Tyǵyryqtan shyǵarar jol

«Qazir avtomobıl joldary salasyn modernızasııalaý sheńberinde, sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes qarqyn alǵan kólik aǵynynyń ótkizý qabiletin qamtamasyz etý úshin basym jobalar aıqyndaldy. Atalǵan joba­lardyń jalpy kólemi 4,7 myń sha­qy­rymdy, al jalpy quny 14,4 mlrd dollardy quraıdy», dedi T.Abdýllın.

Avtokólik quraldarynyń tıisti ótki­zý qabiletin qamtamasyz ete almaı­tyn, jaı-kúıi syn kótermeıtin halyq­ara­lyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar avtomo­bıl joldary, sonymen qatar tar te­limder halyqaralyq júk tasy­maldaý­shy­lardyń tarapynan óńir­lerdegi balamaly baǵyttardy izdeý su­ranystarynyń artýyna alyp keledi.

Keıingi ýaqytta elimizde iri jobalar jú­zege asyrylyp jatyr. Desek te soǵan qaramastan Aqtóbe, Aqtaý, Jezqazǵan jáne Qy­zylorda sııaqty oblys orta­lyq­ta­rynyń arasynda she­shil­megen máse­le­ler áli de qa­lyp otyrǵany ras. Joba­lar­dyń aýqymyn eskerip, bulardy ba­symdyq boıynsha kezeń-ke­zeńimen iske asy­rý kózdelgen. Tranzıttik-kóliktik áleýetti jobalardy iske asyrý úshin bi­rinshi kezektegi ınfraqurylymdyq jo­ba­lar halyqaralyq kólik dá­lizderiniń teh­nıkalyq jaı-kú­ıin jáne ótkizý qa­bilet­tiligin jaq­sar­týǵa baǵyttalady.

Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»

«Qozǵalys qarqynyn eskere otyryp, basym jobalar dep Batys Eýropa – Batys Qytaı dáliziniń quramyndaǵy «Reseı shekarasy – Mártók – Aqtóbe – Ul­ǵaısyn – Qyzylorda tas­joldarynyń ýchaskeleri belgi­lengen. Jol jabyny jo­ǵarǵy qabatynyń tozýyna baılanys­ty 2024 jyly dálizdi jańartý Aqtóbe – Ulǵaısyn telimin rekonstrýksııalaýdan bastalady. Al RF shekarasy – Aqtóbe, Ulǵaısyn – Qyzylorda telim­derin jobalaý 2025 jyly qol­ǵa al­y­nady», dedi komıtet tóra­ǵasy.

Ortalyq, shyǵys jáne oń­tústik óńir­­­lerdiń aýmaqtyq baı­lanysyn qam­ta­­­masyz etý aıasynda Qaraǵandy – Jez­qaz­ǵan, Saryaǵash qalasynyń aınalma joly, Atyraý – Dossor, Al­maty – Báıdibek bı, Almaty – Úshqońyr tasjoldaryn rekonstrýksııalaý josparlanǵan. Buǵan qosa TRASEKA dáliziniń jalǵasy retinde bolatyn Beıneý – Shalqar tas­jolynyń qurylysy da júrgiziledi.

Sonymen qatar Joldaýda Prezıdent eli­mizdegi avtomobıl joldarynyń sa­pa­sy syn kó­termeıtinin de atap ótti. Kó­lik mınıstrligi osy saladaǵy ju­mys­tardyń sapasyz oryndalýy men sy­baı­las jemqorlyq problemalaryn es­kerip, avtomobıl joldary qury­ly­synyń sapasyn jaqsartý jáne alaqol mer­digerlermen kúresý maqsatynda qandaı tásilderdi ázirlep, sharalardy qolǵa aldy?

«Memleket basshysynyń «Ádi­letti Qazaqstannyń ekono­mı­kalyq baǵdary» atty Jol­daýynyń aıasynda júktelgen tap­syr­malaryn oryndaý maq­satynda jol salý sapasyn jaq­­sartý úshin mı­nıs­trlik jú­ıe­li sharalar men jańa tá­sil­der­di ázirlep jatyr. Sonyń biri – «FIDIC» qaǵıdattaryn paı­dalanyp, jo­banyń basynan aıaǵyna deıin júr­gizilýin qamtamasyz etetin jumys keli­sim­sharttary engiziledi. Atalǵan keli­simsharttar arqyly jol ýchaskelerin jo­balaý, iske asyrý men paıdalaný úshin bir ǵana uıym jaýapty bolady. Bul óz kezeginde jobalardy iske asy­rýdyń kesheýildeýine, jobalyq qujat­t­a­many túzetýge jáne osy tektes ózge de jaǵymsyz saldarǵa sebepshi bol­ǵan qurylysqa qatysýshylardyń ara­syn­daǵy jaýapkershilikti bir-birine sil­teı salýyna jol bermeıdi. So­nymen qatar atalǵan tásildi en­gizý merdiger uıym­dar­dyń qy­zy­ǵýshylyǵyn da arttyrady. Sebebi olar shyǵyndardy azaıtý men jobalardyń qyzmet etý mer­zimin uzartý úshin jańa, zaman aǵymyna saı tehnologııalardy qol­da­nyp, qajetti tehnıkany satyp alý, maman­dardyń bilik­ti­li­gin arttyrý sııaqty kom­pa­nııa­nyń damýyna múmkin­dik beretin uzaq merzimdi jos­parlaýdy qolǵa alady», dep sózin jalǵady T.Abdýllın.

