Myrzaǵalı AITJANOV, Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri: Irikteý týrnırine myqtylar barady

Bapkerler óz jumysyn jaqsy biledi

48 kg salmaqta Temirtas Júsipov óziniń myqtylyǵyn taǵy da dáleldedi. Jalpy, dzıýdo, kúres, boks sekildi sport túrlerinde jeńil salmaqta óner kórsetý óte qıyn. Boksta da 48, 51 kg salmaqta judyryqtasý – qıynnyń qıyny. Sol sebepti de 35 jasqa kelse de osyndaı salmaqty ustap, babynda júrgen Temirtas Júsipov sál ataqqa jetse, jalqaýlyǵy ustap ketetin bar­lyq boksshyǵa úlgi. Qazaqstannyń 7 dúrkin chempıony Temirtas jasy 30-dan asyp ketse de álem chempıony atandy.

Kezinde Serik Sápıevten úlgi alyń­dar dep aıtatyn edik, qazir boks­shylarǵa tártibi men minezi bir tóbe Temirtas Júsipovke qarap boı túzeńder deımiz. Temirtas alda ótetin Azııa men álem chem­pıonattarynda medal alyp beretin jigitterdiń biri desem, qate aıtpaǵan bolar edim.

51 kg salmaqta Sáken Bıbosynov pen Sanjar Táshkenbaı arasyndaǵy jekpe-jek kóptiń kóńilinen shyqty. Eki álem chempıonynyń judyryqtasýy óte keremet ótti. Úsh raýnd­ta da Sáken joǵary deńgeıde óner kórsetti. Sáken­niń fınal­daǵy kezdesýi 2021 jyly Serbııa ótken álem chempıonatynda amerıkalyq Rosko Hıllmen ótken jekpe-jekke uq­sady. Ol bekerge Olımpıadanyń qola júldegeri bolmaǵanyn taǵy bir márte dálel­dedi. Endigi maqsat – Olımpıada lı­sen­zııasyn ıemdenip, Parıjde top jarý.

Jalpy, biz eshkimdi bólmeımiz, bar­lyǵyna durys qaraımyz. Biraq sońǵy kezde «Azııa oıyndaryna anany aparý kerek edi, mynany aparý kerek edi», dep óz pikirin aıtatyn «mamandar» kóbeıip ketti ǵoı. Sol «pysh-pysh» áńgimege Sáken núktesin qoıdy. Negizi bapkerler aqymaq emes, kimge qaı salmaq qo­laıly ekenin biledi. Sondyqtan mán-jaıdy bilmeı bapkerlerge orynsyz syn aıtýdyń qajeti joq. «Bólingendi bóri jeıdi» dep ata-babamyz. Eń bastysy, bizge aýyzbirlik kerek. Qoldaý kerek. Nıettes, tilektes adamdar kóp bolsa, sonda ǵana úlken belesterdi baǵyn­dyramyz.

54 kg salmaq dárejesinde Nursultan Altynbek óte tamasha óner kórsetti. 51 kg-dan 54 kg salmaqqa ótken onyń qarsylasy Kenje Muratuly da ońaı shaǵylar jańǵaq emes ekenin baıqatty. Fınaldyq aıqasta Nursultannyń aıla-tásilderi, qımyldary jyldamyraq bolǵandyqtan az ǵana upaımen jeńiske jetti. Jalpy, ekeýi de kelesheginen úmit kúttiretin boksshylar ekenin ańǵartty.

Izbasarlar kóbeıip keledi

57 kg salmaqtyń taǵdyry spartakıa­dada sheshilgen sııaqty. Bul salmaqta Mahmud Sabyrhan jeńimpaz atandy. Onyń qarsylasy Orazbek Asylqulov bar kúsh-jigerin salǵanymen, árbir raýndta Mahmud basymdyq tanytyp otyrdy. Biraq chempıonda kemshilikter bar ekeni baıqaldy. Lısenzııa jeńip alý úshin Mahmud tynymsyz eńbektenýi tıis. Aldaǵy ýaqytta ony ózine de, jeke bapkerine de aıtamyz. Odan bólek ózimiz naqty tapsyrmalar berip, nege mán berý kerek ekenin qadaǵalaımyz.

