Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótken IV jazǵy Azııa paraoıyndarynda otyryp oınaıtyn voleıbol sportynan ulttyq qurama kúmis medal oljalady. Maqsatty meje – Azııa paraoıyndarynyń altyn júldesi edi. Baýyrjan Tahaýov bastaǵan bapkerler jigitterdi janı otyryp, 1994 jáne 1998 jyldary jetken jetistikti qaıtalaýǵa baryn salýǵa sendirgen, biraq buıyrmady. Bilikti maman Jánibek Saýranbaev baptaǵan jyldary otyryp oınaıtyn voleıboldan ulttyq qurama oıynshylary (sol kezeńde komandada Baýyrjan Tahaýov ta oınady – red.) chempıondyq tuǵyrǵa eki márte kóterildi. Mine, sodan keıin arada 25 jyl ótkende jazǵy Azııa paraoıyndarynyń fınalyna shyǵyp, azýy alty qarys, dańqy jer jarǵan Iran quramasyna ese jiberdi. Endigi doda – kelesi jyly ótetin Parıj jazǵy paralımpıadasy. Bas bapkermen dıdarlasyp, Azııa paraoıyndarynda jigitterdiń qandaı qaırat qylǵanyn, ne jetispegenin suradyq.
– Eń áýeli Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótken jazǵy Azııa paraoıyndarynda fınalǵa jetip, kúmis medal oljalaǵan jetistikterińizben quttyqtaımyz. Árıne, jankúıerler altyn júldeden úmittengeni ras.
– О́zimiz de sol maqsatqa jetsek dep attandyq. Biraq buıyrmaǵan eken, fınalda Azııa qurlyǵynyń ǵana emes, álemdegi tegeýrindi qarsylasqa tap boldyq. Irannyń otyryp oınaıtyn voleıboldan ulttyq quramasy Paralımpıada oıyndarynda 7 márte top jarǵan, 2 ret kúmis júlde aldy. Sosyn bul quramanyń sapyndaǵy oıynshylardyń báriniń boıy 2 metrden bıik. Onyń da shabýylda, qorǵanysta, tosqaýyl qoıýda áseri kóp tıedi. Biz alǵashqy matchta Kambodja quramasyn 3:0 esebimen aıqyn utyp edik, biraq ekinshi aınalymda Iran quramasyna tap keldik te, 0:3 esebimen ese jiberdik. Jigitterdiń saǵy synǵan joq, kerisinshe shıryǵa tústi. Shırek fınalda Taıland oıynshylaryn 3:0 esebimen jeńdik. Jartylaı fınaldaǵy tartystyń da daqpyrty basym boldy. Qarsylas – Qytaı quramasy. Keıingi jyldary Azııanyń azýly quramasynyń biri atalatyn Qytaı oıynshylary jeńiske jetedi degen jergilikti jankúıerlerdiń de úmiti zor edi. Saıys ústindegi olardyń qyzý qoldaýy bizdiń voleıbolshylardyń mysyn basa alǵan joq. Alǵashqy eki sette bizdiń mereıimiz ústem tústi, odan keıin eki set Qytaı quramasy jeńiske jetti. Sheshýshi besinshi sette qaısarlyq tanytyp jeńisti julyp aldyq.
Qazaqstan quramasy otyryp oınaıtyn voleıbol sportynan 1994 jyly jáne 1998 jyly jazǵy Azııa paraoıyndarynyń chempıony boldy. 2002 jyly kúmis júldeger atandy. Ol kezeńde Azııa paraoıyndary basqasha, Múgedekterdiń Qıyr Shyǵys jáne Ońtústik Tynyq muhıt oıyndary (FESPIC) dep atalatyn. 2010 jyldan bastap Azııa paraoıyndary dep aıtylyp júr.
Ulttyq quramamyzdyń tarıhı jeńiske jetýine ózim de oıynshy retinde úles qosqanymdy maqtanysh tutamyn. Osy bıikke taǵy da at baılaýǵa barymyzdy saldyq, biraq Iran quramasynyń tegeýrini óte myqty eken. Onyń ústine Iranda otyryp oınaıtyn voleıboldan júzden asa komanda bar, básekelestik basym bolǵandyqtan da ulttyq quramaǵa iliný óte joǵary suryptaý arqyly júrgiziledi. Al bizde 12 komanda ǵana Qazaqstan chempıonatyna qatysady. Olardyń arasynda «Atyraý» klýbyna teń keler, laıyqty qarsylyq tanytar komanda joqtyń qasy, oıynshylardyń qaýqary da, deńgeıi de tómen. Ulttyq qurama oıynshylarynyń negizi sodan keıin de «Atyraý» komandasynyń múshelerinen jasaqtalady. Osy joly Azııa paraoıyndaryna Mańǵystaý men Qyzylorda oblystarynyń komandasynan ulttyq quramaǵa biren-saran oıynshy qosylǵany bolmasa, bizde básekelestik dárejesi áli tómen.
– Qazaqstan sportshylary otyryp oınaıtyn voleıboldan jazǵy Paralımpıada joldamasyn 1996 jyldan beri enshileı almaı júrdi. Jigitter bıyl ǵana joldama oljalady. Endi daıyndyqta kem tusymyzdy kúsheıtýge kúsh salý qajettigi beseneden belgili.
