Kómegi kóp kórme

«KazAgro» ósimdik sharýa­shylyǵyna arnalyp, onda negi­zinen tuqym seleksııasy, zamanaýı tehnologııa men jab­dyqtar, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý, logıstıka boıynsha qyzmetter kórsetý syndy máseleler kóterildi. Al «KazFarm» – embrıondardan bas­tap, daıyn ónimge deıin jáne mal sharýashylyǵynyń ártúrli salalaryndaǵy qyzmetterge deıin tolyq qamtylǵan otandyq mal sharýashylyǵy men et-sút ónerkásibiniń kórmesi.

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aıdarbek Saparovtyń aıtýynsha, aýqymdy kórme – aýyl sharýashylyǵy mamandary men jobalaryn bir arnada toǵystyratyn, biregeı alańqaı.

«Qazaqstanda bolyp jatqan sońǵy jyldardaǵy klımattyń ózgerýi men sý tapshylyǵy jaǵdaıynda teh­nologııanyń osyndaı ózge­risterge beıimdelýi qajet ekenin túsinip otyrmyz. Buǵan mysal – barlyq jerde sý únemdeý tehnologııasyn engizý. Bizdiń elimizde memleket sýarý júıelerine shyǵyndardyń jartysyn óteý, sondaı-aq barlyq qajetti ınfra­qurylymdy júr­­gizý arqyly olardy qol­daný­dy yntalandyrady. Sapa­ly tuqymdar, mıneraldy tyńaıt­qyshtar jáne ósimdikterdi tıimdi qorǵaý jaqsy eginniń kepili bolǵanymen, tabysqa jetý úshin durys agrotehnologııalardy qoldaný qajet», dedi ol.

Sol sebepti, osy kórme baǵdar­la­ma­syna dóńgelek ústelder men semı­­narlar engizilgen, onda bilik­ti agro­sarapshylar óz tájirıbelerimen bólisedi eken. Mundaı kórmeler otandyq fermerlerdiń senimdi ónim berýshi men seriktes tabýyna, jańa agrotehnologııalar týraly bilýge jáne olardy óndiriske engizýge múm­k­­in­dik beretin kórinedi. 

Mınıstr paıymynsha, elimiz qazir Ortalyq Azııa men Aýǵan­stan­dy azyq-túlikpen qamtamasyz etip otyr. Budan basqa taǵy birneshe elge ónimder eksporttaıdy. Sondyqtan mundaı kórmeni uıymdastyrý arqy­ly jańa ınvestor tabýdyń da múm­kin­digi mol bolmaq.

Kórme aıasynda jańashyl ónim­der kóp tanystyryldy. Sonyń biri – Budan kompanııasy óndiretin jú­ge­ri tuqymy.

«Bizde júgeri tuqymyn tazartý jáne kalıbrleý zaýyty bar. Ame­rıkalyq óndiris jabdyqtary, ornatý kezinde ol eń ozyǵy boldy. Biz­diń genetıka Belgrad qalasyn­da­ǵy «Zemýn Pole» júgeri ıns­tıtý­tynan shyqqan. Áli kúnge deıin onymen yntymaqtastyqty jalǵastyramyz, olardyń genetıkasyn da, jergilikti jaǵdaılarǵa beıimdelgen óz genetıkamyzdy da kóbeıtemiz», deıdi Budan bas dırektory Nurlan Saqaýlov.

GESA Agro kompanııasy V-AGRO dep atalatyn mıneraldy mık­ro­tyńaıtqyshty alyp kelgen. Kom­panııa ókilderiniń aıtýynsha, bul –tabıǵı ósý stımýlıatorlaryna, fıtogormondarǵa jáne sıgnaldyq molekýlalarǵa negizdelgen sońǵy ámbebap preparat. Ony dándi jáne tehnıkalyq daqyldarǵa, kókónis, shóp, kartop jáne jıdekterge, jy­ly­jaı­larǵa qoldanýǵa bolady. Qaı el úshin de azyq-túlik qaýip­sizdigi men halyq densaýlyǵy birin­shi oryn­da ekenin eskersek, mundaı ónim­­derge fermerler tarapynan úl­ken qyzy­ǵý­shylyq týyndaıtyny túsinikti.

