­ǵý­shylyǵyn saraptasaq, Býra­baı tóńireginiń baǵasy artyp tur­ǵanyn ańǵarýǵa bolady. De­mek dál osy arada talǵampaz týrıs­terdiń kóńilinen shyǵatyn sapaly turmystyq qyzmet bar degen sóz.

Qazirgi týrıster tabıǵattyń tamyljyǵan reńin ǵana emes, ótkenniń elesin iz­deıtinin aıta ketý kerek. Olar qazaq dalasynyń búgingi tynys-tirshiligimen qosa, ótken dáýirdiń órnekti izderin de izdeıdi. Al Býra­baıdaǵy qujyr-qujyr jaqpar tas­tar, Uıqydaǵy batyr men Oq­jetpes, samal jelmen terbelgen bıshi qaıyń adam kóńilin aýla­maı qoıa ma? Jumbaqtastyń jum­baq syryn uqqysy kelgender óz elimizdi bylaı qoıǵanda, alys-jaqyn shetelde de jyrtylyp aıyrylady eken. Bıyl kýrortty óńirge 7 449 sheteldik týrıst at basyn burypty. Bir kórgen adam­nyń esinen ómir baqı shyǵa qoı­maıtyn tabıǵı saf tazalyq, tań­ǵy shyqtaı móldiregen kórkem su­lý­lyq birden birge jetpeı me? Kór­gen dúnıesin kóziqaraqty shet­­eldik týrıst te aýzynyń sýy quryp aıtatyn bolar. Keı kezde jarnamanyń osy jarytymdy túri qu­­laqqaǵys qylýǵa kerek-aq shy­ǵar. Álemge aty shyqqan kórikti óńir­ge ke­lý­shiler kólemi ótken jyl­­men salys­tyrǵanda úsh esege kó­beıipti.

Álemniń injý-marjany ispetti nebir ǵajaıyp jerlerdi kórip, kóz­aıym bolyp júrgenderdiń kóńi­linen shyǵý da ońaı-ospaq sha­rýa emes. Bul taraptan áń­gime qozǵaǵanda óńirdegi dem­alys aı­maqtarynyń qaıta tú­lep, jaq­­saryp kele jatqanyn aýyz tol­tyryp aıtýǵa bolady. Ras, 2023 jyldyń alǵashqy jarty­jyldyǵynda qonaqúılerdiń qyzmet quny 12 paıyzǵa ósti. Eger ótken jyly ortasha esep boıynsha 10 myń teńgeniń tóńireginde bolsa, bıyl 2 myń teńgege qymbattady. Esesine osy salaǵa ınvestısııa quıý kólemi arta túsip jatyr. 2023 jyly ınvestısııanyń jalpy somasy 23,3 mlrd teńgege jetip otyr. Qazir 65 ınvestısııalyq jobany jú­zege asyrý josparlanǵan. Oıǵa alǵan sharýa ońynan ońǵarylsa, týrızm salasyndaǵy sý jańa ny­san­dardy kez kelgen eldiń kirpııaz ada­myna uıalmaı kórsetýge bolady. Jeke ınvestısııalarmen qa­tar memleket tarapynan da aıta qalarlyqtaı qamqorlyq kórse­tilip otyr. Máselen, kýrortty óńir­de mádenıet úılerin, demalys or­talyqtaryn, sporttyq-jat­tyǵý bazalary men keshenderdi sa­lýǵa 9 mlrd teńge tóńireginde mem­le­ket­tik ınvestısııa quıylyp otyr.

Burnaǵy jyldary Býrabaı baýraıyndaǵy joldyń sapasyna, Shýche qalasyndaǵy kóshe­ler­diń kó­riksizdigine oryndy syn aı­tylatyn. Osy jyly kó­­lik ınfraqurylymyn jaqsar­tý ba­ǵytynda 4,5 mlrd teńge qa­rajatpen qamtylǵan bes joba qolǵa alynyp otyr. Bul jobalardyń aıasynda Býrabaı kentiniń jol jelisi qaıta jańǵyrtylyp, Býrabaı, Qatarkól kúrejoly kúrdeli jón­deýden ótkiziledi. Tekekól kóliniń jaǵalaýynan Shabaqty kólin boılap ótetin soltústik aınalma baǵytqa avtojol salynbaq. Shýche-Nıkolaevka baǵytyndaǵy kólik joly jóndelip jatyr. Osynyń barlyǵy aınalyp kelgende týrızm salasyn túbegeıli jańǵyrtyp, ke­limdi-ketimdi kisiniń qarasyn kóbeıte túspek.

