«Otbasy bank» qalaı ózgeredi?

Májilistiń Jalpy otyrysynda «Qazaqstannyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı saıasatyn reformalaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.

«Búginde qoldanystaǵy zańnama boıynsha jergilikti atqarýshy organdar turǵyn úı esebine qoıý jáne ony júrgizý, sondaı-aq turǵyn úıdi bólý jáne berý boıynsha fýnksııa­lardy júzege asyrady. Zań jobasy sheńberinde bul fýnksııalardy «Otbasy bankke» berý usynylǵan. Bul rette azamattardy turǵyn úımen qamtamasyz etý jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretinde qalady. Ony turǵyn úı salý jáne satyp alý arqyly iske asyrady», deıdi mınıstr.

Aıtýynsha, «Otbasy bank» tıisti lısenzııasyz-aq banktik jáne basqa da operasııalardy júzege asyra beredi. Biraq qarjylyq qyzmet tutynýshylarynyń quqyqtaryn qorǵaý, valıýtalyq retteý jáne baqylaý, qarjylyq jáne ózge de eseptilikti alý, qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyldy júzege asyrý, aqsha-kredıt statıstıkasyn jáne qarjy naryǵynyń statıstıkasyn qalyp­tastyrý úshin eseptilik derekterin jınaý, býhgalterlik esep máseleleri bo­ıynsha normatıvtik quqyqtyq aktilerdi qabyldaý sııaqty qada­ǵalaý fýnksııalary Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi, sondaı-aq Ulttyq bank enshisinde bolady.

Sharlapaevtyń aıtýynsha, qar­jy uıymy ekinshi deńgeıli bankter júıe­sinen shyǵarylsa, demek ony depo­­zıtterge kepildik berý júıesinen de shy­ǵa­rýǵa týra keledi. Iаǵnı ondaǵy sa­lym­darǵa memleket kepildik berýge tıis.

Jańa tetikterge sáıkes, jer­gilikti atqarýshy organdardaǵy bólek tizimder (646 myń adam) «Otbasy bankke» ózgerissiz beriledi. Osyǵan baılanys­ty jergilikti atqarýshy organdardyń bazasyna esepke qoıý toqtatylady.

Alaıda Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov «Otbasy banktiń» ekinshi deńgeıli bank fýnksııasynan ajyramaıtynyn aıtty. Onyń aıtýynsha, nesıelik uıymnyń qazirgi mindetterine turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa muqtaj jáne kezekte turǵan adamdardyń tizi­limin júrgizý qosylady.

О́z kezeginde Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý basshysynyń orynbasary Oljas Qızatov banktiń mártebesin jáne onyń turǵyn úı qurylysy júıe­sin damytýdaǵy rólin eskere otyryp, agent­tik ony «óziniń retteý perı­metrin­de» qaldyrýǵa daıyn ekenin atap ótti. Sharlapaev aıtyp ótken bank­ke qa­tys­ty agenttiktiń qadaǵalaý jáne retteý fýnksııalarynyń saqtalý, saqtal­ma­ýy­na qatysty pikir bildirgen joq.

Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Vıtalıı Týtýshkınniń aıtýynsha, engizilgeli otyrǵan jańa erejeler ret­teý­shi tarapynan bolatyn qadaǵalaýǵa qa­tysty aıtarlyqtaı ózgeris alyp kel­meıdi. «Agenttik kelisken jaǵdaıda nesıe uıymynyń kepildendirilgen depozıt jú­ıe­sinde qalýyn saqtaýǵa bolady», dep jaýap berdi.

«Otbasy banktiń» basshysy Lázzat Ibragımovanyń ózi qarjy uıymy ekin­shi deńgeıli bank bolyp qala beredi deıdi.

