Jasandy ıntellekt – fantastıka emes, aqıqat

Sıfrlyq kodeks jobasy ázirlenedi

Ádettegideı forýmǵa degen qyzyǵýshylyq joǵary. Bul elimizdiń Eýrazııa keńistiginde jetekshi ári mańyzdy sıfrlyq jáne qarjy­lyq tehnologııa haby ekenin taǵy da naqtylaı tústi. El Prezıdentiniń aıtýynsha, is-shara­nyń taqyryby da óte ózekti.

– Jasandy ıntellekt budan bylaı ǵylymı fantastıka emes, ómirdiń aqıqatyna aınaldy. Jańa dáýirdiń bastalǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Kezinde elektr jaryǵy men ınter­netti oılap tabý tirshiligimizdi qalaı túbe­geıli ózgertse, jasandy ıntellekt tehno­­logııa­synyń yqpaly da dál sondaı ora­san zor. Ol adamzattyń turmys saltyn múl­dem basqa arnaǵa buryp, jumys úderis­terin avto­mat­tandyrady jáne aýqym­dy ekono­mı­ka­lyq qundylyq qalyp­tastyra alady. Keı­bir sarapshylardyń baǵalaýynsha, jasandy ıntellektiniń jahan­dyq ekonomıkaǵa qosa­tyn eleýli úlesi dúnıejúzilik ishki jalpy ónim­niń tórtten bir bóligine para-par. Atalǵan tehno­lo­gııa­­nyń keń qoldanysqa ıe bolýy Qazaq­stan­nyń qarqyndy damýynda mańyzdy ról atqara alady. Sondyqtan qysqamerzim ishinde jasandy ıntellektini damytý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Osy oraıda Memleket basshysy negizgi basymdyqtardy atap ótti. Birinshi – jasandy ıntellektini qoldaný aıasyn jáne ony damytýdyń mindetteri men quraldaryn aıqyndaıtyn strategııalyq qujat qabyldaý kerek.

– Bul – halyqaralyq ozyq tájirıbe. Mundaı qadam elimizdi tehnologııalyq tur­ǵyda damytýdyń ornyqty baǵytyn aıqyn­daýǵa múmkindik beredi. Eń aldymen, jasandy ıntellekt tehnologııasyn ekono­mıkamyzdyń munaı-gaz sektory, energetıka, aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne logıstıka sekildi mańyzdy salalaryna engizýge mán berýimiz qajet dep sanaımyn. Jasandy ıntellekt qalalarymyzdy ómir súrýge jáne jumys isteýge qolaı­ly ári tolyqqandy aqyldy qalaǵa (smart city) aınaldyrý úderisin aıtarlyqtaı dárejede ońtaılandyra alady. Memlekettik qyzmet kórsetý kezinde jasandy ıntellekt múmkindikterin keńinen paıdalanýdyń da mańyzy zor. Bul oraıda biz eleýli nátıjege qol jetkizdik. Atap aıtqan­da, azamattardyń áleýmettik ál-aýqatynyń deńgeıin anyq­taýǵa jáne olarǵa proaktıvti memlekettik qoldaý kórsetýge múmkindik beretin «Otbasynyń sıfrlyq kartasy» iske qosyl­dy. Mundaı ónimdi «Báıterek» holdıngi bazasynda bıznes úshin de engizý kerek. Meniń tapsyrmam boıynsha bul baǵytta aýqymdy sıfrlyq transformasııalaý jumystary bas­talyp ketti, – dedi Prezıdent.

Jasandy ıntellektini nor­matıvtik tur­ǵy­­da retteý qajet. Bul – Memleket basshysy nazar aýdarǵan ekinshi basymdyq.

