Tobyl tolqynynan týǵan jyr

Saltanatty jıynǵa óńir zııalylary, oblystyq mádenıet basqarmasy­nyń ókilderi, aqynnyń urpaqtary men kóz kórgen zamandastary qatysty. Kesh barysynda oblystyq mádenıet bas­qarmasynyń bas mamany Roza Olja­baeva aqynnyń óńir rýhanııatyna sińirgen eńbegi men el jadynda qalǵan jar­qyn isterin tarqata aıtyp, kópshilikke Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.

Odan keıin belgili aqyn, ǵalym Serik­baı Ospanuly, halyq aqyny Ásııa Ber­kenova, keshke Astanadan arnaıy kelgen meımandar ardager aýdıtor Orynbasar Mırashqyzy men aqyn, kompozıtor, Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet qaıratkeri Ábdiǵanı Bazyl­hanuly jáne satırık, jýrnalıst Dámir Ábish, aqynnyń týysy Tursyn aqsaqal Tólendi Arystanbekulynyń azamattyq tulǵasy men aqyndyq óneri jaıly áserli estelikter aıtty.

Kesh barysynda sóz alǵan qalamger qaýym Tólendi Arystanbekuly shyǵar­mashylyǵynyń taqyrybyna toqtalyp, aqyndyq sheberligi jóninde sóz qozǵady. «Tobyldyń tolqyndary» jyr jınaǵyna aqyn murasynyń 70 paıyzy ǵana engen. Aqynnyń birsypyra óleńderi týǵan jer men ushqan uıaǵa, Alakóldeı aq aıdynǵa, tereń ıirimderi talaı tarıhtyń syryn búgip jatqan tuńǵıyq Tobylǵa, bala­lyq shaqqa, zamandasqa degen ańsar-saǵy­nyshtan, shynaıy súıispenshilikten týǵan. Mysaly, Qostanaıǵa arnaǵan óleńin­de aqyn «Týǵan jerge kóleńkem túspe­sin dep, Tal túste de tikemnen tik tura­myn» dep tebirense, «Alǵys týraly oı» óleńinde «Bári meniń keter emes esimnen, Týǵan elim, áldılegen, ósirgen. Solar meni jastaıymnan úıretken, Alǵys al dep jesir menen jetimnen», deı­di.

Aqynnyń birqydyrý óleńderi qa­zaq­­tyń dara tulǵalaryna arnalady. Máselen, Márııam Hákimjanovaǵa ar­na­ǵan óleńin­de «Qyran bop ketýshi ediń – dala kórseń, Ana bop ketýshi ediń – bala kórseń, Úıret­ken adal eńbek, jaq­sy­lyqty, Buıyr­masyn ózińdeı dana kór­sem», dep aqyn apasynyń aqyndyq, adam­dyq tulǵasyn asqaqtatyp, analyq meıi­rimin dáripteıdi.

Aqynnyń ult ustazy Ahmet Baıtur­synulyna arnaǵan tolǵaýynda:

«Bilimge jan ekensiń jaratylǵan,

Alystan kórinedi dara tulǵań.

Bólek bir qýat pen kúsh kórgendeımin,

Mol jaıyp, keń kósilgen qanatyńnan.

Álemge atyń ketti taralyp keń,

Boljadyń bolashaqty danalyqpen.

Kóp edi keshirimiń, keshire gór,

О́zińdi keshteý bilsem balalyqpen.

Beldesip, betpe-bet kep kúrese almaı,

Kóbi júr jibek túgil, jip ese almaı.

«Men myqty» degenderdiń barlyǵy da,

О́zińnen keıin qaldy ilese almaı», –

dep keletin joldar bar. Bul – Ult usta­zynyń qaıratkerlik tulǵasyn jal­py jurt jańa tanyp jatqan shaqta ja­zylǵan shyǵarma bolsa kerek, aqyn «Bólek bir qýat pen kúsh kórgendeımin» dep, sol kezeńde halyq sanasyna túsken tarıh sáýlesin dóp basyp jyrlaıdy.