«Turǵyn úı saıasatyn reformalaý bóli­ginde túzetýler qabyldanǵan jaǵdaıda kezekte turǵandardyń tizimi «Otbasy banktiń» bazasynda qury­la­tyn turǵyn úımen qamtamasyz etý ortalyǵyna beriledi. Bul rette qarjy qurylymynyń ózi ekinshi deń­geıli bankterdiń mindetterin saqtaı oty­ryp ulttyq damý ınstıtýty bolyp qaıta qurylady. Bank fýnksııa­sy keńeıtiledi, biraq ol bank bolyp qala beredi. Sóıtip, turǵyn úı qurylys jınaqtaý júıesin júrgizedi. Qa­zaq­stan­dyq­tar, burynǵydaı, óz jı­naq­taryna «Otbasy bankten» syıaqy jáne memleket syılyqaqysyn ala otyryp, depozıtke qarajat jınaı alady. Májilis depýtattarynyń talaby bo­ıynsha bank, tipti damý ınstıtýty bola tura Qar­jy naryǵyn retteý jáne damytý agent­ti­gi, sonymen birge Ulttyq bank qa­daǵalaýynda qalady. Olar qarjy ınstıtýtyna qatysty baqylaý-qadaǵalaý quzyretin saqtaıdy. Demek klıentterdiń barlyq depozıti memlekettiń senimdi qorǵaýynda qala beredi», deıdi L.Ibragımova.

Bank basshysy turǵyn úımen qamta­ma­syz etý ortalyqtaryn qurý boıyn­sha da pikir bildirdi. Aıtýynsha, azamattar belgili bir sanattarǵa jatatynyna qara­mas­tan esepke tura alady.

«Ár ótinim boıynsha otbasynyń sıfrlyq portreti qalyptastyrylady. Onda kiris, múlik, aktıv boıynsha aqpa­rat­tar jınaqtalady. Bul baspanaǵa muqtaj azamattyń otbasylyq jaǵdaıy týraly barlyq sıpattamany bir jerde saqtaýǵa múmkindik beredi. Turǵyn úımen qamtamasyz etý ortalyǵy memlekettik derekter bazasymen ıntegrasııalanǵan biryńǵaı aqparattyq bazaǵa aınalady. Bir tereze qaǵıdasymen jumys isteıdi. Bul rette kezekke qatysýshylar boıyn­sha málimetterdi ózektendirý úshin zań joba­synda kezekte turǵandardy toqsa­ny­na keminde bir ret túgeldep otyrý kóz­de­ledi», deıdi «Otbasy bank» tóraǵasy.

Halyk Finance analıtıkalyq orta­ly­ǵynyń sarapshysy Mádına Qab­jalıa­lovanyń aıtýynsha, «Otbasy bank» kez kelgen jekemenshik bank sekildi rettelýge tıis.

«Otbasy bankti» ekinshi deńgeıli bank­ter júıesinen shyǵarý bank sekto­ryn­daǵy qarjylyq turaqtylyq jáne ádil báseke máselesine qatysty úlken prob­lemalar týǵyzady. Sondaı-aq memlekettiń áleýmettik saıasatyn júzege asy­rýdaǵy «Otbasy banktiń» róli qan­sha­lyqty negizdelgen degen suraqtar týyndaıdy.