Endigi bir másele – mıllıon­daǵan adam aıaǵy basatyn ásem óńirdiń kórkin baǵzy beınesinde saqtap qalý. Shyntýaıtynda, bul – úlken másele. Ár táýlik saıyn júzdegen adamnyń joly túsetin alaqandaı aımaqtyń ajaryna kireýke túsirmeý – qıyn sharýa. Bul úshin, árıne, sanıtarlyq talapty buljytpaı saqtaý kerek. Jaǵ­daıdy jaqsartý maqsatynda sa­nı­tarlyq tazalaý jáne abattandyrý boıynsha is-qımyldy úılestiretin jedel shtab quryldy. Atqarylýǵa tıisti jumys jospary bekitildi. Oblystyq bıýdjetten 33 mln teńge qarajat bólindi. Býrabaı kentindegi týrısterdiń jappaı tynyǵatyn ornyna 27 sanı­tarlyq-gıgıenalyq torap, osynshama qoqys alańy, 110 metall konteıner, 50 aǵash kon­teıner, 220 stasıonarlyq qo­rap, 80 oryndyq ornatyldy. Qo­qystardy álsin-álsin jınap, belgilengen oryndarǵa shyǵarý kes­tesi bekitildi. Adam kóp bolǵan soń jazǵy maýsymda qoqys táý­ligine alty ret shyǵarylady. Bu­ryn zańsyz ornatylǵan 27 kom­mersııalyq pavılon buzylyp alyndy. Balmuzdaq pen sýsyn satatyn 20 oryn yńǵaıly jerlerden bólindi. «Syrt kóz – synshy» emes pe, qashanda baryń men joǵyńdy baǵalap turady. Eldiń eldigin de tarazy basyna tartpaq. Osy oraıda qonaq kútip, ádette jergilikti jerdegi bıliktiń utymdy isin aıta ketý de – paryz. Býrabaı kentinde Ekinshi dúnıejúzilik  soǵys ardagerlerine arnalǵan eskertkishke aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. Ortalyq alań qaıta jańartyldy. Sál tozǵan sáýlet nysandary baǵ­zy keıpin tapty. Búginde Býra­baı kentinde «Kazgıdrograd» jo­balaý ınstıtýty» seriktestigi jan-jaqty oılastyrylǵan bas jospardy daıyndaý ústinde. Kýrort­ty aımaqtyń halyq eń kóp shoǵyr­lanatyn tustaryn kóńilden shy­ǵa­tyndaı etip kórkeıtip, abattan­dyrý úshin birqatar jumys júr­gizilip jatyr. Tipti kólikterin qoıý­da qıyn­dyq týmas úshin 500 oryn­dyq turaq salý jobasy júzege asy­rylyp jatyr. Jalpy quny 72 mln bolatyn bul jobany «SK Dos­­tas­tyq» seriktestigi atqarý­da. Al­­daǵy ýaqytta dál osyǵan jete­ǵa­­byl tórt turaq salý mejelenip qal­dy.

2023 jyldyń 13 qańtarynda qabyldanǵan oblys ákiminiń qaýlysyna sáıkes Zerendi ký­rort­­ty aımaǵyn damytýdyń jos­­pary bekitilgen. Kóz jaýyn ala­­tyn kórkem sýretpen kóm­ke­­rilgen Zerendi óńirinde 31 ın­fra­qurylymdyq joba kezeń-ke­ze­ńimen júzege asyrylmaq. Bıyl­ǵy jazǵy maýsymda Zerendi aýy­lynyń soltústik-shyǵys bóli­ginde ornalasqan týrıstik nysan­darǵa aparatyn jolǵa asfalt jamylǵy tóseldi. Jol boıy ja­­ryqtandyryldy. Qatty tur­mys­tyq qaldyqtar salýǵa arnal­ǵan konteınerler ornatyldy. Jaǵajaıda demalýshylarǵa qa­jetti qolshatyr pishindi pana sa­ńyraýqulaqtaı qaptap tur. Sýǵa túsýshilerdiń kıim aýystyrýyna kerek oryndar da­ıyn­daldy. «Kók­shetaý» memlekettik ulttyq par­kinde týrıster júretin jol boıyna oryndyqtar men qoqys tastaıtyn konteınerler ornatyldy. Bul óńirdegi týrıstik nysandar óz esepterinen abattandyrý jumystaryn júrgizip jatyr.

Osylaısha, óńi jaqsy óńirdiń isi ónik, berekesi mol. Aldaǵy ýa­qyt­ta da kógiljim saǵymǵa oran­ǵan saıyn dalanyń tósindegi ózindik yqylas-peıilimen qur­qyltaıdyń uıasyndaı jyp-jyly, mereıli me­kenge aınalǵan kýrortty óńir qyr asyp, taý basyp ke­letin týrısterge dostyq qolyn bu­lǵap, ózine sha­qyryp turǵandaı.

Aqmola oblysy