Aqynnyń atalǵan jınaqqa enbeı qalǵan óleńderin eseptemegende, ózi negi­zinen sharýashylyqqa qajet mańyzdy esep-qısaptyń basynda júrse de, kezinde aýdan, oblys kóleminde jıi ótip turatyn dástúrli aıtys dodalarynan qalyp kórmegen Tólendi Arystanbekulynyń aıtyskerlik óneriniń ózi bir tóbe. Talaı alaman báıgelerde jasyndaı jarqyl­dap, jaraýly attaı oza shapqan Tólendi Syrbaımen syr shertisip, Ǵafýǵa ǵazal oqyǵan, Nurqannan bata alǵan aqyn. Bul jaıdy aqyn «Artyqtaý basqalardan bir baqytym, Atyshýly Nurqannan bata alǵanym», «Eń baqytty kúnderim shyǵar meniń, Syrbaı menen Ǵafýmen aralasqan» dep jyrǵa qosady. Mysaly, Arqalyqtaǵy «Dala ólkesi tarıhy» mýze­ıiniń qyzmetkeri, aqyn Batyrlan Saǵyntaev bergen «Torǵaı tańy» gazetiniń 1981 jyl­ǵy 155-nómiriniń aıqarma betin­de Aman­geldi aýdanynyń aqyny Saı­laý Sáıdildın men Jangeldın aýdanynyń aqyny Tólendi Arystanbekulynyń aıtysy jarııalanǵan. Osy aıtystaǵy «Tulpardaı topty kórsem tura almaýshy em, Kósilsem kóz ushynda shyǵan­daýshy em, Qyrandaı bir sermesem qanatymdy, Qınalmaı kúndik jerdi alatyn-dy, San júırik tyńnan kelip qosylsa da, Shańyma ilese almaı qalatyn-dy» degen bir úziktiń ózinen Tólendi tókpe jyrdyń sheberi, aqyndyq qýaty myqty, asqaq sózdiń ıesi ekeni birden ańǵarylady.

«Tobyldyń tolqyndary» jyr jına­ǵy­nyń ekinshi bóliminde Jazýshylar oda­ǵy­nyń múshesi, zań ǵylymdarynyń doktory Qasym Máýlenov, Aýdıtorlar pa­la­­tasynyń prezıdenti Sapar Kósh­kin­baev, aqyn Serikbaı Ospanuly, aqyn, baspager Serik Qalıev syndy aza­mattar avtor shyǵarmashylyǵyna degen jyly lebiz­derin jazyp, iltıpat bildirgen. Qasym Máýlenov: «Tólendi aǵamyz – 500-den astam óleńniń avtory. Ári aqyn ári aýdıtor bolǵan aǵamyzdyń shyǵarmalarynan bolmysy bólek zamanaýı sıntez baıqalady» dep aqyn óleńderinen ot pen sýdyń bir arnaǵa toǵysqanyn kórgendeı áser alǵanyn jazsa, aqyn Serikbaı Ospanuly: «Tókeńdi alǵash 1960 jyly Torǵaıda kórdim. Bir toıda ustazdar jaıly óleń oqydy. О́zi aqyn, ózi ozat, symbatty jigitke qyzyǵa qaradym. Keıin Tólendi aǵamyz Jangeldın aýdanynda bas esepshi qyzmetin atqardy. 1963 jyly sol kezde S.Kırov atyndaǵy ýnıversıtettiń jýrnalıstıka fakýltetine oqýǵa bardym. Sóıtsem, Tólendi aǵaı da jýrnalıstıka fakýltetine oqýǵa barypty. Ekeýmiz de emtıhannan súrinbeı ótip, bir jyl jataqhanada birge turdyq», dep bastalatyn jyly estelik qaldyrǵan.

Tusaýkeser keshi barysynda aqyn­nyń óleńderi oqyldy. Mádenıet sala­synyń úzdigi Manatbek Kádirov, dombyrashy Danııar Rysbekov óner kórsetse, dástúrli án oryndaýshy, respýb­lıkalyq konkýrstardyń laýreaty Eshat Nurálı shyrqaǵan «Tobyl tol­qyndary-aı» áni jıylǵan qaýymdy bir serpiltip tastady. Kompozıtor Ábdiǵanı Bazylhanuly­nyń Tólendi Arystanbekulynyń óleńi­ne jazylǵan bul áni Qostanaı jerinde alǵash ret oryndalǵanyn aıta ketken jón. 

Qostanaı oblysy