Qaralyp otyrǵan zań jobasy sheń­berinde bastapqyda «Otbasy bankiń» ekin­shi deńgeıdegi bankter júıe­si­nen toly­ǵymen shyǵarý jáne oǵan Qazaq­stan­da erekshe quqyqtyq mártebesi bar qarjy damý ınstıtýtynyń bar­lyq ókilettikterin berý josparlandy. Mundaı ózgeristerdiń maqsaty áleý­met­tik osal toptar arasynda turǵyn úıdi ádil bólýdi qamtamasyz etý dep jarııa­landy, ony iske asyrýda negizgi agent «Otbasy bank» bolady. Bul ony Qar­jy naryǵyn retteý jáne damytý agent­tiginiń retteýinen jáne qadaǵa­la­ýynan tolyǵymen bosatar edi. Bul rette «Otbasy banki» depozıtterdi qabyl­daý­dy, zańdy jáne jeke tulǵalar­dyń banktik shottaryn ashýdy jáne júrgizýdi, kassalyq operasııalardy, banktik qaryz operasııalaryn, salymshylarǵa turǵyn úı qaryzdaryn berýdi jáne basqa da operasııalardy qosa alǵanda, standartty banktik qyzmetpen aınalysýdy jal­ǵas­tyrady. Alaıda zań jobasy ádi­let­ti túrde daý týdyrdy – mundaı she­shim­ge keıbir depýtattar qarsy bol­dy, olar bankte ekinshi deńgeıdegi banktiń barlyq belgileri bar jáne soǵan sáıkes rettelýi kerek dep sanaıdy. Qazirgi ýaqytta «Otbasy banktiń» ekinshi deńgeıli bank­ter júıesinen tolyq nemese ishinara shy­ǵarylatyny belgisiz. Ol áli de damý ınstıtýty bolyp qurylýy múmkin, biraq qadaǵalaý men retteý bóliginde QNRDA men UB-nyń keıbir ókilettikteri saq­ta­la­tyn syńaıly», deıdi sarapshy.

Onyń aıtýynsha, mundaı qalyptaǵy zańnyń qabyldanýy eki birdeı iri prob­lemaǵa ákelip soqtyrýy yqtımal.

«Birinshiden, úzdik álemdik tájirıbege sáıkes, qarjylyq damý ınstıtýttary kádimgi jeke bank uıymdary sekildi tolyq kólemde rettelýge tıis. «Otbasy bank» shyn máninde bank bolyp qalatyn jáne barlyq banktik operasııalardy júzege asyratyn jaǵdaıda retteýshi jáne qadaǵalaýshy arbıtrajdy qurý banktik qyzmetter naryǵynda josyqsyz básekelestikke ákelýi múmkin. Ol sondaı-aq qarjylyq turaqtylyq úshin táýekel týdyrady, óıtkeni «Otbasy banktiń» salymshylary – jeke tulǵalary bar, olar qadaǵalaý jáne retteýshi organdardan bankterge qatysty tıisti baqylaý men standartty quraldardy talap etedi. Sa­lym­shylarynyń bolýy «Otbasy bank­ti» ózge damý ınstıtýttarynan (mysaly, «Qazaqstan Damý banki» sııaqty) erekshelep turady.

Ekinshiden, «Otbasy bankke» ha­lyq­tyń áleýmettik osal toptary úshin tur­ǵyn úıdi bólý, esepke qoıý, esepke alý boıynsha ókilettikter berý suraq týdyrady. О́ıtkeni bul – áleýmettik mem­le­kettik mekemelerdiń fýnksııasy jáne kez kelgen eldiń ekonomıkasyndaǵy damý ınstıtýttarynyń róline eshqandaı qatysy joq. Sonymen qatar mundaı jaǵ­daıda jeńildetilgen nesıeleý jáne basqa da sýbsıdııalar berý jáne turǵyn úıge muqtajdardyń kezegin bir mezgilde baqylaý múddeler qaqtyǵysyn týdyrady jáne sybaılas jemqorlyq múm­kin­dikterin arttyrady. Jalpy, damý ınstıýtynyń basty maqsaty – eko­nomıkanyń turaqty ósýi men ártarap­tan­dyrylýyn qamtamasyz etý úshin naryqtyq tetiktermen ońtaıly júzege asyryla almaıtyn mindetterdi sheshý úshin «naryqtyq sátsizdikterdi» jeńý. Alaıda «Otbasy bank» naryqtyq qunnan tómen stavkalar boıynsha jeńildetilgen ıpotekalyq nesıe berýmen aınalysady jáne jıyntyq ıpo­te­kalyq zaımdardyń 60 paıyz úle­sin ıelenedi. Osylaısha, kerisinshe na­ryqtyq tetikterdi ysyryp, ıpote­ka­lyq nesıe naryǵyndaǵy báse­ke­les­tikti bur­malaıdy», deıdi sarapshy.