60 kg salmaqta biraz myqty jekpe-jek ótti. Beıbarys Jeksen abaı­lyq jas boksshy Rýslan Kúzeýbaev ara­syndaǵy fınaldyq aıqasta óziniń tájirı­besimen Beıbarys basym tústi. Bul salmaqqa jastardyń kelýi – qýan­tarlyq jaǵdaı.

63 kg salmaqta shırek fınaldan bas­tap tartysty jekpe-jekter kóp boldy. Jartylaı fınaldyq, fınaldyq kezdesýler arpalysqa toly boldy. Bul jerde 57 kg salmaqta álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Serik Temirjanovtyń áli 63 kg salmaqqa tóselmegeni baıqaldy. Oǵan ýaqyt kerek. Atalǵan salmaqta chem­pıon atanǵan Muhammedsabyr Bazar­baıulynyń asyǵy alshysynan tústi.

67 kg salmaq dárejesinde álem chem­pıony Dýlat Bekbaýov qınalmaı óziniń osy salmaqtaǵy myqtylyǵyn dáleldep, fınalda pavlodarlyq Bah­tııar Smaǵulovtan basym tústi.

71 kg salmaqta Aslanbek Shymber­genovtyń izin jalǵaǵan jastar ósip kele jatqanyn baıqadyq. Bul salmaqta jeńimpaz atanǵan Talǵat Sháıken men fınalıst Sabyrjan Aqhalyqovqa álemdik dodada tabysqa jetemin dese, áli de olarǵa kem-ketiktermen jumys istep, kóp eńbektený kerek ekeni baıqa­lyp tur.

75 kg salmaqtaǵy tartysty fınal­dyq jekpe-jekte kóp jyldar boıy quramanyń úzdigi bolyp kelgen Nur­qanat Raıysty jambyldyq Dıas Mol­jigitov jeńip ketti. Eki boksshy bir-biriniń qyr-syryn jaqsy biledi. El chempıonynyń jartylaı fınalynda, fınaldarda bir-birimen kezdesken. Osy joly Dıastyń mereıi ústem boldy.

Chempıondar jınalǵan salmaq

80 kg salmaqta birtalaı myqty boksshy jınaldy. Atalǵan salmaqta shırek fınaldan bastap óte tartysty kezdesýler ótti. Byltyr qurama sapyna ilingen Jánibek Qartbaev, Bekbolat Ábdikerim sııaqty boksshylar jarys jolynan shyǵyp qaldy. Olardy júldesiz qaldyrǵandar anaý-mynaý emes, álemde atoı salǵandar edi. 80 kg salmaqtyń jartylaı fınalynda álem chempıondary Nurbek Oralbaı men Bekzat Nurdáýletov, álem birinshiliginiń qola júldegeri, kásipqoı boksta biraz jetistikke jetken Tursynbaı Qulah­met, 22 jasqa deıingiler arasynda Azııa chempıonatynyń qola júldegeri Erasyl Jaqpekov óner kórsetti. Osydan keıin-aq bul salmaqta básekelestik óte joǵary bolǵanyn ańǵarý qıyn emes. Dese de, fınalǵa shyqqan álem chempıondary Nurbek Oralbaı men Bekzat Nur­dáýletov boks keshin qyzdyrdy. Azǵan­taı basym­dyqpen Nurbek jeńiske jetti.

Spartakıadanyń basty jańalyǵy dep 86 kg salmaqtaǵy jas boksshy Temirlan Muqataevty aıtýǵa bolar edi. Aıla tásili, is-qımyly, Qudaı bergen kúsh-qýaty bar, dene-bitimi jaqsy óte talantty boks­shy eken. Mine, osyndaı boksshyny Serik Sápıev, Danııar Eleýsinov sekildi Olımpıada chempıony etip shyǵarýǵa bolady. Kelesheginen zor úmit kúttiretin boksshy dep sanaımyn. Ol áskerıler arasynda álem chempıony atanǵan Abzal Quttybekovti fınalda jeńip, tuńǵysh ret Qazaqstan spartakıadasynyń jeńimpazy atandy.

92 kg salmaq dárejesiniń fınalyn jankúıerler taǵatsyzdana kútti. Aı­bek Oralbaı men Saǵyndyq Toǵambaı arasyndaǵy kezdesýde úshinshi raýnd jeńis taǵdyryn sheshti. Sońǵy sheshýshi kezeńde Aıbek óziniń múmkindigin múlt jibermeı, qarsylasynan bir bas joǵary boldy.