Kórme barysynda tek eleýli je­tis­tikter emes, kemshilikter de sóz boldy. Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Azat Sultanovtyń aıtýyn­sha, eldegi aýyl sharýashylyǵy par­kiniń 70 paıyzdan astamy tozyp tur.

«Munda álemdik konsernderdiń jańa aýylsharýashylyq tehnıkalary, sonymen birge, ınnovasııalyq agrotehnologııa, qurylǵylar men mal sharýashylyǵy salasyndaǵy túrli daıyn ónimder usynylyp jatyr. Qazir mınıstrlik ınvestısııalyq sýbsıdııalaý jobasyn ázrileýge ki­ris­­ti. Kásipkerler aýyl sharýashy­ly­ǵyna arnalǵan mashınalardy satyp alǵan jaǵdaıda memleket onyń 30-50 paıyz aralyǵyndaǵy qunyn tólep beredi. Úsh jyl ishinde biz aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn jańartý qarqynyn 8-10 paıyzǵa jetkizýimiz kerek. Qazir ol bizde 4,4 paıyz deńgeıinde. Iаǵnı jumysty eki ese arttyrýǵa týra keledi. Kesheden bastap jeńildetilgen lızıngpen aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn be­rýge ótinim qabyldaı bastadyq. Ol alǵashqy tólemsiz júzege asyrylady. Nesıeleý merzimi – jyldyq 6 paıyzben 10 jylǵa deıin», dedi mınıstrlik ókili.

Kórme baǵdarlamasy sheńberin­de AgriTech baǵyty boıynsha teh­nolo­gııalyq boljaýǵa qatysty dóń­­­­ge­lek ústel de uıymdas­ty­ryl­dy. Ne­gizgi taqyryp – mal sharýa­shy­­­lyǵy, ósimdik sharýashy­ly­ǵy, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý, mashına jasaý, bıotehnologııa, sıfr­landyrý salasyndaǵy for­saıt­tyq zertteýlerdiń nátıje­lerin talqylaý.

«Sıfrlandyrý jáne ınnova­sııa – agroónerkásip keshenin damy­tý­­daǵy eń ózekti baǵyttar. Ag­rar­­­lyq sala ekonomıkamyzdyń naq­ty qozǵaltqyshy bola alady jáne ol úshin osy baǵyttardy naqty damytý qajet. Sondyqtan biz ǵylymymyzdan zańnamalyq qol­daýdy talap etetin qandaı da bir usynystardy kórsek, depýtat retinde olardy tyńdaýǵa jáne ju­mysqa qa­byldaýǵa da­ıyn­byz», dedi Májilistegi AО́K ko­mı­tetiniń tóraǵasy Serik Egizbaev.

ExpoGroup kompanııasynyń dırektory Sholpan Qojabaevanyń aıtýynsha, kórme birneshe min­det­terdi qatar sheshe alatyn qa­bi­letke ıe. Birinshiden, bizde álem­dik deńgeıdegi otandyq kompanııa joq deýge bolady. Kórmeniń kómegimen otandyq mamandar bıik deńgeıge talpyna bastaıdy, bul óz kezeginde Úkimetti de oılandyrady. Ekinshiden, mundaı sharaǵa osal kompanııa kelmeıdi. Qaı-qaısy da básekege qabilettilik deńgeıi jo­ǵa­ry ujymdar. Ondaı kom­panııa ónim­­de­riniń de sapaly bolary belgili. Sheteldik sapa qazaq kásipkerlerin de yntalandyrsa kerek. Úshinshiden, kórmege aýyl sharýashylyǵyna asa qajetti túrli taýarlar men tehnıka­lar ákelinedi. Tıisinshe, tehnıka ıesimen tikeleı kelisim jasasý, mámi­lege kelý múmkindigi joǵary. Tiz­beleı bersek, kórme ıgiligi kóp-aq.

Sarapshylar aldaǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń otandyq suryptaryn irikteý jáne kóbeıtýge, seleksııalyq jumysty jaqsartý úshin maldy ındekstik ba­ǵa­­laýdy engizýge mán berý kerek dep otyr.