Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimetiń keńeıtilgen otyrysynda el ekonomıkasynyń keleshek damý baǵyttaryn aıqyndady. Bul baıandamasyn jyl basynda «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatyndaǵy oı-pikirleriniń jalǵasy dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
Prezıdent ádiletti Qazaqstan qurý jolynda ádil jáne básekege qabiletti ekonomıka júıesin qolǵa alǵandyǵyn, ekonomıkany ártaraptandyrý jáne monopolııadan aryltý, ınfraqurylymdy jańǵyrtý, bıznesti qoldaý, ınvestısııa tartý jumystaryn kún tártibine qoıǵanyn jetkizdi. Áleýmettik salada qordalanyp qalǵan máseleler óte kóp ekenin, ony sheshýdiń joldaryn atap ótti. Nátıjesinde, elimizdiń túkpir-túkpirinde bilim oshaqtary, onyń ishinde, «Jaıly mektepter», densaýlyq saqtaý nysandary boı kóterip jatqandyǵynan el habardar. Halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baılanysty jańa zań jobalary qabyldanǵandyǵyn tilge tıek etti.
«Úkimettiń basty mindetteriniń biri – ekonomıkalyq qyzmet sýbektileriniń bárine birdeı jaǵdaı jasaý. Ekonomıkaǵa jańa serpin berý úshin Úkimet kásipkerlermen, ınvestorlarmen tolyqqandy seriktes retinde tyǵyz baılanysta jumys isteýi qajet», degen Memleket basshysy damýdyń dańǵyl jolyna bastaıtyn qundy usynystaryn ortaǵa tastady.
Sonymen birge Qasym-Jomart Kemeluly keıingi kezderi qoǵamdaǵy turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty máselelerdi de nazardan tys qaldyrmaı keledi. Turmystyq zorlyq-zombylyqtarǵa qatysty elimizdiń ár óńirinde jaısyz oqıǵalar bolǵany belgili. 2023 jyly Túrkistan oblysynyń, Saryaǵash aýdanyndaǵy, Jibek joly aýylynda bes jasar qyzdy kórshisi zorlap óltirgeni, Ordabasy aýdanynyń, Tórtkúl aýylynda mektep oqýshysyn aýyldyń eki azamaty azaptap óltirgeni qoǵamda úlken rezonans týǵyzdy. Memleket basshysy isti egjeı-tegjeı tekserýge qatysty tikeleı quqyq qorǵaý organdaryna tapsyrma berdi. Nátıjesinde, dereý izdestirý jumystary júrgizilip, qylmyskerler tabylyp, óz jazasyn aldy. Osyndaı olqylyqtyń aldyn alý úshin quqyq qorǵaý, jergilikti basqarý organdary turaqty jumys júrgizýi qajet.
Prezıdent babalar dástúrin jańǵyrtyp, Ulttyq quryltaı ótkizýge muryndyq boldy. Osy turǵydaǵy áńgimeni áriden bastasaq, halqymyzdyń tarıhynda Túrkistandaǵy Kúltóbeniń basyna kúnde jıyn, halyqtyq keńester ótti. Sonymen qatar 1726 jyly Ordabasyda quryltaı shaqyrylǵany belgili. Ol zamanda qazaqtyń úsh júzi ókilderiniń Badam ózeni boıyndaǵy Ordabasy taýynda bas qosqany – tarıhı aıshyqty oqıǵalardyń biri. Bul XVIII ǵasyrdyń basynda qasiretti «Aqtaban shubyryndy, Alqakól sulama» jaǵdaıyna dýshar etken jońǵar basqynshylyǵyna qarsy kúres uıymdastyrýǵa arnalǵan halyqtyq quryltaı edi. 1917 jyly Orynbordaǵy I qazaq quryltaıynda Alash partııasy quryldy. Al II quryltaıda Alash avtonomııasy jarııalandy.
Babalardan qalǵan osy saıası úrdisti Memleket basshysy 2022 jyly qolǵa aldy. Ult uıasy Ulytaýda birinshi Quryltaıdy ótkizdi. Bul jıynnyń ózindik máni bar edi. Birinshiden, babalar jolyn ustanyp, Quryltaı shaqyrý dástúrin jańǵyrtty. Ekinshiden, eldigimizdi nyǵaıtyp, birligimizdi bekemdeıtin ıdeologııalyq máseleler talqylandy. Ekinshi quryltaı 2023 jyly qasıetti Túrkistan shaharynda ótip, onda segiz túrli másele kún tártibine qoıylyp, talqylandy. Prezıdent Q.Toqaev Túrkistandy Qoja Ahmet Iаsaýısiz elestetý múmkin emestigin alǵa tarta otyryp, tutas túrki dúnıesinde ıslam dininiń ornyǵýyna zor úles qosqan áıgili ǵulamanyń muralaryn zertteý jáne dáripteý qajettigin basa aıtty. Nátıjesinde, kıeli shaharda baba murasy men ilimin túpkilikti zertteýmen aınalysatyn «Iаsaýıtaný» ǵylymı zertteý ınstıtýtyn nemese ǵylymı ortalyǵyn qurýdy tapsyrdy. Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi negizinde 1978 jyly memleket jáne qoǵam qaıratkeri О́zbekáli Jánibekovtiń bastamasymen qurylǵan, 45 jyldyq tarıhy bar «Áziret Sultan» mýzeı-qoryǵyna «Ulttyq» mártebe berý týraly usynysty qoldaıtyndyǵyn jetkizdi. Nátıjesinde, 2023 jyldyń 19 jeltoqsany kúni Memleket basshysynyń «Áziret Sultan» mýzeı-qoryǵyna «Ulttyq» mártebe berý týraly Jarlyǵy shyqty. Bul Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine baǵynysty mýzeı-qoryqtar ishinde alǵash qol jetken tolaıym tabys boldy.
«Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeı-qoryǵy ózine júktelip otyrǵan úlken jaýapkershilikti abyroımen atqarýǵa, jahandyq deńgeıdegi tájirıbesi ozyq mýzeılermen teń dárejede jumys isteýge bar kúsh-jigerin salatyn bolady. Sonymen qatar 2023 jyly Quryltaı keńesinde aıtylǵan jaǵymdy jańalyqtyń biri – Maral ıshannyń Kenesary hanǵa syı retinde bergen Quran kitaby Reseı jerinen tabylyp, restavrasııa jasalyp jatqandyǵy edi. Tarıhı jádiger 2023 jylǵy 17 qarasha kúni Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń Úlken Aqsaraı bólmesine saltanatty túrde tabystaldy. Bul jańalyqtyń astarynda úlken mán jatyr. Qazaqtyń sońǵy hany Kenesarynyń qol taby qalǵan qasıetti Quran kitabynyń tarıhı otanyna oralýyn el jaqsy yrymǵa balady.
Bıyl elimizde birqatar aýqymdy sammıt pen forým ótedi, sonymen birge Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńeske, Túrki memleketteri uıymyna, Araldy qutqarý halyqaralyq qoryna, Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymyna tóraǵalyq etedi.
2024 jyly elimizde dúnıejúzilik kóshpeliler oıyny ótedi. Bul elimiz úshin aıtýly oqıǵa bolatyndyǵy sózsiz. Ol óz kezeginde tamyrlas, týystas halyqtardyń mádenı-gýmanıtarlyq baılanysyn odan ári artýyna ózindik septigin tıgizetindigi anyq.
Qazaq – árqashanda óziniń birtýar perzentterin, dara tulǵalaryn dáriptegen, olardy árdaıym ulyqtaǵan halyq. Asyl tulǵalarymyzdyń júrip ótken joldaryn keıingi urpaqqa tanytý, nasıhattaý maqsatynda Prezıdent Q.Toqaev bıyl Ǵylym akademııasynyń tuńǵysh prezıdenti, akademık Qanysh Sátbaevtyń týǵanyna – 125 jyl, dańqty batyrlar Saǵadat Nurmaǵambetov pen Raqymjan Qoshqarbaevtyń týǵanyna – 100 jyl, Qazaq handyǵynyń bastaýy – Joshy ulysynyń irgesi qalanǵanyna 800 jyl tolyp otyrǵandyǵyn atap ótti. Memlekettiligimizdiń tamyry tym tereńde jatqanyn áıgileıtin osy aıtýly dataǵa oraı keń aýqymdy zertteýler qolǵa alynyp, qazaq tarıhynyń kóptomdyǵyn ázirleý jumystary da aıaqtalatyndyǵyn jetkizdi. Demek tarıhtyń aqtańdaq betteri qaıtadan jazylyp, kópshilik oqyrmanǵa jol tartatyn kún de alys emes.
Prezıdent aıtyp júrgen basym baǵyttyń biri atom energııasyn jandandyrý – kezek kúttirmeıtin másele. Qazirgi tańda elimiz jahan boıynsha ýran óndirý kólemi jaǵynan birinshi orynda tur. Bastamaǵa qarsylyqtar bolyp jatqandyǵyn da aıta ketýimiz kerek. Biraq Prezıdent halqymyz úshin asa mańyzdy sheshimdi el talqysyna salyp, referendým arqyly ǵana qabyldaýǵa bolatyndyǵyn jetkizdi.
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent bıýdjet jáne salyq saıasatynyń tıimdiligin barynsha arttyrý, jańa ınvestısııalyq kezeńdi bastaý, memlekettik satyp alý, memleket pen jekemenshik seriktestigi, qurylys salasyn retteý júıesin reformalaý, ekonomıkany keshendi túrde yryqtandyrý úshin júıeli sharalar qabyldaý, elimizdegi óndiristiń damýyna tyń serpin berý, agroónerkásip keshenin damytý jáne sý resýrstaryn únemdep paıdalaný, kommýnaldyq-energetıkalyq sektordy jańǵyrtý jumystaryn jedeldetý, elimizdiń kólik-logıstıkalyq áleýetin arttyrý úshin belsendi jumys isteý, ekonomıkany sıfrlandyrý isin jalǵastyrý jáne jasandy ıntellekt tehnologııasyn keńinen qoldaný, áleýmettik salaǵa aıryqsha nazar aýdarý máselelerine den qoıdy. Prezıdenttiń bul bastamalaryn ilip áketip, tıisti deńgeıde atqaratyn azamattar tabylsa, onyń nátıjelerin jýyq arada anyq sezinetinimiz talas týdyrmaıdy.
Babalarymyzdan qalǵan «Baq qaıda barasyń? Yntymaǵy jarasqan elge baramyn» degen asyl sózdiń astarynda eldikke qatysty úlken mán jatyr. Sondyqtan darqan dalamyzda tek birlik pen yntymaqtastyq saltanat qurýǵa tıis jáne babalar kóksegen uıysý muratyn ustaný árbir otandasymyzdyń azamattyq boryshy dep esepteımiz.
Berik BAIBOL,
Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
Túrkistan oblysy