Ágárákı, Rabatqa (Marokko) jolyńyz túse qalsa, ortalyq bazardaǵy qaz-qatar tizilgen kitap dúkenderine soǵarsyz. Dúken degende jerge jaıa salǵan jaıma bazar ǵoı. Aty da joq, sóresi de joq, sarǵaıǵan aǵash esigi aıqara ashylǵan, arǵy jaǵynda taý bop úıilgen kitaptar... Bir qaraǵanda, «kitap úńgiri» me dersiń.
Ol óz «úńgiriniń» aldynda qashan qarasań da kitap oqyp otyrady. Tańda da, kúndiz de, túnde de... Bálkı onyń bar ǵumyry osylaı kitap kemirýmen ótken shyǵar. Sonda da oqıtyn kitaby áli taýsylmapty. Dál qazirgi sátte de ol kezekti bir shyǵarmasyn aıaqtap jatqan bolar. Bul – onyń álemi. Bul – onyń ómiri. Osy úshin de ony álemniń túkpir-túkpirinen izdep keledi, Rabatqa barǵan týrıster de soqpaı ketpeıdi. Fotograftar da qumar. Álemdegi myń san kitap satýshynyń arasynda tek sonyń sýreti ınternetti sharlap, ǵalamshardyń basqa núktesindegi bizdi de eleń etkizdi.
Jetpis úsh jastaǵy Áziz Muhamed taǵdyrdyń taýqymetin bala kezinen tartypty. Jetim qalyp, orta bilim ala almaǵan. Oqýlyq bolsa qymbat. Sóıtip, 1963 jyly 15 jasynda alǵash kitap satyp bastaǵan. Aǵash túbine eski kilemdi tósep jiberip, toǵyz kitapty jaıyp qoıypty. Bar ǵumyryn kitap satýmen ótkizgen qarııanyń qazirgi dúkeninde tórt myńnan asa kitap bar. Al ózi arab, aǵylshyn, ıspan, fransýz tilderinde 4000-nan asa kitap oqyǵan. Rabattaǵy osy dúkende 43 jyldan beri istep kele jatqan satýshy tiri ańyzǵa aınalyp bara jatqandaı ma, qalaı?
Áziz aqsaqal kúnine 6-8 saǵat kitap oqıdy, tek as isherde, namaz ýaqyty kelgende, temeki shegerde jáne klıentterge kómekteserde toqtaıdy. Qalǵan kezde kóshelerdi aralap, dúkenine kitap izdeıdi.
О́zi bul kitapqumarlyǵyn baqytsyz balalyǵy men joqshylyqtan alǵan kegim deıdi. «Men birneshe tilde 4000-nan asa kitap oqydym, demek 4000-nan asa ǵumyr keshtim. Mundaı múmkindik árkimde bolýy kerek. Maǵan ómirimnen lázzat alý úshin eki jastyq pen kitap qana kerek», deıdi Áziz satýshy. Al odan kitaptaryn qaraýsyz qaldyra ma dep suraǵanda, ol oqı almaıtyn adam kitap urlamaıdy, al oqı alatyndar ury emes deıdi.
Iá, 26 paıyzy áli kúnge deıin árip tanymaıtyn elde ómir boıy kitap satý degen óz ultyna, óz ádebıetine sheksiz mahabbattan týsa kerek.
Adamnyń kózi tiri, kóńili oıaý bolǵan soń ómirde túrli ǵajaıypty armandaıdy. Mansap, baılyq, saıahat... Taǵdyrdyń qıyr-qıyr joly da túrli oqıǵaǵa, túrli mekenge aparady. Al bar ǵumyryn sol bir mekende, kitaptarmen birge ótkizgen, 70-ten assa da, áli sol «úńgirinde» kitap oqyp otyrǵan Áziz aqsaqaldyń ne armany bar eken?
Shirkin, Rabatqa tartyp ketip, satýshymen taý bop úıilgen kitabynyń arasynda tańdy tańǵa uryp suhbattasar ma edi?.. Abaı men Áýezovti, Qasym men Muqaǵalıdy, Saıyn men Berdibekti qoltyǵyma qysa keter me edim?..