Ǵylymdaǵy genderlik máseleler

Onyń pikirinshe, qazirgi ýaqyt­ta sa­lada jumys kúshiniń basym bóligin áıelder quraıtynyna qaramastan, sheshim qabyldaýǵa baılanysty jáne joǵary pozısııaly qyzmetterde áıel­der­diń reprezentasııasy tómen. Joǵary bilimdi áıelder sanynyń kópti­gine qaramastan, basqarma ıerar­hııasy boıyn­sha kóterilgen sa­ıyn názik jandy­lar sany azaıa beredi.

«Bilim berý salasynda zert­teýshi­ler arasynda sandyq femınızasııa baıqalady. Statıstıkaǵa nazar aýdar­saq, 2006–2010 jyl­dary áıel zertteý­shiler men er zertteýshiler úlesi arasyn­­daǵy jaǵdaıdyń flýktýasııa­dan bastal­ǵa­nyn kórýge bola­dy. Degenmen 2010–2015 jyl­dar aralyǵynda úlestik kór­set­­kish­ter teń bóliniske barynsha ja­­­qyn­­daıdy. 2015 jyly áıel zert­teýshi­lerdiń paıyzdyq kórset­kishi er zertteýshilerdikine qaraǵanda joǵary bolyp, osy úrdis 2022 jylǵa deıin jalǵasady. Al 2021 jyly gen­der­lik bólinis áıelder tarapyna qaraı aýy­sady: áıel zertteý­shilerdiń úlesi – 54,5%, er zert­teýshilerdiń úlesi – 45,5%. Áıel zertteýshilerdiń ósim úrdisine qaramastan, belgili bir jyl­­­dary flýktýasııa bolyp otyr­­­ǵan. Mysal retinde 2012 jyl­­­ǵy eń tómengi kórsetkish pen 2021 jyl­ǵy úlestik basymdyqty alýǵa bolady», deıdi J.Rahman.

Sarapshynyń aıtýynsha, ǵylymı jumyspen aınalysatyn zertteýshiler arasyndaǵy áıelder úlesi keıingi 18 jyl bo­ıyna turaqty túrde 50 paıyzdan artyq úlesti quraǵan. Tek 2012 jyly ǵana 49,9%-dy kórsetken. Zertteýshilerdiń arasyndaǵy áıel­der úlesiniń artýy jaqsy úrdis bolǵanymen, bul – tek qana sandyq femınızasııa, biraq sapalyq emes. Mysaly, joǵary bilim berý deńgeıinde áıel basshylardyń úlesi tek 2019 jáne 2022 jyldary ǵana 20 paıyzdyq kórsetkishten asqan.

«Bilim berý salasyndaǵy bas­shylar arasynda genderlik teńgerimsizdik erler tarapyna qaraı aıtarlyqtaı jyl­jy­ǵan. Keıingi jıyrma jylda bilim berý salasynda, onyń ishinde basshy­lyq pozısııadaǵy genderlik bólinis óz­ger­melikti kórsetken. Dese de, soǵan qara­mastan bul salada áli de bolsa gender­lik teń­dikti kórý qıyn. 2000– 2011 jyl­dar aralyǵynda basshylyq deńgeı­degi áıelder úlesi 7 jáne 11 paıyz aralyǵynda flýktýasııa­ny kórsetken. 2012–2018 jyl­dar aralyǵynda kishkene flýk­týasııaǵa qaramastan, ósim tendensııasy anyq kórinedi. Eń joǵary paıyzdyq kórsetkish 2019 jyly 24% bolsa, odan keıin­gi jyldarda kórsetkish tó­men­­degenimen, aıtarlyqtaı óz­geris­ter bolmaǵan. Joǵary bilim berý salasyndaǵy sheshim qa­byldaý deńgeıinde áıelder úle­siniń tómen bolýy, elimizdiń bi­lim berý júıesindegi genderlik teń­dik boıynsha arnaıy sharalardy jasaý qajettiginiń bar ekenin kórsetedi», deıdi sarapshy.

J.Rahmannyń aıtýyn­sha, mentorlyq baǵdarlamar, ın­klıý­zııany qoldaý saıa­saty sekil­di bastamalar jaǵdaıdy jaq­sarta alatynyn eskere otyryp, elimizde kelesideı sharalar­dy kóbirek júzege asyrý oryndy. Birinshi – tálimgerlik baǵdar­lamalar. Joǵary bilim berý salasynda tájirıbeli áıel kósh­basshylardy óz mansap jolyn bastap kele jatqan áıeldermen biriktiretin resmı tálimgerlikti qurý jetekshilik, qoldaý jáne netýorkıngti damytýǵa úlken sep bolady. Ekinshi – kóshbasshylyq boıynsha semınarlar. Joǵary bilimdi áıelderge arnalǵan semı­nar­lar kelissózderdi júrgi­zý, kon­flıktilerdi sheshý jáne tıimdi kommýnıkasııa sekildi máselelerdi qamtı alady. Úshin­shi – genderlik teńdik saıa­sa­tyn keńi­nen nasıhattaý. Aka­demııa­lyq ortalarda genderlik aspek­tilerdi eskeretin saıasatty ustaný jáne qoldaý.