Aısara KERIMBEKOVA: Qarsylastarym meni «Maýglı» deıtin

– Úlken sporttan qol úzsem de, bul saladan alystaǵan joqpyn, dep bastady áńgimesin Aısara apaıymyz. – Uzaq jyldar boıy Almatydaǵy túrli mektepter men gımnazııalarda deneshy­nyqtyrý pániniń muǵalimi retinde jas jetkinshekterdi sportqa baýlyp, kúres óneriniń qyr-syryn úırettim. Qazirgi kezde Almaty qalasyndaǵy qurylys kolledjinde eńbek etip júrmin. Ol jerde oqý – tegin. Bilim alyp jatqandardyń deni – qarapaıym aýyldyń balalary. Men olardy jattyqtyryp, túrli jarystarǵa aparamyn. Solardyń arasynda eleýli tabystarǵa qol jetkizip júrgen shákirtterim de bar.

– Siz sporttyq mansabyńyzdy 80-jyl­dary bastadyńyz. Ol kezde bu­rym­dylar kúreske asa qyzyǵa qoı­maıtyn. Tipti ata-analardyń ózderi «Balýandyq óner qyz balaǵa tán emes» dep qarsylyq bildirip jatatyn. Sizdiń de týǵan-týystaryńyz áýelde bul tańdaýyńyzdy quptamaǵan bolar?

– Men jeti jasymda jetim qaldym. Ákem Kerimbek pen anam Qalıla – 10 perzent tárbıelep ósirgen asyl jandar. Men – sol shańyraqtyń sút kenjesimin. Olar ómir boıy maldyń sońynda júrdi. Jetim qalǵannan keıin úlken aǵamyz Báıdishtiń qolynda tárbıelendik. Meniń de kóz ashqaly kórgenim – tórt túlik. Maldyń sońynda júrdim, qara jumysqa erte aralastym. Shómele-shómele shópti tóbemizden asyra laqtyrdyq, zildeı-zildeı tas kóterip, qora saldyq. Biz osylaı shyńdaldyq. Odan qalsa, kókpar tarttym, báıgege shaptym. Ákemiz Kerimbek kezinde myqty balýan bolǵan desedi. Sol qasıet maǵan da juqsa kerek, aýylda kúresten jarys ótse, aǵalarym meni ortaǵa shyǵaratyn. Toı-tomalaqtarda únemi er balalarmen aı­qas­tym. Maqtanǵanym emes, qarsy shyq­qandardy jyǵatynmyn. О́zimnen bes-alty jas úlken aǵam Muqataı meniń ár áre­ketimdi qyzyq kórip, keıde ózim qu­ryp­tas uldarmen tóbelestirip te qoıatyn. Bir sózben aıtsam, qyz bala bolyp, qýyrshaq oınaǵan kúnderim tym sırek.

– Úlken sporttyń soqpaǵyna qalaı tústińiz?

– Ol da bir qyzyq oqıǵa. Almatydaǵy «Dınamo» sport qoǵamynda eńbek etetin Sultan Amanjolov degen bapker bizdiń jaqqa jıi at basyn buratyn. Bir kúni bir bóshke sýdy ıyǵyma salyp kóterip kele jatqanymdy kórip, qasyndaǵy Báıdishke «Myna ul myqty eken. Kimniń balasy ózi?» dep til qatady. Sonda aǵam «Bul ul emes, qyz bala», dep jaýap qaıyrsa, Sultekeń senińkiremese kerek. Sonda ishek-silesi qata kúlgen Báıdish: «Bul – meniń týǵan qaryndasym» degende baryp qana qonaq jigit tilin tisteıdi. Sodan Sultan aǵa «Qazir Almatyda arnaıy qyzdar úshin dzıýdo kúresinen úıirme ashylǵaly jatyr. Bálkim, Aısarany sol jaqqa aparamyz», dep qoıar da, qoımaı meni astanaǵa ertip áketti. Kúres zalyna kelsem, ol jerdegi orys bapkeri meni ul eken dep jigittermen kúrestirip qoıdy. О́zim baryp aıtaıyn desem, oryssha bilmeımin. Sóıtip, birer ýaqyt erlermen beldesýge týra keldi. Sodan bir kúni bapkerim «Mynaý qyz bala ǵoı, munda ne istep júr?!» dep burymdylardyń arasyna qosty. Ol jerde Qaıym Baıbosynov aǵanyń qol astynda jattyqtym. Qysqa ǵana merzim aralyǵynda qarsylasymnyń barlyǵyn jyǵyp, birden bapkerimniń súıikti shákirtine aınaldym.

– Aýyldan Almatyǵa kelgen bette básekelesterińizdiń barlyǵyn sypyra jeńseńiz, iri jarystarda júlde alý aıtarlyqtaı qıyndyq týdyra qoımaǵan shyǵar?

