Elimizdegi eń kópbalaly otbasy Qostanaı oblysynyń Lısakov qalasynda turady. Rýstam Shýkýrov pen Mýazzama Mansýrovanyń 55 balasy bar. Erli-zaıyptylardyń 2 ul, 1 qyzy óz kindiginen taraǵan, qalǵan 52 balany jetimder úıinen asyrap alǵan. Otbasynda 11 ulttyń ókili ósip jatsa, balalardyń aldy búginde stýdent, 36 bala mektepte bilim alyp júr. Al eń kenjesi – úshte.
Otasqandaryna otyz jylǵa taıap qalǵan Rýstam men Mýzzamanyń ózderi de kópbalaly otbasynan shyqqan. Sondyqtan bala tárbıesinde jaýapkershiliktiń júgi aýyr ekenin ekeýi de jaqsy biledi. Búginde týǵan balalary – Iýldash pen Sherzod erjetip, jeke otaý quryp, úlken azamat boldy. Eki aǵasyna erkelep ósken Shakırasy da boıjetip keledi.
– Qyzym Shakıra kishkentaı kezinde menimen oınaıtyn eshkim joq, ishim pysty degendi jıi aıtatyn. О́zim alty qursaq kóterdim, úsh nárestem shetinep ketti. Qyzymnyń álgi sózderi kópke deıin kóńilden ketpeı, mazalaı berdi. Aqyry otaǵasy ekeýmiz aqyldasa kele, balalar úıinen bala asyrap alýdy uıǵardyq. Áý basta bir-eki bala asyrap alyp, sonymen shektelgimiz kelgen. Biraq balalar úıine kelip, kishkentaı bóbekterdi kórip, tildesip kórgen soń, jeti balany birdeı asyrap aldyq. Keıin olarǵa taǵy qosyldy. Allaǵa shúkir, balalarymnyń baryna táýbe deımin. Eshqashan janym qınalyp, sharshap, renjigen emespin, – deıdi Mýzzama.
Kópbalaly otbasy buǵan deıin ámbebap saýda ortalyǵyn ustapty. Odan keıin kóterme baǵamen kókónis, jemis-jıdek satýǵa kóshken. Jemis-jıdektiń kóbi Shýkýrovtar otbasynyń óz baqshasynda ósedi. Sondyqtan bul úıdiń tońazytqyshy da únemi túrli jemis-jıdekke tolyp turady. Munyń syrtynda, úlken uldarynyń usaq mal, iri qara ósiretin jeke fermasy bar.
Shýkýrovtar otbasy buryn 5 qabatty úıdiń ekinshi qabatyn túgeldeı satyp alypty. Qazir búkil bala-shaǵasymen sol úıde turyp jatyr. Úıleri bir kórgen adamǵa kádimgi balalar ınternatyna uqsaıdy. Uzyn dáliz, onyń eki jaǵynda balalar jatatyn bólmeler ornalasqan. Uzyn dálizge úlken bólme jalǵasyp jatyr. Alpysqa jýyq múshesi bar otbasy keshkilik tórt kózi túgel osy bólmege jınalyp, áńgime-dúken qurady, balalar mektepte ne bilip, ne kórgenin, úı tapsyrmasyn qalaı oryndaǵanyn, oǵan qaı aǵasy kómekteskenin, jalpy sabaq úlgerimin aıtady. Odan keıin bári qosylyp teledıdar tamashalaıdy.
Al as daıyndaıtyn bólme kishigirim qoǵamdyq tamaqtaný orny tárizdi. Sórede tizilgen ydystan kóz súrinedi, birneshe qabatty sóreniń bir bóligi azyq-túlikke tolyp tur. Bul úı azyq-túliktiń qaı túri bolmasyn kóterme baǵamen qap-qap qyp alady. О́ıtkeni bala kóp bolǵan soń, azyq-túlik te tez bitedi. Mysaly, osydan bir-eki kún buryn ǵana alynǵan 15 qap kartop bir aıǵa ǵana jetedi. Balalardyń kúndelikti tamaǵyn otanasy men boıjetip qalǵan qyzdary daıyndaıdy. Tańnan keshke deıin úı sharýasynan bosamaıtyn Mýzzama arasynda balalarynyń árqaısysymen bir aýyq jeke sóılesip, analyq aqyl-keńesin berip, erkeletip qoıýǵa da ýaqyt tabady.