– Sportshylardy jazǵy Azııa paraoıyndarynda altyn medaldan aıyrǵan Iran quramasyndaǵy uzyn tura oıynshynyń boıy – 2 metr 46 santımetr. Qalǵan oıynshynyń barlyǵy da 2 metr bıik. Al bizdiń eldiń oıynshylarynyń ishindegi eń uzyn degen sportshynyń boıy – 1 metr 85 santımetr. Muny aqtalý úshin aıtyp otyrǵanym joq, jigitterdiń jigeri jasymaýy kerek. Boıy uzyn eken dep búgejektemeı, qorǵanysty myǵymdap, qarsy shabýyldaýdy kúsheıtý úshin álemdegi tańdaýly quramalarǵa qarsy joldastyq kezdesý ótkizip, ázirlikti júrgizemiz. Brazılııa, Bosnııa syndy elderdiń otyryp oınaıtyn voleıbol sporty qarqyndy damyǵan. Keıingi jyldary Iran quramasynyń tegeýrinin de teńseltip jibere alatyn kúsh jınaǵan. Mine, osyndaı komandamen joldastyq kezdesý ótkizip, tájirıbemizdi nyǵaıtamyz.
Marqum Jánibek Saýranbaev qurama komandany jattyqtyrǵan tusta Paralımpııa oıyndaryna qatysý múmkindigi týdy. Otyryp oınaıtyn voleıbol sportynan Qazaqstan quramasy 1996 jyly jazǵy Paralımpııa oıyndaryna qatysty. Ol kezeńde Paralımpıadaǵa kvota bólý arqyly jol túsken edi. Odan keıingi kezeńde joldamaǵa qol jetkize almaı keldik. Mine, arada 27 jyl ótkende joldama buıyrdy. Bizdiń jigitter Parıj jazǵy Paralımpıadasyna qatysý quqyǵyn bıyl shilde aıynda Astana qalasynda ótken Azııa chempıonatynda ıelengen edi.
Búgingi kúnde jer júzinde 70-ten asa elde otyryp oınaıtyn voleıbol federasııasy qurylǵan. Demek, básekelestik kún sanap ara keledi degen sóz. Dúnıejúzilik reıtıng boıynsha Qazaqstan quramasy 5-satyda tur. Paralımpıadaǵa tek 8 komandaǵa ǵana joldama beriledi. Sol segizdikke bizdiń jigitter úlken kúshpen, sensasııalyq jeńispen endi. Iran quramasy byltyrǵy álem chempıonatynda top jaryp qana qoımaı, Paralımpıadaǵa joldama enshiledi. Fransııa quramasy Olımpıadany ótkizýshi el esebinde qatysady. Azııa qurlyǵynan biz aldyq. Panamerıka aımaǵynan Brazılııa quramasy joldama ıelendi. Eýropa men Afrıkada da joldama úshin saıys ótkiziledi. Odan bólek, eki ret álemdik irikteý týrnıri bar. Osyndaı dúbirdiń arasynan sýyrylyp shyqqan 8 komanda Parıj jazǵy Paralımpıadasynyń medali úshin tartysqa túsedi.
– Ulttyq qurama sapyndaǵy býyn almasý úrdisi qalaı júredi? Sporttyń osy túrine qyzyǵatyn jastardyń shoǵyry qalyń ba?
– Elimizdegi otyryp oınaıtyn voleıboldyń komandalyq negizin Aýǵan soǵysynyń ardagerleri 1988 jyly qalady. Sodan beri qaraı qarqyndy damyp keledi. Búginde ulttyq quramada oınaıtyn oıynshylardyń jas mólsheri – 28-35 jas aralyǵynda. Bıyl jeti oıynshy qosyldy, 17-23 jas aralyǵyndaǵy jastar. Saqa oıynshylardan tálim alyp, shyńdalsyn dep shaqyrttyq. Otyryp oınaıtyn voleıbol – aıaǵynan jaraqat alǵan, bolmasa týmysynan kináraty, kemistigi bar jandar úshin yńǵaıly sport túri. Biraq jastardyń kópshiligi taǵdyrdyń mańdaıǵa jazǵan teperishin qor sanap, sportqa kelýge yqylas tanytpaıdy. Erik-jigeri jasyq jandardyń rýhyn shyńdap, senimin nyǵaıtatyn sport ekenin uǵynǵan azamattar ǵana qyzyǵýshylyq tanytady.
Qytaıdaǵy jazǵy Azııa paraoıyndarynan keıin ulttyq qurama sapyndaǵy jigitter demalys aldy. Oqý-jattyǵý jıynymyz ótetin ortalyq, negizgi sporttyq keshenimiz Astana qalasynda bolǵandyqtan, mańyzdy dodaǵa daıyndyqty osy jerde uıymdastyryp, shynyǵyp shyńdalamyz. Otyryp oınaıtyn voleıbol sportyn damytý úshin aıanbaı eńbek etý kerek. Bizge orasan senim artyldy. Parıj jazǵy Paralımpıadasyna da sanaýly aı qaldy. Álemniń tegeýrindi komandalary ǵana qatysatyn paralımpıada oıyndarynda júldege ilinsek, qazaq sportynyń jylnamasyna jańa tarıh jazylar edi. Sol kúnge jetýdi násip etsin dep tileımiz.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»