– Solaı dese de bolady. Arnaıy úıirmede jattyqqanyma bir aı bolǵan­da bapkerlerim meni dzıýdo kúresinen Brıansk qalasynda ótetin KSRO chempıonatyna alyp bardy. Bastapqyda qar­sylastarymdy qınalmaı-aq jeńip, fı­nalda ózbekstandyq Zyganchınadan je­ńilip qaldym. Jalpy, bul beldesýde de je­ńiske jetýge bolatyn edi. Alaıda táji­rıbeniń azdyǵy syr berdi. О́zińiz oılap kórińiz, dzıýdony úırengenime bir aı ǵana ýaqyt boldy. Aýylda qazaq kúre­sinen beldesip júrdim. Ol jerde qar­sy­lasyńdy qos jaýyrynymen jerge qa­dasań, taza jeńesiń. Al dzıýdonyń erejesi múlde bólek. Sóıtip, «vazarı», «ıýko», «koko» ádisterimen jeńip jatqanymda, qarsylasym «qylqyndyrý» tásilimen san soqtyryp ketti. Sol kezde bapkerime «Nege sol ádisten qorǵanýdy maǵan úıret­pedińiz?» dep qatty renjigenim bar.

– KSRO chempıonatynda júlde alý­dyń ózi – ońaı sharýa emes. Onyń ústine siz bir aı ǵana jattyqtym deısiz. Eger dzıýdo kúresi sizdiń oń jambasyńyzǵa kelse, nelikten samboǵa aýystyńyz?

– Dzıýdodan Kronshtadt qalasynda ótken halyqaralyq týrnırdiń jeńimpazy atanǵannan keıin samboǵa aýystym. О́ıtkeni ol kezde dzıýdo KSRO-da kenje damydy. Al orystar ózderi oılap tapqan sport túrin barynsha qoldady. Onyń joǵary deńgeıde damyp, keńinen qulash jaıýyna keńes odaǵynyń bılik basyndaǵy azamattarynyń barlyǵy da múddeli boldy. Kúrestiń bul túrinen de asyǵym alshysynan tústi. KSRO-ny mo­ıyndattym, Harlampıevti eske túsirýge arnalǵan halyqaralyq týrnırde eki ret top jardym. 1992 jyly Azııa chempıony atandym. Eki ret álem, eki ret Azııa chem­pıonattarynda júldeger atandym. Dzıý­dodan bes ret, sambodan segiz ret Qazaq­stan chempıonatynda top jardym. Osy­nyń ózi de az olja emes dep oılaımyn.

– 90-jyldardaǵy jaǵdaıdyń qan­daı qıyn bolǵany barshaǵa málim. Sol tyǵyryqtan qalaı shyqtyńyz?

– Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary kóp qınaldyq. Jarystarǵa az shyqtyq, mardymsyz jalaqy aldyq. Sol kezderi bos ýaqytymyzda bapkerim Vladımır Mamaenko temir-tersek jınap ótkizedi, al men aýla sypyramyn. Sóıtip, jınalǵan aqshanyń basyn qosyp, ekeýmiz jarystarǵa baramyz. Qazirgi jastarǵa sony aıtsań, senbeıdi.

– Estýimizshe, sizben bir topqa tús­ke­nin estigen bette qarsylastary­ńyz birden sary ýaıymǵa salynady eken. Sol áńgime qanshalyqty ras?

– Bozkilemmen qoshtasqansha elishi­lik jarystarda eshkimdi bet qaratpaǵa­nym ras. Qyzdardyń kóbi menimen beldesýge júreksinetin. Qarsylastarym meni syrtymnan «Maýglı» dep atap ketkeni de sondyqtan shyǵar. Áli esimde, oqý-jattyǵý jıyndarynda ár aımaqtan kelgen qyzdar qasyma kelip «Táte, biz sizdi qashan jeńemiz?» dep suraıtyn. Men olarǵa «Kempir bolǵanymda jeńesińder» dep kúletinmin.

– Samboshylar úshin eń úlken arman – álem chempıony ataný. Biraq bul beles sizge baǵynbady. Soǵan qyn­jylasyz ba?