– Búginde 120-dan astam el bul máseleni sheshý úshin ártúrli zańnamalyq akti qabyl­dady. Biz ozyq álemdik tájirıbege saı keletin, naryqtyń qajettiligi men azamat­tar­dyń múddesin eskeretin, quqyqtyq turǵy­dan retteıtin zamanaýı baza ázir­leý isin je­deldetýimiz kerek. Quqyqtyq sharttar ha­lyqaralyq kompanııalardyń bizdiń naryqqa kelýin yntalandyrýy qajet. Ol úshin múd­deler tepe-teńdigin saqtap, ashyq jáne ádil «oıyn erejelerin» qalyptastyrǵan jón. Jalpy, jasandy ıntellekt quraldaryn adam­dardyń kúndelikti ómirine kiriktirý ońaı mindet emes. Bul rette olardyń quqyqtary men bostandyq­tary buzyl­maýǵa tıis. Forýmǵa qatysýshylar osy salany retteıtin negizgi qujattardy, sonyń ishinde Sıfrlyq kodeks jobasyn ázirleýge úles qosa alady dep úmittenemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

5G ýaqytynan buryn engiziledi

Prezıdenttiń aıtýynsha, úshinshiden, sıfrlyq ınfra­qurylymdy júıeli túrde damytý da mańyzdy.

– Ozyq IT-ınfraqurylym sıfrlyq ındýstrııadaǵy keleshek progreske, atap aıtqanda, jasandy ıntellektiniń damýy­na negiz qalaıdy. Sondyqtan ınfraqurylymdy damytqan kezde IT-ónim ázirleýshilerdiń qajettiligi árdaıym aldyn ala eskerilýge tıis. Eń aldymen, biz esepteýish ortalyqtardyń qýatyn arttyrýymyz qajet. Úkimetke eki jyl ishinde jasandy ıntellektige mamandanǵan data-ortalyqtardyń qurylysyn júrgizýdi tapsyramyn. Bul iske «Amazon», «Google», «Mastercard» jáne «Citigroup» sııaqty álemge tanymal kompanııa­lardy tartýǵa bolady. Jaqynda Nıý-Iork qalasyna jasaǵan saparymda atalǵan kompanııalar­dyń basshylarymen kezdestim. Tıisti ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizdik. Sonymen qatar jasandy ıntellektige arnalǵan derekter ekojúıesin damytý mańyzdy. Shyn máninde, jasandy ıntellektiniń «qoregi», qozǵaýshy kúshi – úlken derekter qory. Qazaqstanda osy salada túrli sheshimder júzege asyryldy. Alaıda memlekettik organdarda jınaqtalǵan ushy-qıyrsyz derekter qoryna qoljetimdilik shekteýli bolýyna baılanysty onyń áleýeti áli tolyq paıdalanylmaı otyr. Bul jerde aqparattyń «ashyqtyq prezýmpsııasyn» basshylyqqa alý kerek. «Smart Data Ukimet» arqyly anonımdi derekterge erkin qol jetkizýdi qamtamasyz etý qajet. Men bul jerde barlyq aqpa­rattyń anonımdi bolǵany ári senimdi qorǵalǵany jón ekenin aıtyp otyrmyn, – dedi Memleket basshysy.

Bul rette el Prezıdenti jeke derekterdiń taralyp ketýine qatysty barlyq qaýipti joıý keregin eske saldy. Sonymen qatar kelesi jyly Ulttyq jasandy ıntellekt platformasyn iske qosqan durys ekenin aıtty. Bul bastama memleket pen iri bıznes derekterin biriktirip, olar­dyń ózektiligi men qoljetimdigin qamtamasyz etýge tıis.

