Eńbek adamy – eldiń quty

Qazaqta áýlet degen qasıetti uǵym bar. Ádette úlken atadan ta­raǵan, qara shańyraqtan bas­taý alǵan, tamyry tereń alyp báı­terekteı ósip-óngen, qut qo­nyp, bereke uıalaǵan aǵaıyn otbasy birligin osylaı ataıdy. О́ńir­ge eńbegimen, meı­man­­dos­ty­ǵy­men, qaıyrymdy qasıeti­men ta­nyl­ǵan Asqar atamyzdan tara­ǵan ur­paq búginde bir qaýym elge, irgeli áýletke aınaldy. Qazir olar azat elimizdiń baıtaq jeriniń túk­pir-túkpirinde turyp jatyr. Ár­qaı­sysy jańa áýlettiń negi­zin qa­lap, urpaq órbitip otyr. Eń­bek­­qor atamyz: «Aınalaǵa shýaq seýip ósińder, adal júrip, adal turyń­dar!» dep bata beredi eken.

Áýlette baýyrlardyń basyn qosyp, qamqorlyq tanytyp, yn­tymaq pen aýyzbirliktiń uıyt­qysy bolyp júretin biregeı jan­dardyń jóni bólek. Olar ja­synyń úlkendigimen ǵana emes, aqyl-parasatynyń kemeldigimen, is-áreketiniń iriligimen, peıili men mineziniń keńdigimen kóptiń kóńilinen shyǵyp, syı-qurmetke ıe. Áýletimizdegi sondaı tulǵa, qara shańyraqtyń tútinin túzý shyǵaryp, berekege uıytqy bolyp otyrǵan – el aǵasy, aýyl qamqory Áýezhan Asqarov. Ardaqty azama­tymyzdyń eki qasıeti bizdi, aınalasyn jigerlendiredi. Birinshisi – Otanyn jáne sonyń bir aıaýly pushpaǵy aýyldy sheksiz súıetini. Ekinshisi – biraz jasqa kelse de eńbegi men biligin mindetsinbeı, adal atqaratyny.

«Adam týǵan topyraǵyna tar­typ týady» degen bar. Sondyq­tan eń aldymen ósken aýyl-aıma­ǵymyz jóninde aıta keteıin. Biz­diń kindik qanymyz tamǵan, dú­n­ıe esigin ashqan týǵan jerimiz – qa­zirgi Túrkistan oblysy Keles aýdanynyń maly men jany qatar ósken, berekesi mańdaı termen artqan Birlik aýyly. Tarıhy te­reń ári taǵylymdy jer. Bir ja­ǵynda – bastaýyn qasıetti Qazy­ǵurttan alyp, Shardaraǵa qa­raı jaıyla aǵatyn Keles ózeni, ekin­shi jaǵynda – qazaq tarıhy tańba­lanǵan grek jazbalarynda – Iаk­sart, «Babyrnamada» – Seıhun atymen júrgen Syrdarııa. Keles ózeni jaǵalaýyn jaılaǵan elge bar nárin berip, Birlik aýylynyń tusynan asa Syrǵa baryp quıady. Osy ózenderdiń oń qaptaly kók­jıegine kóz jetpeıtin keń jazıra dala, buırat-buırat qyrlar. О́zen boıy – toǵaı men jaıqalǵan egin, jota-belesi – tórt túlik mal. Eshkim joǵaryǵa qol jaıyp otyrǵan joq, qudaı buıyrtqan densaýlyqtyń arqasynda qasıetti jerden nápaqasyn terip jep júr.

«Týǵan jerge týyńdy tik» degen­deı, Áýezhan aǵamyz oqýyn támamdap, mamandyq alǵannan keıin týǵan aýylyna taban tirep, eńbekke erte aralasty. Asqar taý­daı ákemiz Ámirhan men ardaq tutar aıaýly anamyz Aıtkúldiń qo­ly­na kelip, sodan beri taban aýdar­maı qarashańyraqtyń týyn joǵa­ry ustap, áýlettiń ónegeli dástúrin laıyqty jalǵastyryp keledi.

Halqymyzdyń «Erdiń atyn eńbek shyǵarady» degen sózi ras. Aǵamyz Birlik aýylynda mal sharýashylyǵy salasynda uzaq jyldar eseli eńbek etip, jumystyń kórigin qyzdyrdy. Eseli eńbek pen uıymdastyrýshylyq qabiletiniń arqasynda eleýli nátıjege je­tip, ozattar qatarynan kórindi. El qazynasynyń artyp, aýyl sharýashylyǵynyń órkendeýine mol úles qosty. San jylǵy tynymsyz eńbek, tókken ter tegin ketpedi. Keńes kezeńinde de, Táýel­siz­dik jyldary da elimizdiń túrli dárejedegi orden-medaldarymen, tósbelgilerimen, alǵyshattary­men marapattaldy. Atap aıtqan­da, «Lenın», «Eńbek Qyzyl Tý», «Eń­bek dańqy», «Eren eńbegi úshin», «Ardaqty ardager» sekildi mara­pattary aýyldyń abyroıyn kóterdi. Bul – negizgileri ǵana. Mu­nyń syrtynda respýblıkalyq, ob­lys­tyq, aýdandyq deńgeıdegi tósbel­gileri men alǵyshattary bir tóbe.