Eki boksshy aldaǵy ýaqytta álemdik deńgeıde jeńiske jetemin dese, aýyr salmaqqa saı soqqylaryn nyǵaıtý kerek. Sebebi bul salmaqta reseılik Mýslım Gadjımagomedov, ıtalııalyq Azız Abbes Mýhııdın, kýbalyq Hýlıo Sesar La Krýs, ıspandyq Enmanýel Reıes, sondaı-aq brazılııalyq Keno Ma­shado sekildi álem chempıonattarynda bıik tuǵyrdan kórinip júrgen apaı­tóster óte kóp. Sondyqtan Aıbek te, Saǵyndyq ta tynbaı eńbektenip, kóp jumys isteý kerek.

+92 kg salmaqta Qamshybek Qońqa­baevtyń Olımpıada joldamasyn alǵa­nyn bilesizder. Soǵan qaramastan spartakıada barysynda jartylaı fınal, fınaldyq aıqastar joǵary deńgeıde ótti. Biraz boksshyny túrtip aldyq. Aldyńǵy chempıonattaǵydaı emes, asa aýyr salmaqtaǵylar bul joly bir-birimen «tóbelesti». Damır Toıbaı men Amanat Sabyrǵalı arasyndaǵy fınaldyq jekpe-jek tartysty ótti. Byltyr da osy eki boks­shy fınalǵa deıin jetken. Ol kezde Amanat qarsylasynan ońaı utylǵan edi. Bul joly sheberligi artypty. Jalpy, jeńiske jetken Damır fınalǵa deıin joǵary deńgeıde judyryqtasyp shyqty. Júlde alǵan boksshylar endi soqqylaryn kúsheıtse, aldaǵy ýaqytta osylarǵa senim artamyz.

San az bolsa da, sapa joǵary

Spartakıadanyń aıasynda ótken Qazaqstan chempıonatyna kóńil tolmady. Sebebi keıbir oblystyń sport basshy­larynyń boksqa degen kózqarasy óte tómen ekeni baıqaldy. Elimizde boks­ty jaqsy kóremiz, boksty damytamyz deımiz, biraq spartakıadaǵa úsh-aq oblys 13 salmaqta tolyq qurammen keldi. Olar – Túrkistan, Jambyl oblysy men Almaty qalasy. Kóp oblys 7-10 boksshyny alyp kelgen. Keıbir oblys­tar 4-5 boksshyny saıysqa qosty. Al Soltústik Qazaqstan oblysynan birde-bir boksshy qatysqan joq. Buǵan deıin spartakıadalarda san jaǵynan mundaı tómen kórsetkish bolǵan emes. Alaıda sapa jaǵynan barlyǵy durys. Sebebi jartylaı fınaldy aıtpaǵannyń ózinde keıbir salmaqta jarystyń shırek fınalynan bastap óte qyzyqty kezdesýler boldy.

Jalpy, saıdyń tasyndaı 52 boks­shy Qazaqstan quramasyna alyndy. Onyń syrtynda Olımpıada jolda­masyna ıelik etken asa aýyr salmaq­taǵy Qamshybek Qońqabaev, 71 kg sal­maqta komanda kapıtany Aslan­bek Shymbergenov, Azııa oıyndarynda jaqsy óner kórsetken, búginde jara­qatyna em-dom júrgizip jatqan Ertýǵan Zeınýllınov sekildi úsh-tórt boksshy da qurama sapyna enedi.

Keler jyly Italııada ótetin Olım­pıada joldamasy úılestiretin týrnırge kimder barady degenge kelsek, birinshi kezekte spartakıadada jeńimpaz atanǵan boksshylarǵa basymdyq beriledi. Alaıda oǵan deıin biraz kún baryn eskerýimiz kerek. Sol ýaqytqa deıin chempıon atanǵandar óz babynda bola ma, bolmaı ma? Basty másele – osynda. Qudaı saqtasyn, boksshylar aýyryp ta qalýy múmkin. Sol sebepti ýaqyttan ozbaıyq. Jarysqa eki aptadaı ýaqyt qalǵanda kimderdiń baratyny belgili bolady. Eń bastysy, irikteý týrnırine kil myqtylar barady.

Jazyp alǵan –

Almas MANAP,

«Egemen Qazaqstan»