– Bul sharalardyń bári jasandy ıntellekt elementterin paıdalanatyn startaptarymyz­dyń Qazaq­standa jáne álemde sura­­nysqa ıe, múlde jańa IT sheshimder jasaýyna múmkindik beredi. Ulttyq statıstıka bıýrosyn naǵyz sıfrlyq vedomstvoǵa aınaldyratyn mańyzdy reformany júzege asyrý kerek. Statıstıkalyq jáne basqa da derekterdi retke keltirý úshin keshendi sharalar qabyldaý qajet. Onyń ishinde basqarý saıasatyn ázirleý, derekterdiń maqsatty arhıtektýrasyn anyqtaý máselesin nazar­dan tys qaldyrmaǵan jón. Bul memlekettiń tıimdi sheshim­der qabyldaýynyń negizgi sharty bolady. 5G jelisin keń kólem­de engizý ınnovasııanyń damýy­na tyń serpin beredi. Bul úderis Qazaqstanda qazirdiń ózinde júrip jatyr. 2027 jylǵa deıin oblys ortalyqtarynyń barlyǵyn uıaly baılanystyń jańa býynymen qamtý mindeti buǵan deıin júktelgen bolatyn. Alaıda tehnologııanyń qarysh­tap damý jaǵdaıynda biz de qar­qyndy arttyrýymyz kerek. Úkimet bul jumysty merzi­minen buryn, ıaǵnı 2025 jyl­dyń sońyna deıin aıaqtaýy qajet. Árıne, merzimniń ózgerýi kórse­ti­letin qyzmetterdiń sapasy­na áser etpeýge tıis, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev bul maqsatqa jetý úshin tómengi orbıta­daǵy spýtnıktik júıeler­diń múmkindikterin paıdalana otyryp, shalǵaı aýdan turǵyn­daryn ınternetpen qamtamasyz etý mańyzdy ekenin aıtty. «Úkimet bul máse­leni jan-jaqty pysyqtaýy kerek. Qajet bolǵan jaǵdaıda zańnamaǵa ózgerister engizýge bolady», dep naqtylady.

Oqýshylarǵa arnalǵan onlaın platforma

– Tórtinshi – bilim berý júıesin eńbek naryǵynyń keleshektegi suranysyna beıimdeýimiz qajet. Avtomattandyrý men jasandy ıntellektiniń odan ári damýy jahandaǵy eńbek naryǵyn túbegeıli ózgertetini qazirdiń ózinde belgili. «Goldman Sachs» keleshekte júzdegen mamandyq pen úsh mıllıonǵa jýyq jumys orny joıylýy yqtımal dep boljam jasap otyr. Alaıda árbir tehnologııalyq revolıýsııa kezinde adamzat balasy osyǵan uqsas dúrbeleńderdi bastan keshkeni tarıhtan málim. Bizdiń mindetimiz – jańa jaǵdaıǵa aldyn ala daıyndalý. Jasandy ıntellektini qoldanysqa en­gizý adamdarǵa arnalǵan jumys oryndarynyń jappaı joıylýy­na alyp kelmeıdi. Kerisinshe, adam eńbegi transformasııaǵa ushyrap, múldem jańa kásibı daǵdylarǵa suranys paıda bolady. Sondyqtan qyzmetkerlerdi jańa daǵdylarǵa mektepten bas­tap baýlý qajet. Osyǵan oraı, eń aldymen, sıfrlyq saýattylyq pen ınformatıkany oqytý sapasyn arttyrǵan jón. Ol úshin bilikti ustaz tapshylyǵyn sheshý qajet. «Astana Hub» halyqaralyq tehnoparkinde bilim berý platformasy tabysty jumys istep jatyr. Sol arqyly joǵary oqý ornynyń stýdentteri baǵdar­lama jasaýdy úırenedi. Úkimet barlyq máseleni pysyqtap, mektep oqýshylary úshin osyndaı onlaın platformany qanatqaqty rejimde iske qosady dep oılaımyn, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev ýnı­ver­sıtetterde pánderdi oqy­tý­dyń mazmuny men ádisin de aıtarlyqtaı jańartý qajet ekenin aıtty. Bolashaq muǵa­lim­d­er, dárigerler, agronomdar, zańgerler jáne salalyq mamandar jasandy ıntellekt boıynsha bazalyq bilimdi mindetti túrde meńgerýi kerek.