«Otbasy banki» AQ-nyń ortalyq fılıal dırektory Jansultan Mataıdyń aıtýynsha, depýtattardyń tabandy qar­sy­lyǵynyń arqasynda «Otbasy banki» ekinshi deńgeıli bank mártebesinen aıyrylmaıtyn boldy.

«О́zgeris – qosymsha fýnksııanyń beri­lip jatqany. Adamdardy kezekke qoıý, úılerdi úlestirý sııaqty ákim­dik atqaryp kelgen jumystar endi bank enshisine berildi. Bul jerde biz bir tereze qaǵıdasymen jumys isteımiz. Buryn kezekke turǵan adam ár ınstan­sııa­ǵa baryp, óziniń kezekke sáıkes keletinin dáleldeıtin bolsa, endi bir ǵana áreketpen muny júzege asyrady. Tıisinshe, «Otbasy bank» memlekettik bazamen yntymaqtasýdyń arqasynda azamattyń jeńildetilgen baspana alýǵa saı nemese saı emes ekenin anyqtaıdy. Iаǵnı azamattyń tabysy, qyzmeti bárin bank tekserip, saralaıdy. Qazir kezekte turǵan 646 myń azamattyń kezegi joǵalyp ketpeıdi. Olardyń bári turǵyn úı qatynastary týraly zań negizinde kezekke turǵan adamdar, báriniń kezekteri saqtalady», deıdi J.Mataı.

Májilis depýtaty, turǵyn úı sala­sy­nyń sarapshysy Dáýlet Muqaev buǵan deıin ákimdiktegi kezek jemqorlyqtyń ordasyna aınalǵan edi deıdi.

«Azamatty kezekke qoıý, qoımaı, kimdi ótkizý, ótkizbeý ákimdiktiń quzyre­tin­de bolǵan. Keıbir az qamtylǵan ot­basy­larda sertıfıkat alý múmkindigi bolady. Iаǵnı mıllıon-mıllıon jarym teńge kólemindegi bastapqy jarnany ákimdik sertıfıkat retinde beretin. Sony alý úshin adamdar óz aımaǵyndaǵy organdardyń esigin tozdyryp júretin. Endi sol úderis bir tereze qaǵıdasyna baǵyndyrylyp, qolaıly túrde iske asqaly jatyr. 640 myńnan adam qazir kezekte tur, ol kezekti jańartqan kezde 400 myńnan artyq adam qalady. Sebebi kezektiń ishine ómirden ótip ketken adamdar bar, úıi joq kezde kezekke turyp keıin baspanaly bolyp ketken adamdar bar, endi sonyń bári rettelip, sıfrlanady. Budan keıin «barmaq basty, kóz qystyǵa» jol berilmeıdi», deıdi depýtat.

J.Mataı endi paıda bolǵaly jatqan turǵyn úımen qamtamasyz etý orta­lyǵynyń da mindetin túsindirip ótti.

«Buryn zań boıynsha 12 kategorııa­nyń birine saı kelmeseńiz, kezekke tura almaısyz, demek memleketten je­ńil­detilgen shartpen nesıe ala almaı­tyn edińiz. Endi siz sol ortalyqqa kelip óti­nim bergen kezińizde, sizdiń otbasy­ńyz­dyń sıfrlyq kartasy shyǵyp tura­dy. Sol boıynsha tabysyńyz az bolsa, úı alýǵa múmkindigińiz kóp, tıisinshe onyń paıyzdyq stavkasy tómen bolady. Al tabysy kóp bolsa, onda kezekke ótpeıdi. О́ıtkeni tabysy rasymen kóp aza­mattar memlekettik jeńildetilgen shart­qa júgirmeýi kerek», deıdi bank ókili.