«Buryn ár balamnyń týǵan kúnin jeke atap ótýge tyrysatynbyz. Qazir aı saıyn 7-8 týǵan kúnnen keledi. Sondyqtan ár aıdyń bir kúnin tańdap alyp, qosyp toılaımyz. Bir-birimizge syılyq jasap, tátti toqash, bálishter pisiremiz. Men balalarymnyń árqaısysynyń minezin, asqa, kıimge talǵamyn jaqsy bilemin. Árqaısysynyń ereksheligi jaıly saǵattap áńgimeleýge bolady. Men qashanda úıde, osylardyń ortasyndamyn. Báriniń kóńilin taýyp, eshqaısysyn nazardan tys qaldyrmaýǵa tyrysamyn. Sıyr, qoı, eshki, taýyq, úırek ustaımyz. Týǵan eki balamyz – sonyń basynda. Basqalary da sol jaqqa barǵandy qyzyq kóredi. Árıne, balalar kómektespese, osynshama sharýany alyp júrý qıyn. Mysaly, baý-baqshanyń babyn menen jaqsy biletin bir-eki qyzym bar. Tamaqtanyp bolǵan soń, ydys-aıaqty da qyzdarymnyń ózderi jýyp tastaıdy. Bálkim, bireýler bala asyrap, sodan tabys taýyp otyr dep oılaıtyn shyǵar. Múlde olaı emes. Balalar ózderine tıesili járdemaqysyn alady. Odan ózge memleketten eshteńe dámetken emespiz. О́zimizdiń jeke kottedjimiz, úlken baqshamyz, jerimiz bar. Osy qaladaǵy eń birinshi sýpermarketti de biz ashtyq. Keıin ony satyp, ońtústiktegi aǵaıyn-baýyrlarymyzdyń bıznesine qomaqty qarjy quıdyq. Qazir aı saıyn sodan úles túsip otyrady. Biraq biz bıznesten dál osyndaı baqyt taba alǵan joqpyz. Jetimder úıine barǵanda jaýtańdap turǵan jáýdirkózderdi kórip, shydap tura almadym. Olardyń ne kinási bar? Solardy baýyryńa basyp, júregine jylý uıalatqannan artyq baqyt bar ma? Sondyqtan bul – bizdiń jan qalaýymyz. Mysaly, bireýge aqsha bitse, úı salar, bıznes ashar, qymbat kólik satyp alar nemese saıahattap álemdi sharlap keter. Árkimniń osyndaı óz qalaýy, jany rahattanyp atqaratyn súıikti isi, kásibi bolady. Bizdiki de osy sııaqty, meniń ómirimniń máni men sánin arttyryp, janyma tynyshtyq beretin eń súıikti isim – bala tárbıelep ósirip, solardyń el qataryna iligip, bilikti maman, jaqsy azamat bolǵanyn kórý», deıdi kópbalaly ana.
Elý bes balanyń ákesi Rýstam Shýkýrov kóbine uldarymen birge ýaqyt ótkizýge tyrysady. Sportqa baýlyp, aqyl-keńesin aıtady, ómirlik tájirıbesimen bólisedi. Sharýanyń qybyn, istiń kózin kórsetip, eńbekke úıretedi. Ár balasynyń ózi armandap júrgen bolashaq mamandyǵyna deıin talqylap, óz oıyn aıtady.
«Bala kezimizde keıde ózimizdiń týǵan baýyrlarymyzben kelise almaı, tájikelesip qalýshy edik qoı. Mundaı jaǵdaı bizdiń úıde de bolyp qalady. Sol kezde balaǵa durys aqyl berip, tatýlastyryp, bul seniń baýyryń bolady, oǵan senen jaqyn eshkim joq dep túsindire bilý kerek. Bul da meniń mindetime kiredi. Balalar kóbine armanshyl, qııalǵa erik beredi. Men olarǵa aldymen ózderińdi asyraıtyn kásipti ıgerińder deımin. Bıyl 8 balam toǵyzynshy synypty bitirgen soń kolledjge barady. Bir balam psıholog mamandyǵyn tańdadym deıdi. Men oǵan aldymen suranysqa ıe, ózińe de, ózgege de kerek mamandyqty ıger dep aqyl berip edim, oılanyp qaldy», deıdi Rýstam.
Kópbalaly shańyraqta turyp jatqan ýkraın, nemis, polıak, syǵan, belorýs, koreı, ázerbaıjan, tatar, tájik ultynyń ókilderimen qatar, Danıl esimdi qazaqtyń qarakóz balasy da áke meıirimi, ana shýaǵy degenniń ne ekenin alǵash osy otbasyna kelgen soń ǵana sezingen.
«Men balalar úıinde ekinshi synypta júrgende tárbıeshilerim: «Seni ata-anań alyp ketýge keldi», dedi. Men óz ata-anam kelgen eken dep oılap qaldym. Biraq esik aldyna shyqqanymda meni bóten kisiler kútip aldy. Ol kisiler meni osy úıge alyp keldi. Qazir ekeýi de týǵan ata-anamdaı bolyp ketti. О́z anam da mundaı jaqsylyq jasaǵan emes. Ata-anamyz bizge jaqsy bolyńdar, bir-birińmen tatý bolyńdar dep otyrady. О́zimiz de bir-birimizge baýyr basyp kettik. Keıde bir-birimizdi bir kún kórmeı qalsaq, saǵynyp qalamyz. Ata-anamyzdyń biz úshin osynshama eńbek etip jatqanyn biz de jaqsy túsinemiz. Aıtqyzbaı-aq kómektesýge tyrysamyz. Kottedjimiz bar, sol jerge baryp kómektesemiz. Meniń týǵan baýyrym da bizben birge turyp jatyr. Ekeýimiz kúreske baryp júrmiz. Kún uzaq ákemizdiń qoly tımeıdi, jumysy kóp. Sondyqtan úlken aǵamyzdyń aıtýymen, bárimiz jabylyp qolymyzdan keletin sharýany tyndyryp tastaımyz. Mundaıda ákemiz de qolǵanattarym meniń dep mańdaıymyzdan ıiskep, qýanyp qalady», deıdi Danıl.
13 jastaǵy Danıldiń endigi maqsaty – toǵyzynshy synypty támamdaǵan soń kolledjge oqýǵa túsip, dánekerleý óneriniń qyr-syryn meńgerý. Al kópbalaly ata-ana balalarynyń eshqaısysyn alalamaıdy. Bárin óz balalaryndaı kórip, qanattyǵa qaqtyrmaı, tumsyqtyǵa shoqytpaı mápelep baǵyp-qaǵyp otyr.
«Bala tárbıesinde erteden qalyptasqan dástúrimiz bar ǵoı. Sony ǵana ustanamyz. Ata-anany syılaý, úlkenge qurmet kórsetip, kishige izet bildirý, qamyqqanǵa qamqor, jabyqqanǵa janashyr bolý. Birinshi kezekte osy qundylyqtardy sanalaryna sińirýge tyrysamyz», deıdi kópbalaly áke Rýstam Shýkýrov.
Qostanaı oblysy,
Lısakov qalasy