Astanada túrkııalyq ǵalym, Túrkııanyń memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ibrahım Kalynnyń qazaq tilinde jaryq kórgen «Men, ózge jáne ózgesi» kitabynyń tanystyrylymy ótti. Avtor óz eńbeginde shyǵys pen batys áleminiń qarym-qatynasyna sholý jasap, bir-birine yqpal etýshi eki órkenıette qalyptasqan kózqarastardy saraptaıdy.
Is-sharaǵa Túrkııa Respýblıkasynyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mustafa Kapýdjý, Parlament Senatynyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń jáne Túrkııa-Qazaqstan dostyq tobynyń tóraǵasy Nurtóre Júsip, Parlament Senatynyń depýtaty Darhan Qydyráli, Parlament Májilisiniń depýtattary Qazybek Isa men Rınat Zaıytov, Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń О́kiletti keńes tóraǵasy, professor Muhıtdın Shimshek, «Otandastar qory» KeAQ basshysy Abzal Saparbekuly, Nazarbaev ýnıversıtetiniń qazaq tili jáne túrkitaný kafedrasynyń meńgerýshisi, professor Iýlaı Shamıloǵly, Eýrazııa ǵylymı-zertteý ınıstıtýtynyń dırektory Sýat Beılýr, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti áleýmettaný kafedrasynyń meńgerýshisi Nurlan Baıǵabylov, sondaı-aq Qazaqstan men Túrkııanyń dıplomattary, ǵalymdar men zertteýshiler, BAQ ókilderi qatysty.
Is-sharanyń shymyldyǵy kitap avtorynyń Túrkııadan joldaǵan beınesálemdemesinen bastaldy. Aıta ketý kerek, Ibrahım Kalyn – túrik ǵalymy, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, dıplomat. Islam tarıhy, Batys pen Islam álemi qarym-qatynasy, Túrkııanyń syrtqy saıasatyna qatysty birqatar ǵylymı eńbekterdiń avtory. Osy jyldarda ol Túrkııa Respýblıkasy Prezıdentiniń resmı ókili, Prezıdent janyndaǵy Qaýipsizdik jáne syrtqy saıasat komıteti tóraǵasynyń orynbasary jáne Prezıdenttiń bas keńesshisi tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarsa, byltyrdan bastap Túrkııanyń Ulttyq barlaý qyzmetiniń basshysy qyzmetin atqaryp keledi. Ibrahım Kalyn óz eńbegin qazaq tiline aýdaryp, oqyrmandaryna jetkizýge atsalysqan ǵylym ordasyna zor alǵysyn bildirdi. Sonymen qatar ol eýrosentrıstik kózqarastan ada bolyp, qos órkenıettiń tarıhyna jańa kózqaras ornatýǵa bolatynyn jetkizdi.
Elimizdegi Túrkııanyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mustafa Kapýdjý tyǵyz jumys kestesine baılanysty aramyzdan tabyla almasa da, oqyrmandaryna degen qurmetin bildirip jibergen beıneúndeýi úshin avtorǵa jáne kitaptyń tanystyrylymyna qyzyǵýshylyq tanytyp kelgenderge alǵysyn bildirdi. Onyń aıtýynsha, Ibrahım Kalyn – akademııalyq jáne memlekettik salada da tanymal tulǵa. Jaýapty qyzmette júrse de únemi eldik taqyrypta ǵylymı eńbekter jazýdy toqtatpaǵan. «Kitaptyń alǵashqy basylymy 2016 jyly jaryq kórdi jáne buǵan deıin birneshe tilge aýdaryldy. Avtor óziniń jumystarynda ózge degen uǵymdy sheksiz uǵym retinde qarastyrmaıdy, bary jańasha taldap kórsetken. Iаǵnı «men» jáne «ózge» degen uǵymdardyń arasyn bólip tastaý jáne sheksiz túrde qoldaný da durys emes. Sebebi bul dushpandyq sezimderdi oıatýy múmkin. Kitaptyń qazaq tilinde de jaryq kórýi qýantady. О́ziniń tabıǵatyna saı ulttyń ózindik bolmysyn anyqtaýǵa, shyǵarmalardy bolashaq urpaqqa jetkizýge múmkindik beretin ana tilindegi ǵylymı eńbekterdiń bolýy mańyzdy», deıdi ókiletti elshi.
Senattyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy Nurtóre Júsip túrkitildes elderdiń baýyrlastyǵy osyndaı eńbekterdi muqııat zerdeleý arqyly nyǵaıa túsetinin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, mádenıeti men rýhy, tili men turmysy jaǵynan jaqyn baýyrlas elder retinde búgingi is-shara – Qazaqstan men Túrkııa qatynastaryn odan ári nyǵaıtýdyń mańyzdy bólshegi. Kitaptyń orta tusynda aıtylǵan keıbir derekter oqyrman retinde qyzyqtyra túskenin aıtqan depýtat: «О́tken ǵasyrdyń basynda Aqmola ýálaıatyndaǵy Naýan haziret Osman ımperııasynyń sońǵy sultany Abdýlhamıdke hat jazǵan. Ol hatta Nıkolaıdyń qazaqtardy shoqyndyra bastaǵanyn aıtyp, qutqarýǵa pármen berýin ótingen. Bir jarym aıdan keıin hat Abdýlhamıdke jetken. Hatty alǵan sultan Nıkolaıǵa habarlasyp, qazaqtardy shoqyndyrýdy toqtatýdy suraıdy. Osy sátti paıdalanyp Naýan haziretiniń haty Túrkııa arhıvterinde saqtaldy ma, saqtalsa tabýǵa áreket jasasaq», degen usynysyn jetkizdi.
Senat depýtaty Darhan Qydyráli «men» jáne «ózge» degen birimen-biri qabyspaıtyn bóliniske avtordyń jańasha kózqaraspen qaraǵanyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, osy turǵydan alǵanda shyǵys pen batystyń, sonyń ishinde batys pen musylman áleminiń baılanysyna keń tarıhı sholý jasalǵan. Jalpy, shyǵys pen batystyń, sonyń ishinde túrki áleminiń batyspen qarym-qatynasy myńdaǵan jyldarǵa sozylatynyn jetkizip: «Biraq avtor jalpy túrkilik turǵydan emes, musylmandyq turǵydan búkil tarıhı kezeńderdegi pikir qaıshylyqtary men qaqtyǵystarǵa keń sholý jasaıdy», deıdi. Al professor Muhıtdın Shimshek búginge deıin on ret basylyp shyqqan kitapty basynan aıaǵyna deıin eki ret oqyp shyqqanyn jáne ár oqyǵanda úlken áser alǵanyn aıtty. «О́zge» uǵymy únemi boldy jáne solaı bola beretinen aıtqan ol: «Biraq mádenıettiń sharyqtaý shegine jetýge jáne odan ári damytý úshin «ózge» uǵymynan asyp ótý kerek. Sebebi «men» degen uǵymdy túsine alý úshin «ózgeni» qabyldaı alýǵa tıispiz. Bul uǵymdy qabyldamaıynsha kelispeýshilik pen kúres toqtamaıdy. Geosaıası qaqtyǵystardyń oryn alyp jatqan kezeńinde bul tujyrymdamaǵa burynǵydan da beter muqtajbyz», dedi.
Budan keıin sóz alǵan oqyrmandardyń oı-pikiri de osyǵan uqsas. On taraýdan turatyn ǵylymı eńbekte Islam men Batys áleminiń arasyndaǵy ózara qarym-qatynastyń qalyń qatpary, qaltarysy kóp tarıhy zerdelengen. «О́zge» uǵymyn durys túsinbeýdiń saldary geosaıası qaqtyǵys kún saıyn qaıtalanyp otyrǵan búgingi jaǵdaıda qaıshylyqtardy órshitpese, sóndirmeıdi. San ǵasyrlyq taıtalas pen kúrestiń sebebin izdegen ǵalymnyń paıymynsha, eki keńistiktiń qarama-qarsylyǵy kelesi taraptyń ózgeni tanymaı turyp, ózin tanýyna yqpal etýinen bastaý alyp otyr.