– Men 30 jastan asqansha kúrestim. Biraq álem chempıony ataǵyna qol jet­kize almadym. Soǵan keıde nalıtynym ras. Qaıtsem de altyn tuǵyrǵa kóteri­lemin dep náresteli bolǵannan keıin de jat­tyǵýymdy jalǵastyrdym. Zamannyń apaı-topaı kezi edi ǵoı. Jıyndar men ja­rystarǵa barýǵa qarajat joq. Bir­de sport basshysymen jolyǵyp, taǵy da eki-úsh jyldaı kúresýge kúsh-qýatym­nyń jetetinin aıttym. Azdap qoldaý kór­set­seńizder dep ótindim. Sonda ol: «Men ne, bala týǵan qatyndardyń bar­ly­ǵyna jaǵdaı jasaýǵa mindettimin be?» dep zekidi. О́zim qurmet tutqan azamat­tyń aıtqan sóziniń sıqy – osy. Sodan sport­tan birjola qol úzdim. Keshe ǵana ala­qanyna salyp aıalaǵan aǵalarym basyma qıyn­dyq týǵanda teris aınaldy. Amal­dyń joqtyǵynan balamdy emizip júrip, Abaı dańǵyly men Altynsarın kóshe­siniń qıylysyndaǵy bazarda nan, pıro­jok, manty sattym. Birde Almaty qala­synyń ákimi Zamanbek Nurqadilovtiń qabyl­daýynda boldym. Jerles aǵamyz ǵoı, ol kisi «Qansha bólmeli páter kerek?» dep suraǵanda sasqanymnan «Bir bólme de jetedi», deppin. Osy kúnge deıin sol úıde turyp jatyrmyn.

Bir qýanatynym, keıinnen maǵan baǵyn­baǵan belesterdi sińlilerim baǵyn­dyrdy. Eń áýeli Sáýle Ǵabdýllınaǵa dán rızamyn. Ár jarys barysynda yrym qylyp, belbeýimdi surap alatyn. Men 1996 jyly Qazaqstan chempıonatyna qatysyp, jeńimpaz atanǵannan keıin sportpen qoshtasqanymdy jarııalap, kúrteshemdi Sáýlege syıǵa tarttym. Sol jyly Ǵabdýllına dál sol kúrteshemen kúresip, Tokıoda ótken álem chempıonatynda bas júldeni oljalady. Sóıtip, Sáýle qazaq qyzdary arasynan alǵashqy bolyp osyndaı dárejege jetti.

– Bozkilemmen qoshtasqannan ke­ıin bapker nemese maman retinde sam­bo men dzıýdony damytýǵa nege atsalys­padyńyz?

– Sportty qoıǵannan keıin eshkimge ­kerek bolmaı qaldyq qoı. Ádette she­tel­dik mamandarǵa kelgende «asatpaı jatyp quldyq» deımiz. Al óz órenderimizdi ózekke tebemiz. Odan qalsa, osy salanyń basy-qasynda sporttyń ıisi murnyna barmaıtyn «mamandar» qaptap ketti. Al kóldeneńnen qosylǵan kók attylar bizdi qaıtsin.

– Osydan birer jyl buryn res­pýb­lıkalyq basylymdardyń birinen «Ataqty sportshy Aısara Kerimbekova Almatydaǵy KSK-lardyń birinde jumys istep júr» degen maqalany oqyǵan edik. Sol ras pa?

– Ol ras. 2008 jyly ózim turyp jat­qan «Mamyr» shaǵyn aýdanynyń tur­ǵyndary KSK-nyń basshysy etip saıla­dy. Sol kezden beri aýlamyzdaǵy úsh úı­diń «otymen kirip, kúlimen shyǵatyn» na­ǵyz qara jumysshysy boldym. Aýlany tazalaımyn, eden jýamyn, qysta qar kúreımin, basqa da tolyp jatqan sharýa bar. Sonyń barlyǵyn jaýapkershilikpen atqardym.

– Kezinde siz qasqyrdy qamshymen uryp alǵan ekensiz. Sol oqıǵanyń anyq-qanyǵyn óz aýzyńyzdan estisek.

– Bir kúni jalǵyz ózim aýyldan tys­qary jerde mal baǵyp júrgenmin. Bir me­zette astymdaǵy atym úrke bastady. Artynsha qoılar jan-jaqqa byty­rap, qashty. Sóıtsem, bir qasqyr otar­ǵa shapqan eken. Qamshy qolymda, qýyp kettim. Ol da sezimtal pále ǵoı, alǵa­shynda jas bala dep mensinbedi me, áı­teýir baıaý qashty. Aqyry men ony qýa­lap júrip, qamshymen sabap óltirdim. Kóp keshikpeı Máskeýdegi ortalyq basy­lymdardyń birinde osy oqıǵa jaıynda kólemdi maqala jaryq kórdi. Ile-shala respýblıkalyq gazetterdiń de tilshileri suraqtyń astyna aldy. Mine, ápkeń osyndaı edi. Syıdy da, qurmetti de, ózekten tepkendi de kórdik.

– Áńgimeńizge kóp rahmet.

Áńgimelesken –

Ǵalym SÚLEIMEN,

«Egemen Qazaqstan»