Sonymen qatar kelisim­shart­tarǵa «FIDIC» qaǵıdattaryn engizý jol-qu­rylys materıal­dary qymbattaǵan jaǵ­daıda ne­giz­gi qunyn túzetýdi (eskalasııa) qoldanýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı joba­nyń quny naryq shartta­rymen rettelip otyrady. Bul qurylys jumys­ta­rynyń toqtap qalmaýyna septigin tıgizedi. Son­daı-aq tapsyrys berýshiniń aty­nan nysanda negizgi sheshimder qabyldaıtyn jáne olardyń sal­dary úshin jaýap beretin ınje­nerdiń róli kúsheıtiledi.

Baqylaýdy qatańdatýdyń taǵy bir sha­rasy – sapany baqy­laý­dyń biryń­ǵaı respýb­lıkalyq júıesin engizý. Shara res­pýb­lıkalyq jeliniń ǵana emes, jer­gi­likti mańyzy bar barlyq iske asy­ry­latyn avtojol jobalaryn tolyq qam­­týǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa sa­­pany saraptaý kezinde Sapa orta­ly­­ǵynyń táýel­sizdigin qamtamasyz etedi. Osyny aıtqan sala basshysy sa­la­daǵy reformalyq jumystar jónin­de áńgimeledi.

«Avtomobıl joldary salasyn reformalaý aıasyndaǵy memlekettik tapsyrma negizinde jergilikti avtojol­dar­­dyń sapasyna saraptama júrgizý bo­ıynsha jumystardy júrgizýge, atap aıt­qanda, Sapa ortalyǵyn qarjy­lan­dy­rý bóliginde zańnamalyq aktilerge (BK-niń 41-baby) tıisti túzetýler engizý boıynsha ju­mystar júzege asyrylyp jatyr», dedi ol.

Memleket basshysy Jol­daýda avtomobıl joldary salasyn­daǵy jańa normatıvtik qu­jat­tardy qabyl­daý­dy qadap tapsyrdy. Normatıvterdi tájirı­be­de qoldaný kezinde týyndaýy múmkin qujattardyń sanyn, qaı­shylyqtar men olqylyqtardy eskerip, avtomobıl joldary sala­syndaǵy normatıvtik bazany ońtaı­landyrý men jaqsartý úshin qandaı sharalar men bastamalar josparlanǵan? Sondaı-aq atalǵan normatıvterdi únemi jańartý men ózektiligin saqtaý qalaı júzege asyrylmaqshy?

Bul úshin búgingi tańda avtojol sa­la­synyń normatıvtik bazasyn qaıta qu­ry­lymdaý jáne ózektendirý aıasynda «Qaz­jolǴZI» AQ-da 400-den asa MEMST, 200-ge jýyq QR ST jáne 277 vedomstvolyq qujat qaı­ta qaraldy.

Aıta keteıik, avto­jol­ sala­synda 1 200-ge jýyq norma­tıv­tik qujat baza­sy qalyp­­tas­qan. Bulardyń qura­mynda sa­la­lyq jáne basqa sala­larmen baılanysty qujattar da bar. Onyń ishinde 49 QR ER jáne 151 QR usynymdyq sıpatqa, 529 MEMST, 303 QR ST, 114 EJ, QN jáne 56 jınaq mindetti sıpatqa ıe, sondaı-aq KSRO kezeńinde bekitilgen 19 VQN bar.

«Osy jyldyń sońyna deıin barlyq normatıvtik-tehnıkalyq qujattamanyń 30%-yn óńdeý kózdelgen. Al 2026 jyl­dyń sońyna deıin jol salasynyń bar­lyq normatıvtik qujattamalary retke keledi. Qujattardyń sanyn eskerip, qoldanýda óte yńǵaıly Infojol aq­pa­­­rat­tyq júıesi qurylyp, iske qo­syldy. Alaıda normatıvtik-tehnı­ka­lyq qujattamanyń sany men olardy ár­túrli memlekettik organdar ázirleı­tinin jáne bekitetinin eskersek, qarama-qaıshy­lyqtar men olqylyqtar jınaq­ta­lady. Bul normatıvterdiń tájirıbede qoldanylýyna teris áserin tı­gi­ze­di», dedi mekeme basshysy.

Qazirgi ýaqytta normatıvterdi tolyq taldaý arqyly bazany ońtaılandyrý jumystary jalǵasyp jatyr. Ondaǵy qaı­shylyqtar men normalaýdaǵy olqy­lyq­tar joıylady. Taldaý nátıje­leri boıynsha qajetti qujattar qaıta óńdelip, artyǵy alynyp tastalady. Erekshe aıtyp óterligi, bazany ózek­ten­dirý jumystary turaqty negizde júr­gizilýi qajet.

Atalǵan shara normatıvterge qajetti ózgeris­terdi jedel engizýge múmkindik beredi. Bul óz kezeginde avtomobıl jol­da­rynyń normatıvtik bazasyn reformalaý boıynsha júrgizilip jatqan jumys barysyna oń áser eteri sózsiz.