Endi qaıta qylmys jasaǵandar alǵash ret sottalǵandarmen birge otyrmaıdy. Búginde quzyrly organ 6 myńǵa jýyq sottalýshyny osy qaǵıdamen jekelegen abaqtyǵa kóshirgen. Bul týraly Adam quqyqtary jónindegi komıssııa otyrysynda aıtyldy. Jıynda basqa da birqatar mańyzdy másele kóterildi.
Is-shara Ámbebap kezeńdik sholý usynymdary men tergeý-qamaýǵa alynǵandardyń, sottalǵandardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn jáne olardy penıtensıarlyq mekemelerinde ustaý sharttaryn qamtamasyz etý jónindegi Ishki ister mınıstrliginiń qyzmetin talqylaýǵa arnaldy. Otyrysqa Ádilet mınıstri Azamat Esqaraev, Bas prokýror Berik Asylov, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova, Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qojaev, Azamattyq alıans prezıdenti Baný Nurǵazıeva, Parlament depýtattary, memlekettik uıymdar, memlekettik organdar, advokattar alqasy, adam quqyqtaryn sottan tys qorǵaý jónindegi basqa da mekemeler, bilim berý uıymdary, halyq jáne buqaralyq aqparat quraldary halyqaralyq jáne ózge de uıymdardyń ókilderi qatysty.
Jıynda komıssııa tóraǵasy Igor Rogov BUU-nyń Adam quqyqtary jónindegi keńesinde basqa memleketterdiń Ámbebap kezeńdik sholý rásiminen ótý tártibin sóz etti. Ol Ámbebap kezeńdik sholýdyń biregeı mehanızm ekenin atap ótti. Al Ádilet mınıstri ÁKSh aıasynda qoldaý tapqan 214 usynymnyń oryndalý barysy týraly aıtty.
«Keıingi birneshe jyldyń ishinde elde BUU usynymdarynyń basym bóligin júzege asyrýǵa múmkindik bergen quqyqtyq reformalar turaqty túrde júzege asyrylyp keledi. Búginge deıin 214 usynystyń 30%-y oryndaldy. Máselen, ólim jazasyn joıý týraly hattama ratıfıkasııalandy. Adam quqyqtary jónindegi ýákil ombýdsmen ınstıtýty nyǵaıtyldy. О́ńirlerde ombýdsmenniń ókilderi quryldy, qarjylyq táýelsizdik qamtamasyz etildi. Múmkindigi shekteýli azamattardyń quqyǵyn qorǵaýda da ilgerileý bar. Iаǵnı múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııaǵa Fakýltatıvtik hattama ratıfıkasııalandy», dedi Azamat Esqaraev.
Jalpy, Qazaqstan BUU-nyń tıisti sharttyq organdaryna júrgizilgen reformalar men qol jetkizilgen nátıjeler týraly merzimdi ulttyq baıandamalardy júıeli túrde jiberip otyrady. Bul baıandamalar áıelderge qatysty kemsitýshiliktiń, násildik kedergilerdiń barlyq nysanyn joıý týraly, azaptaýlarǵa jáne basqa da qatygez, adamgershilikke jatpaıtyn nemese qadir-qasıetti qorlaıtyn qarym-qatynas pen jaza túrlerine qarsy, balanyń quqyqtary týraly konvensııalardy, azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktilerdi, BUU konvensııalarynyń usynymdaryn iske asyrý jónindegi elimizdiń ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı quqyqtar baǵytynda qabyldaıtyn josparlaryn kórsetedi.
Talqylaý barysynda ombýdsmen Adam quqyqtary jónindegi ýákil ınstıtýty júrgizip jatqan reformalar, adam quqyqtary salasyndaǵy otandyq qujattar týraly aıtyp, Ulttyq aldyn alý tetiginiń róline toqtaldy.
«Qazaqstanda UAT mandatyn alǵan 3 434 uıym men mekeme bar. 2023 jyly UAT qatysýshylary qoǵamnan ýaqytsha oqshaýlaý jáne bas bostandyǵynan aıyrý oryndaryn, áleýmettik mekemelerdi qamtıtyn 461 profılaktıkalyq tekseris júrgizdi. Profılaktıkalyq is-sharalardyń qorytyndysynda ýákiletti organdarǵa 3 myńnan astam usynym jiberildi. О́tken jyly bizge 5 myńǵa jýyq ótinish tústi, onyń tórtten biri qylmystyq qýdalaý organdarynyń áreketine qatysty. Turǵyndar kóbine tekserý aktilerin alyp qoıýǵa qatysty shaǵymdanady. Demek bul – másele, óıtkeni bul úshin eshqandaı sanksııa qajet emes. Osy másele boıynsha jumys isteýdi usynamyn», dedi Artýr Lastaev.
Sondaı-aq elimizde qylmystyq isterdi elektrondy formatta tergeý kórsetkishi 95 paıyzǵa jetti. Qazir jylyna 130 myńǵa jýyq is elektrondyq úlgide qaralady. Demek materıaldardy burmalaý, ondaǵy derekterdi aýystyrý sııaqty áreketterdiń birtindep joly kesilip keledi. Ári barlyq múddeli taraptyń isti birdeı qaraýy arqyly ýaqyt únemdelip jatyr. Bul – 2019 jyly bastalǵan reformanyń nátıjesi.
Keńeste qoldaý tapqan taǵy bir usynym – jaqynda ratıfıkasııalanǵan bala quqyqtary. Iаǵnı Qazaqstanda bala quqyǵy boıynsha ádiletsizdikke tap bolǵandar shaǵym túsire alady. Ol úshin balanyń zańdy ókili BUU-nyń Bala quqyqtary jónindegi komıtetine aryz jazýǵa tıis. Osylaısha, balanyń quqyqtary halyqaralyq deńgeıde qorǵalady.
Negizi Adam quqyqtary jónindegi keńes músheleri bas-aıaǵy 200-ge jýyq norma usynǵan. Arasynda tutqyndardy jumysqa ornalastyrý máselesi de bar. Ishki ister mınıstrliginiń habarlaýynsha, qazir túrmede otyrǵandardyń jartysyna jýyǵy jumyspen qamtylǵan. Odan bólek, keıingi onjyldyqta alǵash ret arnaıy kólik, tekserý kesheni men uıaly baılanysty tejeıtin apparattar satyp alyný josparlanyp otyr. Azaptaýlardyń aldyn alý máseleleri jáne osy baǵytta Bas prokýratýra men Ishki ister mınıstrligi júrgizip jatqan jumystar da keńinen talqylandy.
«ÁKSh jekelegen usynymdaryn ımplementasııalaý jáne azaptaý men qatygezdikke qarsy is-qımyl salasyndaǵy jumysty kúsheıtý, sondaı-aq sottalǵandar men tergeý-qamaýǵa alynǵandardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qamtamasyz etýde birqatar naqty usynym engizdi. Birinshi ret sottalǵandar men túrmege qaıta túsken azamattardyń jazalaý oryndaryn bólýge qatysty usynys qaraldy. Bul 80 paıyz qylmyskerdi turǵylyqty jerine ornalastyrýǵa múmkindik beredi. Budan bylaı jaza basyp, birinshi ret túrmege túskender qaýipsizdigi ortasha deńgeıdegi abaqtyǵa jabylady. Al buryn isti bolǵandar qaýipsizdigi qatań saqtalatyn mekemelerde jazasyn óteıtin», dedi Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary M.Qojaev.
Aıta keteıik, BUU barlyq múshe memleketti ár tórt jarym jyl saıyn adam quqyqtary salasyndaǵy jaǵdaıdy saraptamalyq baǵalaýǵa shaqyrady. Endigi basqosý josparǵa sáıkes qazan aıynda ótedi.