– Men jýyrdaǵy Joldaýymda keminde úsh belgili joǵary oqý orny jasandy ıntellekt ba­ǵytyna qajetti kadr daıar­laý­men jáne zertteýler júrgizý­men aınalysýy kerek degen mindet júktedim. Nazarbaev ýnıver­sıteti janyndaǵy Aqyldy júıeler jáne jasandy ıntellekt ınstıtýtyn tolyqqandy ǵyly­mı-zertteý ınstıtýtyna aınal­dyrý taǵy bir mańyzdy qadam bolmaq. Ol úzdik mamandar men sarapshylardyń ortalyǵyna aınalyp, birtutas ekojúıe qalyptastyrýy kerek. Instıtýt quramyna IT ındýstrııasynyń álemdik jáne otandyq kóshbasshylarymen ty­ǵyz baılanysta jumys is­teı­tin ǵylymı-zertteý jáne tá­ji­rıbelik-konstrýktorlyq ju­mystar ortalyǵy kiredi. Osy ret­te ınstıtýt ázirlemelerin kommersııalandyrý jáne keńeıtý mańyzdy, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy ataǵan besinshi basymdyq – ınno­va­sııanyń jáne tehno­logııa­lyq progrestiń eń mańyzdy qozǵaýshy kúshi retinde venchýr­lyq kapıtal naryǵyn damytý. Qazaqstan startaptarǵa ınvestısııa salýdy yntalandyrý úshin ınstıtýttyq jáne zańnamalyq bazany dáıekti túrde jetildirip keledi. Byltyr venchýrlyq kelisimderdiń ortasha mólsheri eki ese artty. Bul – qýantarlyq jaıt. Osy oraıda atalǵan salany retteıtin normatıvtik-quqyqtyq aktiler bazasyn AQSh, Sıngapýr jáne Gonkong elderinde qoldanylatyn úzdik tájirıbemen sáıkestendirý mańyzdy. Sonymen qatar ven­chýrlyq kapıtal naryǵyna halyq­aralyq oıynshylardy tartýdyń mańyzy zor.

– Qazir jasandy ıntellekt óte qarqyndy damyp jatyr. Sonyń nátıjesinde ınklıýzıvti jáne turaqty damýǵa arnalǵan tyń múmkindikter paıda bolý ústinde. Bul salada jahandyq báseke óte joǵary. Qazaqstan osy úrdisten tys qalmaýy kerek. Bul – zaman talaby. Sondyqtan biz qazir ozyq tehnologııany damytýǵa aıryqsha nazar aýdaryp otyrmyz. Qazirgi mindet – elimizdegi IT-mamandardyń, sarapshylardyń, ǵalymdardyń basyn qosyp, olar­dyń kúsh-jigerin tıimdi paıdalaný. Sondaı-aq halyqaralyq seriktesterdiń zor múmkindikterin elimizdiń kádesine jaratý. Taǵy bir mańyzdy máselege nazar aýdarǵan jón. Búginde adamnyń aqyl-oıynan mashına, ıaǵnı tehnologııa ústem bolatyn zaman ornyǵýda. Basqasha aıtqanda, jasandy ıntellekt tehnologııasy adamzatqa qaýip-qater tóndirýi múmkin. Munyń arty nege ákep soqtyratyny belgisiz. Ǵalymdar arasynda buǵan qatysty ortaq paıym joq. Iаǵnı jasandy ıntellekt adamzatqa ıgilik ákele me álde qurdymǵa ketire me degen suraq áli de ózekti bolyp tur. Sondyqtan osy máselege sanaly túrde qarap, jasandy ıntellektiniń damýyn jiti nazarda ustaý – asa mańyzdy mindet. Mysaly, kezinde atom energetıkasymen qatar atom qarýy paıda boldy. Sol kezde jahandyq qaýipsizdikti saqtaý úshin jańa qaǵıdattar qalyptasty. Bul – tehnologııalyq damý zamanynda ujymdyq qaýipsizdik máselesi baqylaýda bolýy kerek degen sóz. Qazir biz saıası júıeni túbegeıli jańǵyrtyp jatyrmyz. Bilim men jańa tehnologııany negizge alatyn ekonomıka qura bastadyq. Ádiletti Qazaqstanda ár azamattyń jan-jaqty damýyna múmkindik bolady. Sondaı-aq halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa basa mán beremiz. Biz sıfrlyq nomadtardyń, ıaǵnı myqty IT-mamandardyń Qazaqstanǵa kelip, jumys isteýine barynsha qolaıly jaǵdaı jasaımyz. Innovasııalyq kásipkerlikti jáne kreatıvti ındýstrııany damytamyz. Jalpy, jahandyq tehnologııalyq revolıýsııa barlyq eldiń órkendeýine, adamdardyń damyǵan jáne ádiletti álemde ómir súrýine septigin tıgizýi kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Kórmede kóz tartar dúnıe kóp