Aýdan ekonomıkasynyń da­mýy­na, el-jurttyń aýyzbirligi men yntymaǵyn arttyrýǵa sińir­gen zor eńbegi eskerilip, Túrkistan oblysy Keles aýdandyq máslı­hatynyń 2018 jylǵy sheshimimen «Keles aýdanynyń qurmetti azamaty» atandy.

Buǵan qosa Áýezhan Ámirhan­uly qoǵamdyq-saıası jumysqa belsene aralasyp, azamattyq us­ta­nymynan, elshildik kózqara­sy­nan aınymaı keledi. Keńes ke­zin­de birneshe dúrkin aýdan­dyq, ob­lystyq, respýblıkalyq keńes­ter­diń depýtaty bolyp saıla­nyp, bıik minberden eńbekkerler­diń múd­desin qorǵady. Qanshama ózekti máselelerdi kóterip, olardyń oń sheshimin tabýyna yqpal et­ti. Búginde Birlik aýylynda Arda­­gerler keńesiniń tóraǵasy. Eń­bek­­qor aýyl halqynyń birligi men tatýlyǵyna dáneker tulǵa.

Áýezhan aǵamyzdyń úlken áý­let­­tiń uıytqysy, otbasynyń tiregi, kishige qamqor aǵa, úlkenge izetti ini, aǵaıynǵa janashyr retin­de de ónegesi mol. «Segiz qyrly, bir syrly» tulǵa deýge ábden laıyq­ty. Sóılep ketse – sheshen, bas­tap ketse – kósem bolatyn kósh­basshylyq qasıeti – bárimizge úlgi. Eger ol sonaý jas kúninde óner orta­syna túsip, ánshilik-kúı­shilik qabiletin ári qaraı damytsa, osy salada da úlken jetistikke je­ter edi dep oı­laı­myz. Ol búgin­ge deıin dombyrasyn bappen sher­tip, Sáken Seıfýllınniń «Taý ishinde» týyn­dysyn qońyr daýyspen áýele­te shyrqaıtyny, áıgi­li SháMshi Qaldaıaqov pen Nur­ǵısa Tilen­dıevtiń ásem ánderin na­qyshyna keltire oryndaıtyny aınalasyn tańǵaldyrmaı qoımaıdy.

Asqar taýdaı Áýezhan aǵamyz men áje-apalardyń asyl qasıetin boıyna jınaǵan Názigaı jeńgemiz uldaryn uıaǵa, qyzdaryn qııaǵa qondyrdy. Abzal áke men batyr ananyń kindiginen taraǵan bes ul men bes qyz áke-sheshe jo­lyn jalǵastyryp, elimizdiń túr­li salasynda jemisti eńbek etip, ata-anasyna nemere-jıen, shóbere-jıenshar súıdirip otyr. Bul otbasynyń tálim-tárbıe baı­lyǵy mańdaı termen tapqan eńbek jemisiniń zańdy jalǵasy sekildi.

Halqymyz «Jaqsylyq júr­gen jerde tapshylyq bolmaıdy» deıdi. Aǵamyz eńbekke aralas­qan­nan aýyl-aımaqtyń syı-qurme­tine ıe abyroıly azamatqa aınaldy. Adam balasynyń kóńilin qaldyrmaıtyn kishipeıil minezi, elge bolsyn deıtin keń peıili, izetti ustanymy jyldan-jylǵa tulǵasyn asqarlandyryp, qadirli aǵa, qoǵamshyl qaıratker, abyroıly aqsaqal deńgeıine kóterdi. Bul – «Jańbyrmenen jer kóge­rer, Batamenen er kógerer» degen­deı, jasynan aýzy dýaly aqsaqal­dardyń, ózin mápelep ósirgen ata-anasynyń alǵysy men aq batasyn alǵanynyń jemisi dep esepteımiz.

Respýblıka kúni qarsańynda aýylda júrip-aq eldiń júgin ar­qalaýǵa septesken aǵa tolqynnyń qarapaıym da tálimdi eńbegin eske alǵandy durys kórdik. Rasynda, eńbek adamy, aýyl-aımaqqa qadirli tulǵa – qashanda eldiń quty.

Ileshan ASQAR,

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty