«Bolashaq» baǵdarlamasymen keıingi 30 jylda 15 myńnan asa otandasymyz shetelde bilip alyp, tájirıbe jınaqtaǵan. Alaıda osy aralyqta shekara asqan 270-ke jýyq stıpendıat elge oralmaǵan. Bul týraly «Amanat» partııasy janyndaǵy respýblıkalyq Jastardy qoldaý keńesiniń kezekti otyrysynda aıtyldy. Jıynda qazaq jastaryna qanat bitirgen jobanyń endigi damý perspektıvalary men ózekti máseleleri talqylandy.
Is-sharaǵa Májilis depýtattary, sarapshylar, quzyrly organdardyń jáne úkimettik emes uıymdardyń, «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ ókilderi qatysty. Keńeste Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev bıýdjetten qyrýar qarjy bólinip, bilim alǵan stıpendıattardyń elge qaıta kelmeýin synǵa aldy.
– Baǵdarlamadaǵy mamandyqtar tizimin zaman talabyna, eńbek naryǵyna saı qalyptastyryp, qajet bolǵan jaǵdaıda ózgerister engizip otyrý kerek. Qarajat bólinip, azamattarymyz oqý bitirip kelgennen keıin, ózine laıyqty jumys taba alatyndaı bolýǵa tıis. Baǵdarlamanyń taǵy bir problemasy – shetelge ketken azamattarymyzdyń elge múldem oralmaýy nemese bes jyldyq óteý merziminen keıin shetelge emıgrasııalanýy. Resmı derekterge sáıkes, baǵdarlama bastalǵan ýaqyttan bastap 268 azamat elge oralmaǵan. Ol 15 871 túlektiń 1,6 paıyzy ǵana, al bes jyl óteý merziminen keıin qansha azamatymyz shetel asyp ketti? – dedi keńes tóraǵasy.
О́z kezeginde «Bolashaq» baǵdarlamasyna jetekshilik etetin Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń ókili, vıse-mınıstr Dınara Sheglova halyqaralyq sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha «Bolashaq» baǵdarlamasynyń tıimdiligin tizbektep kórsetti.
– Birinshiden, stıpendıattar ózderimen birge jańa ıdeıalar men tásilderdi Qazaqstanǵa ákelip jatyr. Ekinshiden, álemdik kásipqoılar qaýymdastyǵymen jolǵa qoıylǵan kommýnıkasııalardy da elge belsendi tartady. Úshinshiden, otandastarymyzdyń kópshiligi úshin «Bolashaq» stıpendııasy naǵyz áleýmettik lıftke aınaldy. Ásirese halyqtyń áleýmettik osal toptarynan (kópbalaly otbasylar, aýyldyq jerlerden kelgen otbasylar) kóship kelgender úshin, olar memlekettiń qoldaýynsyz álemniń úzdik joǵary oqý oryndarynda sapaly bilim ala almas edi. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń tájirıbesin Qytaı, Polsha, Fınlıandııa, Ýkraına sekildi progressıvti elder zerdelep jatyr. Sondaı-aq «2014-2016 jyldarǵa arnalǵan Jahandyq bilim berý» reseılik baǵdarlamasynyń jáne Tatarstan Respýblıkasynyń «Algarysh» stıpendııalyq baǵdarlamasynyń negizin bizdiń «Bolashaq» qalady dep naqty aıta alamyz, – dedi vıse-mınıstr.
Árıne, ózge elge kimniń qandaı nıetpen ketip jatqanyn baǵamdaý qıyn. Aldyna shynaıy maqsat qoıyp, shetel asty ma, álde jurttan qalmaıyn dep kóshke ilesti me, belgisiz. Tek anyǵy «oqýǵa attandym» dep qur qydyryp qaıtqan adamnyń ózi tanym kókjıegin keńeıtedi. О́ıtkeni shet memleket jańa tanym men túsinik qalyptastyrady. Osy rette Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan stıpendııa bólý kezinde jasalatyn úderisterdi jeńildetý úshin sıfrlandyrýǵa kóship, onlaın qyzmetterdiń mańyzdylyǵyn arttyrý kerek ekenin eske saldy.
