Adam janyna meıirim-shapaǵatyn sebezgilep turatyn ádemi án qaı kezde de boıyńda ǵajap bir sezimdi terbep ketkendeı bolady. Kóńilińdi teńizdiń tolqynyndaı tolqytady, shabytyńdy shalqytady, san qıly oıdyń qıyryna jeteleı túsedi. Bir anyǵy, sózi men sazy úılesken ánnen adam jany jaı tabady. О́ıtkeni sapaly mýzyka kisi balasyna áser etpeı qoımaıdy.
Jer qozǵalsa da, qozǵalmaıtyndaı kórinetin sabyrly qalpymen san myńdaǵan tyńdarmannyń júregin jaýlap alǵan áıgili ánshi Nurlan О́nerbaev shyrqaǵan qaı án bolsyn, ónersúıer qaýymdy tánti etpeı qoımasy anyq. О́ıtkeni ol shyrqaǵan kez kelgen shyǵarmanyń ón boıynda ómirdiń qaltarys-bultarystarynan syr shertetin sezim órnekteri menmundalap turady. Eń bastysy, ol jeńiltek áýenniń jeteginde ketpeıdi, ánnen mán tapqysy keledi. Bir sózben aıtqanda, ánshi retinde adaldyq sertinen aınymaýdy oılaıdy. Sol arqyly tyńdarmanyn oılandyrýǵa tyrysady. Sonysymen kópshilikti baýrap alady.
«Qaraǵym-aı» ánin tyńdaǵan kez kelgen adamnyń kóńili alaburtyp, tipti keıde bosap ketetini ras. Shyǵarmanyń sıqyry nemese qudireti shyǵar. Basqasha baǵamdaýdyń esh reti kelmeı-aq tur. Osy ándi tyńdaǵanda keıde kisi kózinen móldir shyq taıǵanaqtap jatady. Lırıkalyq ánniń mátinindegi sózder kimdi bolsyn beıjaı qaldyrmaıtyny sózsiz. Ár alýan sezim pernesi adam janyn ár arnaǵa bura túsedi. Belgisiz bir muń janyńdy jegideı jegen áldebir kúızelis otyna maı quıyp jatqandaı kúı keshesiń. Baıaý ánniń júrekti atqaqtata túsetin beımálim bir qudireti baryna lajsyz ılanasyń, rıza bolasyń.
«Bul kóńil nelikten bosady eken,
Bul taǵdyr seni kimge qosady eken?» dep keletin eki tarmaqtan áldebir dramanyń úni seziletindeı kúı keshesiń. Munda adamdy tuńǵıyqqa batyra túsetin áldebir qımastyq sezimniń sherýi bastalyp turǵandaı kórinedi. Adam janyn úzdiktire túsetin sarqylmas saǵynyshtyń aýylyna bastaıdy. Jabyqqan, qamyqqan kóńildi ánniń áýenimen birde emdep, birde tereń oıdyń ormanyna jeteleı beredi. Áıteýir kisi balasyn beımálim bir álemge tarta túskendeı bolady da turady. Jan tynyshtyǵyn buzǵan shyǵarmanyń túpki máni tereńde jatqany daýsyz...
«Qıylyp, úzilip qaradyń-aı,
Qaraǵym, qandaı sulý janaryń-aı», degen eki jolǵa qarap-aq ánniń qyz balasyna arnalǵanyn baǵamdaýǵa bolatyn sekildi. Áýelde ánniń sózindegi negizgi kilt sóz «qaraǵym» bolǵany eki bastan málim. Kompozıtor Keńes Dúısekeev ánniń áserin kúsheıtý maqsatynda «qaraǵym» sózin «qaraǵym-aı» dep túrlendirgen.
Ánniń mánin ashatyn mátini ekenine eshkimniń kúmáni joq. Belgili kompozıtor Keńes Dúısekeevtiń kóńil túkpirindegi án sáýlesin jarqyratýǵa aqyn Shómishbaı Sarıevtiń yqpal etkeni málim. Súıegine sóz qonǵan Shómishbaı aqynnyń kóptegen keremet ánge tamasha mátin jazyp bergenin bárimiz bilemiz. Sózin Shómishbaı Sarıev, ánin Keńes Dúısekeev jazǵan ándi alǵash Nurlan О́nerbaevtyń oryndaýy da zańdylyq sekildi kórinedi. Qalaı desek te, úzdik úshtiktiń júregin jaryp shyqqan týyndy kóptiń kóńiline qondy. О́nersúıer qaýym tamasha shyǵarmany jyly qabyldady. Oǵan eshkimniń talasy joq.
«Sulýlyq osyndaı bolady eken,
Bir basqa armansyz qonady eken.
Adamdar ómirge qonaq eken,
Shynymen bul dúnıe sholaq eken», dep bastalatyn ánniń alǵashqy shýmaǵynyń ózi jon arqańdy titirkendirip jiberedi. Dúnıe kezek ekendigine senesiń. Kerýendeı jyljyǵan ýaqyt kóshinde adamnyń da máńgi turaqtaı almaıtynyn jan-júregińmen sezinesiń. Áıteýir ón boıyńdy saǵynysh pen muń bılep, qýanyshy men ókinishi qatar júretin ómir sabaqtary kóz aldyńnan kólkip óte shyqqandaı bolady. Adamnyń bir arnada toqaılasqan oıyn ár qıyrǵa buryp jatsa, naǵyz án degenińiz de, óner degenińiz de shyntýaıtynda osy emes pe?
«Bul ómir osylaı ótedi eken,
Súımeseń dúnıe beker eken.
Paraqtap jınasań bar ǵumyryń,
Bir súıgen kúnińe-aı jete me eken?», dep túıindeletin án qaıyrmasy da oıly tyńdarmannyń sanasyn san saqqa júgirtetini kúmánsiz. Qarapaıym ánniń mátinindegi tereń pálsapa jan dúnıeńdi rasynda da astan-kesten qylady. Birde kókke qalyqtap, birde kók pen jerdiń ortasynda júrgendeı kúıdi bastan ótkeresiń.
Sulýlyq, kórkemdik, ádemilik degen sınonım sózderdiń bári osy ánniń tabıǵatynda turǵandaı kórinedi. Kim sulý? Árıne, ana, súıgen jar, qarakóz qaryndas... Olardyń boıyndaǵy sulýlyq pen oıyndaǵy tereńdik, tabıǵatyndaǵy tazalyq, janaryndaǵy meıirim nury bizdi qaı kezde de qorǵashtap turǵandaı bolady.
Taıaýda qyz uzatý toıynda osy án qoıyldy. Ánshi shyrqap qoıa bergende úmit etken kóziniń nuryndaı bolǵan qyzyn shyǵaryp salyp turǵan ákeniń janarynan jas parlasyn kelip... Bul endi ákeniń eńlik gúline degen qımastyq jasy ǵoı...
Saǵynysh pen ókinish, úmit pen kúdikke toly tirshilikte jat jurttyq dep ataǵanymyzben, ákege qyzdan jaqyn kim bar deseńizshi. Sonda ǵoı... Bul ánniń qyz balasyna arnalǵandaı kúı keshtiretinin taǵy bir túsindik.
Jyl bitken jelmen jarysqan júırikteı zymyrap óte beretini aqıqat qoı. Ony toqtatatyn qudiret joq ta shyǵar. Bir anyǵy, árbirimizdiń kóńilimizde de, ómirimizde de ózimizdiń «Qaraǵym-aıymyz» bar. Sony jıi eske salyp turatyn Keńes Dúısekeevtiń áni desek, qatelese qoımaspyz... Oǵan eshkim de talaspas...