Forýmnyń plenarlyq otyrysynda venchýrlyq ınvestor, Draper Fisher Jurvetson kompanııasy­nyń teń quryltaıshysy, Dreıper ýnıversıtetiniń negizin qalaý­shy Tım Dreıper, TikTok-tyń bas dırektory Shoý Chý, Digital Nomads qoǵamdastyǵynyń negi­zin qalaýshy Áset Ábdýálıev, ICPC qorynyń atqarýshy dırektory Ýılıam Paýcher, SpaceX kompanııasynyń Starlink máse­leleri jónindegi vıse-prezıdenti Loren Dreıer, «Arbuz», «Aviata», «PINEMELON USA» jáne «Ticketon» onlaın-servısteriniń negizin qalaýshy Alekseı Lı sóz sóıledi. Jıynǵa jazýshy, prodıýs­ser, Barrat Media kompa­nııa­synyń dırektory Djeıms Barrat mode­ratorlyq etti.

Budan keıin Qasym-Jomart Toqaev Digital Bridge halyq­aralyq tehnologııalyq forýmy aıasynda uıymdastyrylǵan kórmege bardy. Memleket basshysy dástúrli forým aıasynda ótkizilip jatqan robotty tehnıka, Social Tech, Creative Economy, AI, FinTech, Industry 4.0, GovTech taqyryptyq kórme aımaqtaryn, sondaı-aq Kaspikz, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi, Astana Hub, Freedom Bank, MyCar taǵy da basqa uıymdardyń kórme stendterin aralap kórdi.

Robotty tehnıka aımaǵynda Memleket basshysy kóptegen jarysta jeńimpaz atanǵan robotty tehnıkadan Qazaqstan quramasynyń múshelerimen áńgi­melesti jáne Ustem Foun­dation, Alem School, MakerSpace jobalarymen tanysty. Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın Prezıdentke jekelegen ekinshi deńgeıli bankter men kompanııalar ózderiniń platformalary arqyly azamattardyń mem­lekettik qyzmetterge qol jet­­kizýine múmkindik jasap otyr­ǵanyn baıandady.

Sonymen qatar Memleket basshysyna densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý jumystary, sonyń ishinde Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń «QR arqyly dárigerdiń qabyldaýyna jazylýdy rastaý» (eGov mobile qosymshasyndaǵy eDensaýlyq) jobasy tanystyryldy. Buǵan qosa Prezıdentke Astana Hub jobalary, Google for Startups, Draper University, Tech Orda, Silkroad innovation hub, óńirlik IT Hub baǵdarlamalarynyń júzege asyrylý barysy jóninde málimet berildi. «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» AQ jasandy ıntellekt negizinde keńes berip, memlekettik qyzmet túrlerin kórsetetin «AiGov» chat-boty jobasyn kórsetti. Budan soń Qasym-Jomart Toqaevqa «QazaqGaz» ulttyq kompanııasynyń sıfrlyq sheshimderi jáne «QazMunaıGaz» AQ-nyń kólik qaýipsizdi­gin qamtamasyz etýge, sondaı-aq kólik pen arnaıy tehnıka jumysyna ashyq monıtorıng júrgizýge arnalǵan «Saparlardy basqarý» jobasy týraly aıtyldy.

Memleket basshysy kór­mege qatysýshylarǵa ózderiniń sıfrlyq jobalaryn tabysty júzege asyrýyna tilektestik bildirdi. Prezıdent elimizdegi sıfrlandyrý úrdisi tek bir salany ǵana jetildirýge emes, sonymen qatar jalpy ekonomıkamyz ben qoǵam ómirinde eleýli ózgerister jasaýǵa baǵyt­talǵanyn atap ótti.

Úzdikter marapattaldy

Forým aıasynda Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov Digital Bridge Awards jeńim­pazdaryn marapattady. Bul syılyq qazylar alqasy múshe­leriniń onlaın-daýys berýiniń qorytyndysy boıynsha aqparat­tyq-kommýnıkasııalyq teh­no­lo­gııalardy damytýdaǵy je­tis­tikteri úshin Ortalyq Eýra­­zııa elderiniń úzdik IT-kompa­nııa­laryna beriledi.

Bul joly IT-qyzmetterdi eksporttaýǵa baǵyttalǵan damý strategııalaryn tabysty túrde iske asyrý baǵytyndaǵy Export Excellence atalymy baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi jáne kúrdeli sıfrlyq platformalardy ázirleıtin EPAM Kazakhstan kompanııasynyń dırektory Alekseı Aksenovke buıyrdy. Tech for Good (ekolo­gııalyq, áleýmettik jáne ekono­mıkalyq máselelerdi sheshýge arnalǵan tehnologııa­lar) atalymynda kishkentaı balalar, onyń ishinde erekshe qajettilik­teri bar balalardyń ata-analary úshin paıdaly aqparat beretin mobıldi qosym­sha – Ozim Platform áleýmettik startapynyń negizin qalaýshy Ásem Tájıeva top jardy.

Tech Educational Leader (oqytýda ınnovasııalyq, batyl jáne shyǵarmashylyq bastama­lar­dy qoldanatyn baǵdar­lama­laý mektepteri) atalymynda Alem School jetekshisi Danabek Qalıajarov jeńiske jetti. Tech Media of the Year (tehnologııa­lyq jýrnalıstıka salasyndaǵy jetis­tikter) atalymy boıynsha Qyrǵyzstandaǵy jastarǵa arnalǵan Limon.KG birinshi ınternet-basylymynyń dırektory Tagaı Tazabekov marapattaldy.

Employer of Choice (qyz­metkerlerdi kásibı jáne tulǵa retinde damytýǵa yntalandyratyn jumys ortasyn usynýshy kompanııalar) atalymynda qyzmetter, jyljymaıtyn múlik jáne avtokólik satý salasyndaǵy Kolesa Group IT-kompanııanyń bas dırektory Dmıtrıı Botanov úzdik shyqty. VC of the Year (ınnovasııalyq ekojúıeniń damýyna eleýli úles qosqan venchýrlik ınvestorlar) atalymynda Big Sky Sapital venchýrlyq qorynyń basqarýshy seriktesi Ádil Nurǵojın jeńiske jetti. Tájikstan jastaryna qarjy jáne telekommýnıkasııalyq kompanııalarǵa jumysqa ornalasý úshin IT jáne jasandy ıntellekt boıynsha maman­dandyrylǵan kýrstardan ótýge múmkindik beretin Zypl.ai orta­ly­ǵynyń negizin qalaýshy Azızdjon Azımı AI Startup of the Year (jasandy ıntellekt sala­syndaǵy jetistikteri úshin) atalymyn ıelendi.