Qazaqstandaǵy saqtandyrý salasy tehnologııalyq ózgeristerge beıimdelip jatyr. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń málimeti boıynsha, sońǵy 5 jylda salalyq belsendilik 2,5 ese ósti. 2023 jyldyń ekinshi jartysynda saqtandyrý naryǵynyń kólemi 2,4 trln teńgeni qurady. Qazir el kóleminde saqtandyrý syıaqylarynyń kólemi 2,5 eseden artyp, 577,8 trln teńgege jetse, saqtandyrý sharttarynyń kólemi eki ese ósip, 9,3 mln-ǵa ulǵaıdy. Onyń 86 paıyzy jeke tulǵalarmen jasalǵan. Sońǵy 5 jylda saqtandyrý tólemderiniń kólemi 2,5 ese ósip, shamamen 141 mlrd teńge boldy.
Saqtandyrý naryǵy ósiminiń negizgi faktory jeńildetilgen avtonesıe jáne ıpotekalyq nesıelendirýdiń memlekettik baǵdarlamalaryn júzege asyrý ekeni belgili. Sonymen qatar salany sıfrlandyrý úrdisi de janama túrde damýǵa áser etti. Qazir saqtandyrý naryǵynda sıfrlandyrýdy damytýdyń 3 baǵyty bar: Insurtech, Regtech jáne Suptech. Eger RegTech jáne SupTech qadaǵalaý men retteýdi sıfrlandyrýǵa qatysty bolsa jáne ony negizinen saqtandyrý uıymdary sezinse, onda Insurtech tutynýshy men saqtandyrýshy arasyndaǵy tikeleı qarym-qatynasty sıfrlandyrýǵa baǵyttalǵan.
Saqtandyrý naryǵynda 25 kompanııa bar. Olardyń 90 paıyzyna úıden shyqpaı-aq onlaın saqtandyrý polısterin usynýǵa múmkindik berilgen. Avtokólikti saqtandyrý, páterdi saqtandyrý, ómirdi saqtandyrý, saıahatty saqtandyrý nemese medısınalyq saqtandyrý bolsyn, kez kelgen polısti onlaın tirkeý qazir birneshe mınýtty alady. Al qashyqtan tólegennen keıin satyp alýshynyń elektrondyq poshtasyna qujat jiberiledi.
Bıylǵy 1 qańtardan bastap jumys isteı bastaǵan sıfrlyq ınnovasııalardyń biri jazataıym oqıǵadan keıin saqtandyrý tólemin jyldam alý quraly – Eýrohattama boldy. Onyń kómegimen jol-kólik oqıǵasyna qatysýshylar endi polısııa shaqyrmaı-aq, sondaı-aq sot organdarynyń qatysýynsyz jazataıym oqıǵany retteı alady. Eýropalyq hattamany myna jaǵdaılarda qoldanýǵa múmkindik bar:
JKO qatysýshylary jaramdy saqtandyrý polısi bar 2 júrgizýshi bolsa; Jazataıym oqıǵadan keltirilgen zalal mólsheri 100 AEK-ten aspasa (369 200 teńge); Jazataıym oqıǵaǵa qatysýshylar kimniń kináli, kimniń jábirlenýshi ekenin óz betinshe anyqtap, kelisse; Jazataıym oqıǵa úshinshi tulǵalardyń densaýlyǵyna nemese múlkine zııan keltirmese.Qazaqstandaǵy barlyq jol-kólik oqıǵasynyń 40 paıyzǵa jýyǵynda keltirilgen zalal mólsheri 100 AEK-ten (369 200 teńge) aspaıdy, sondyqtan bul mehanızm kóptegen kólik ıesine jeńil jazataıym oqıǵalardy tirkeýdi jeńildetedi. Jańa qyzmettiń taǵy bir artyqshylyǵy – kólik keptelisin azaıtý. Endi polısııa qyzmetkerlerin kútýdiń qajeti joq. Máseleniń bárin ózińiz sheshe alasyz.
Sondaı-aq saqtandyrý kompanııasy jol-kólik oqıǵasynyń árbir qatysýshysyna (jyl saıyn 200 myńnan astam júrgizýshi jol-kólik oqıǵasyna ushyraıdy) saqtandyrý ótemaqysyn qaǵazbastylyqqa urynbaı jáne jyldam alý múmkindigin berýdi kózdeıdi. Bul saqtandyrý tólemderin retteý úderisterin sıfrlandyrý arqyly ǵana múmkin boldy. Bıyl saqtandyrý kompanııalary salany sıfrlandyrýdy jalǵastyrýdy josparlap otyr. Mysaly, Freedom Insurance erikti avtokólikti saqtandyrýdy sıfrlandyrý boıynsha jumysty jalǵastyra beredi. Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellektini paıdalaný Freedom Finance-ke ótken jyly satý kólemin eki ese arttyrýǵa múmkindik berdi. 2023 jyly kompanııa aktıvterin 100 mlrd teńgege deıin ulǵaıtty (2022 jyldyń sońynda – 33,65 mlrd teńge). Jyl ishinde menshikti kapıtal 5,27 mıllıardtan 20 mıllıardqa deıin ósti. Kompanııanyń satylymy bir jylda eki ese kóbeıdi: 2023 jyldyń 11 aıynyń qorytyndysy boıynsha olar 21,5 mıllıard teńgeni qurady.
Azamat KERIMBAEV,
sarapshy