– Zamanaýı tehnologııalar ýaqytynda baǵdarlama sheńberinde qyzmetterdi odan ári avtomattandyrý jáne servıstik platformalardy sıfrlandyrý praktıkasyna basymdyq beriledi. Biryńǵaı onlaın-platforma qurý jáne stıpendıattar úshin mobıldi qosymshany iske qosý arqyly klıentpen (úmitker, stıpendıat, túlek) ózara is-qımyldyń búkil úderisin avtomattandyrý jáne sıfrlandyrý qajetti máselelerdiń birine aınaldy. Sondaı-aq stıpendııa mólsheriniń oqý eliniń normalaryna sáıkes kelmeýi de – ózekti máselelerdiń biri. Stıpendıattardan aı saıynǵy stıpendııanyń mólsherin oqý eliniń normalaryna sáıkes kelmeýine baılanysty arttyrý qajettiligi týraly ótinishter jıi kelip túsedi, – dedi E.Ospan.
Otyrysta «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasy Álııa Ospanova qazirgi tańda 2 100 «Bolashaq» stıpendııasynyń ıegeri shetelde akademııalyq oqýdan jáne taǵylymdamadan ótip jatqanyn atap ótti. Ári olardyń basym bóligi Amerıka Qurama Shtattaryn (942) tańdaǵanyn aıtty. Sondaı-aq ol sóz arasynda qazaq tiliniń sheteldegi mártebesine de toqtaldy.
– Shetelde qazaq tilindegi medıa resýrstardyń jetispeýshiligi stıpendıattardyń til men mádenıetke degen qyzyǵýshylyqty saqtaýyn, bilim berý resýrstarynyń, ásirese oqýlyqtar men kýrstardyń, oqytýshylardyń jetispeýshiligi qazaq tilin úırenýdi jáne qoldaýdy qıyndatýy múmkin. Sondyqtan shetelderde «Qazaq speaking club» uıymdastyrý oryndy dep sanaımyz, – dedi Á.Ospanova.
Jıynǵa «Bolashaq» túlekteri, qazir baǵdarlama aıasynda bilim alyp jatqan stýdentter de qatysty. Olar jan-jaqty taldaý jasap, baǵdarlamany odan ári jetildiretin, kemshin tustaryn retteıtin usynystaryn ortaǵa saldy.
Jalpy, «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasynyń maqsaty – el ekonomıkasynyń basym sektorlary úshin kadrlar men mamandar daıarlaý. Baǵdarlama akademııalyq oqýdy (magıstratýra, doktorantýra) jáne álemniń jetekshi kompanııalary men ýnıversıtetterinde ǵylymı-óndiristik taǵylymdamadan ótýdi qamtıdy.
2022 jyly BAQ betterinde jarııalanǵan aqparatqa súıensek, eńbek naryǵynyń trendterin taldaýdyń nátıjesinde jobanyń basym mamandyqtar tizimine ınnovasııalar, jańa tehnologııalar, medısına jáne ındýstrııalyq ınjenerııa, jaratylystaný ǵylymdary salasyndaǵy 40 jańa mamandyq qosylǵan. 17 mamandyqtyń ataýlary keńeıtilip, burynnan bar mamandyqtar qataryna qosylsa, al 23-i jańa mamandyqtar retinde engizilgen. Bilim alýǵa arnalǵan basym mamandyqtar tizimine jalpy akademııalyq oqýǵa arnalǵan 92 mamandyq jáne taǵylymdamadan ótýge arnalǵan 158 mamandyq kirdi.
Aıta keteıik, elimizde «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasyn damytýdyń jańa strategııasy ázirlenip jatyr. Bul týraly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek málimdedi.
«Qazir aldaǵy úsh jylǵa arnalǵan «Bolashaqtyń» jańa strategııasy ázirlenip jatyr. Bıylǵy naýryz aıynda respýblıkalyq komıssııanyń otyrysyna shyǵaryp, odan keıin tanystyrýdy josparlap otyrmyz. Sonymen qatar irikteý jumystaryn kúsheıtemiz. Máselen, taǵylymdamadan ótý úshin endi ǵylymı maqalaǵa qatysty talaptar qoıylady. Ǵalymdar jumys istep turǵan zerthanalarǵa jiberiledi. Olar jyl saıyn elge oralǵan kezde ǵylymı jobalaryn óndiriske engizý týraly esep berýge tıis», dedi mınıstr.