Qara joldyń ústindegi qasiret

Áleýmettik jelidegi oqys oqıǵalardan kóz súrinedi. Júz­degen kóliktiń ótkel tappaı jol boıynda qańtarylyp qalýy jıiledi. Bıylǵy qys ta qyryq qubylyp tur. Kádimgi erte kóktemdegi «tús­ke deıin múıiz, tústen keıin kıiz» sıpatynda. Qylamyqtap qar jaýyp, ile aıaz kóterilse, kelesi táýlikte syzdyqtap qyzyl sý júrip jatady. Jol ústindegi júzdegen oqıǵany salystyra, aqyl tarazysynan ótkize kele, aıtyp keletin apat saldaryna aldymen sebep bolyp jatqan úsh dúnıe dep túıindedik. Birin­shiden, temir tulpardy tizgin­degen júrgizýshilerdiń mádenıeti. Ekinshisi, jol sapasy jáne bálkim eń bastysy, jaýapkershilik. Bylaısha paıymdaýymyzǵa, polısııa jáne tótenshe jaǵdaılar qyzmetteriniń jaýapty mamandary aıtqan ýáj sebepshi bolyp otyr. Sózimiz jalań bolmaýy úshin naqty derek keltire keteıik. Oblystyq polısııa depar­tamentiniń málimetine qara­ǵanda, bıylǵy qystyń basynan beri 337 ret jol qozǵalysyna shek­teý qoıylǵan. Áıtse de óziniń jáne jolaýshylardyń ómirin kún raıyn kóre turyp qaýip-qaterge baılaıtyndar sany azaımaı tur. Jol jabylǵanymen, janamalaı qosylatyn súrleýdi boılap, ebin taýyp kúre jolǵa shyǵyp ketetinder ne sán. Shyqqanymen dittegen jerine jetip jyǵylsa ǵoı. Aq tútek boranda qarǵa adym jer muń bolyp, attyń shoq­tyǵyna jetetin qalyń qarǵa keptelip, jol ústinde qalady.

– Jolaýshylardyń jaýap­syzdyǵyn túsine almaı qoı­dyq. Boranǵa qaramaı jolǵa shyq­qandardyń deni toı men ba­taǵa bara jatqandar, – deıdi baıyrǵy jol polısııasy qyzmet­keri Berik Baıbolsynov. – Qysqy jolmen oınaýǵa bolmaıdy. Eń birinshi saqtyq kerek. Alańsyz jolaýshynyń deni óz jurtymyz, bizge deıin san ret aıtylǵan uıat bolady sebep bolyp tur. Qaterge basyn tikkenshe, jaǵdaıyn aıtsa bolmaı ma?!

Bes júzge jýyq polısııa qyzmetkerleri 19 214 avtokólikti batyp jatqan jerinen birge jol tazalasyp, jolaýshylarmen birge qaýmalaı-qoǵamdap ıterisip, 106 kolonamen elbesip-selbesip alyp júrýge májbúr bolǵan. Osy eki myńǵa jýyq avtokólik jabylǵan joldyń ústine ja­ńa­ǵy biz aıtqan qýlyqpen shyq­qandar. Saqyldaǵan sary aıazdy deneleri sezinip, aq tútek bo­randy kózderi kórip tursa da kóz­siz táýekelge bel býǵandar. Kúni-túni jaýǵan qalyń qardyń qursaýynan óz betimen shyǵa almaı qalǵan 98 avtokólik arshylyp alynǵan. Onyń ishindegi 112 adam qutqarylǵan. Álgi toptyń segizi shıetteı bala. Jaýapkershiliktiń joqtyǵy degenimiz, osy derektiń ózinde-aq menmundalap tur emes pe? Joldyń jaıyn, jerdiń be­derin bile qoımaıtyn 47 shet­el azamaty da ajal sheńgelinen aman qalǵan.

Taǵy bir aıta keterligi, qań­tarda jaýǵan jaýynnyń saldarynan kúre joldyń boıy muz qursanyp jatýy. Bálkim, osy sebep te bir mezgilde birneshe kóliktiń bir-birine soǵylyp, japyryla qıraýyna áser etse kerek. Jańa jyl qarsańynda Astana-Petropavl jolynyń 105-shi shaqyrymynda aýqymdy jol-kólik oqıǵasy oryn aldy. 16 avtokólik bir-biri­ne so­ǵylyp, shaǵylyp qalǵan. О́ki­nishke qaraı, 28 jastaǵy kólik júrgizýshisi qaza tapty, bes jolaýshy aýrýhanaǵa jetkizildi. Osy oqıǵaǵa oraı Qylmystyq kodekstiń 345-baby boıynsha sotqa deıingi tergeý bastalǵan. Arada apta ótpesten dál osyndaı iri jol apaty qaıtadan oryn aldy. Bul joly da «Astana-Petropavl» baǵytyndaǵy kúre joldyń 216-shy shaqyrymynda 15 kólik bir-birimen soǵysqan. Abyroı bolǵanda adam shyǵyny joq. Ártúrli deńgeıde jaraqat alǵan úsh adam aýrýhanaǵa jetkizilgen. Jyl basynan beri mundaı oqıǵa jıilep ketti. Oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Gúlnar Pınchýktyń aıtýyna qaraǵanda, eskertý der kezinde jasalady. Áıtse de, kúre joldyń boıyndaǵy ókpek jolaýshylar qulaq asa qoımaıdy. Saldary kózge kórinip tur. Obaly neshik polısııa qyz­metkerleri jol apatynyń aldyn alý baǵytynda jumys isteýde. Jolda qalǵandardy jylytý be­ketine jetkizip, kólikterin qar qursaýynan alyp shyǵýǵa qol ushyn berip-aq jatyr. Endigisi adamdardyń ózderine baılanys­ty. Jaratqan ıeniń «saqtansań saqtaımyn» degenin qaperimizden shyǵaryp ala beretinimiz qaıǵy-qasiretti qalyńdatyp tur.

Osy taqyrypty indete qaýzap, tótenshe jaǵdaılar qyzmetimen de kezdestik. Olardyń málimetine qaraǵanda, qys bastalyp, qar túskeli 270 adam qutqarylǵan. О́ńirde 268 jylý beketi daıyn­dalǵan. Olarmen turaqty baılanys bar. Qysqy maýsymda 300-ge jýyq jolaýshy jylytý beket­terine aman-esen jetkizilip, jan saqtaǵan. Eń ókinishtisi, jol ústinde jaýraǵan nópirdiń 29-y – shıetteı bala. Boranda kóz ushynda qaraıǵan eldi mekenge óńmeńińnen ótken sýyqpen alǵa basqan qadamyńdy keri ketirip, qoıny-qonshyńa aq ulpasyn eriksiz tyǵyndaıtyn aq boranyna qaramaı jete alýy múmkin deıtin qaıraty kemel eresek adam da emes, jel soqsa qoǵadaı japy­rylatyn kishkentaı balalardy jolǵa alyp shyqqandary nesi eken?! Oqyrmannyń kóz aldyna qys qaharyn elestetý úshin myna bir derekti keltire ketsek artyqtyǵy bolmas. О́ńirdegi san taraý jol ústinde qar qursaýyna keptelgen 15 myńnan astam avto­kólik jınaqtalyp, bir-birine serik bolýy úshin 50 kolonamen ótkizilgen. Osy arada naqty derek keltire ketelik. Qańtardyń aıazdy, borandy kúnderi Birjan sal aýdanynda jol ústinde avtobýs synyp qalyp, 14 adamǵa kádimgideı qaýip tóngen. Áıteýir kóretin jaryq, tatar dám taýsylmapty, qutqarýshylardyń arqasynda din aman qaldy. Mundaı oqıǵa Selınograd, Arshaly aýdandarynda da oryn aldy. Stepnogor qalasynyń janynda aq tútek boranda adasqan eki adam, Ereımen­taýdyń eteginde jol baǵytynan jańylǵan eki adam qutqaryldy. Aıtýǵa ǵana ońaı, áıtpese atan túıeni alyp jyǵatyn úskirik aıaz soǵyp turǵanda qol sozym jerdegi qaraıǵan zat kórinbeıtin tilsiz tuńǵıyq álemde adasqan adamdy qutqarý ońaı ma?!

Oqys oqıǵalardyń sebep-saldaryn tarazy basyna tart­qan kezde quzyrly organdar jolaýshylardyń jaýapkershiligi tómen degen óz baılamdaryn aıtsa, júrgizýshiler joldyń kóktaıǵaq bolýynan, qardyń ýaqy­tynda tazalanbaýynan de­sedi. О́zgesi bylaı tursyn, aqyly joldardyń ózi ýaqtyly ta­zalanbaıtynǵa uqsaıdy. Shyny­daı jyltyrap jatqan muzǵa qum sebilmegendikten, ekpinmen kelgen kólik oılamaǵan jerden taıyp ketedi. Pikir ártúrli. Júrgizýshiler tarapynan ókpe-naz da az emes. «Qazavtojol» ulttyq kompanııasy» AQ-tyń má­limetine qaraǵanda, uzyn-yr­ǵasy 25 myń shaqyrymdyq res­pýblıkalyq mańyzǵa ıe avto­kólik joldary qysqy maýsymda tazartylýda. О́zge de mindet­temeleri atqarylyp-aq jatyr. Ishin­ara kemshilik oryn alsa, ol kadrdyń jetispeýshiliginen. Ásirese mehanızatorlar tapshy. Jol qyzmetkerleri kúni-túni jumys isteıdi. Jol paıdalaný ýchaskeleriniń basshylary jol tazalaıtyn arnaıy tehnıkanyń jetkilikti ekendigin aıtyp aq­talyp otyr. Materıaldyq tehnıka parki jańartylýda. О́tken jyldan bastap arnaıy tehnıkalardy satyp alyp, parkti jańǵyrtý qolǵa alynǵan. Áıtse de, qystyń aty – qys. Qanshalyqty saqa­daı-saı turmyz dese de, tabı­ǵattyń tosyn mineziniń tegeýi­rinine tótep berý qıyn. Joldyń jıi jabylýyndaǵy maqsat, jo­laý­shylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýden týyndap otyr. Jol ústindegi ahýal «Sapar» mo­bıldi qosymshasy arqyly jarııa­lanyp otyrady.

Úzeńgige aıaǵyńdy salyp tur­sań da, qaýip-qateri kóp qysqy jol­da abaı bolǵan abzal.

Aqmola oblysy