Qazaq dalasy elge sharapaty men shıpasy tıgen emshiler men synyqshylarǵa esh ýaqytta kende bolmaǵan. Olar baǵzy zamannan jurtshylyqtyń saýlyǵy men amandyǵyna jaýapty halyq medısınasynyń ókilderi edi. Tipti zamanaýı medısına múmkindikteri damyǵannan keıin de boıyna qasıet daryǵan arqaly emshi-synyqshylardyń qoǵamdaǵy orny esh tómendegen emes.
Emshilik pen synyqshylyq kóbine urpaqtan-urpaqqa beriletin qasıet desedi. Mundaı týmysynan erek tulǵalar Torǵaı dalasynan da kóptep shyqqan. Osy óńirde Ospan qoja, Berdikeı Qulmuhamed ıshan áýletteri, Satybaldy ıshan, Dúzbaı qajy júıke aýrýlaryn emdegeni, Jylanshyq ózeni boıyndaǵy Tastaǵan otashyǵa elimizdiń túkpir-túkpirinen dertine em izdegen jandar kóptep keletini el aýzynda áli kúnge deıin aıtylady. Bulardan bólek, О́mirbek Jandáýletov, Aıdarhan, Nazym, Aıgúl synyqshylardyń da orny bir tóbe. Solardyń qatarynda HIH ǵasyrda Qabyrǵa jerinen shyqqan Amanbaı synyqshynyń, onyń urpaǵy Quraqbaı Ámirǵazınniń esimi de Torǵaı jerinde kópke tanys. Quraqbaı Oshaqbaıuly elimiz táýelsizdik alǵannan bertinge deıin synyqshylyǵymen óz óńiri emes, búkil Alty Alashqa sharapatyn tıgizdi. О́kinishke qaraı, 57 jasynda ómirden erte ketken. Al búgingi bizdiń áńgimemizdiń keıipkeri – sol Quraqbaı synyqshynyń týǵan inisi Baqytjan Ámirǵazın.
Qostanaı oblysy Amangeldi aýdany qazirgi Qabyrǵa aýyldyq okrýginiń Alakól eldi mekeninde ómirge kelgen Baqytjan aǵa sol Torǵaı jerinde júrgizýshi bolyp eńbek etip, zeınetke shyǵyp, ótken jyly Astanaǵa qonys aýdarypty. Búginde elorda mańyndaǵy Talapker aýylynyń turǵyny. Bul kisiniń áýletinde synyqshylyq dástúr Amanbaı atasynan bastalady dedik qoı. Odan keıin ótken ǵasyrdyń 70–80-jyldary atasynyń Bazarkúl esimdi qaryndasy da burynǵy Torǵaı oblysy Amangeldi aýdanynyń Qumkeshý aýylynda jurtty emdegen eken. Qazirgi tańda jaqyn inileriniń birine de osy qasıet darysa kerek. Búginde ol Arqalyq qalasynda halyqqa óz shıpasyn tıgizip júr.
Baqytjan aǵa 2008 jyldyń 1 sáýirinen bastap ózine emdelýge kelgen adamdardyń tizimin jazyp otyrǵan. Odan arǵysyn eseptemegende sol kúnnen beri búginge deıin 18 myńnan astam adam kelip qaralypty. «Bárine birdeı demeımin, biraq keminde 95 paıyzyna kómegimdi tıgizdim. Aldyma kelgenderdiń ishinde óz aıaǵymen júre almaı, tósekke tańylǵandary da az bolmady. Keıde tili shyqpaǵan 1-2 jastaǵy balalardy alyp keledi. Olar qaı jeri aýyrǵanyn da, shyqqan býyny ornyna túsken-túspegenin de aıta almaıdy. Sondaıda qolyna bir zatty berip, kótertkizip bilemin», deıdi synyqshy.
Baqytjan Oshaqbaıuly 2022 jyly Qazaqstan halyq emshileri qaýymdastyǵynyń prezıdenti A.Qojalymovtyń qolynan «Qurmetti halyq emshisi» degen tósbelgi alǵan. О́ziniń aıtýynsha, synyqshylyqpen qatar qolynyń bıotogi arqyly deneniń tuz jınalǵan jerlerin ydyratyp emdeýmen de aınalysady eken.
Baqytjan aǵa áńgime arasynda qyzyqty oqıǵalarymen bólisti. Sonyń biri – óz balasynyń shyqqan aıaǵyn túsinde salǵany. Bul jaǵdaı 1998 jyldyń aqpan aıynda bolypty. «Sol kúni men úıde emes edim, deıdi ol. – Túnde uıyqtap jatyp tús kórdim. 12-13 jastaǵy ulymnyń aıaǵy shyǵyp ketip, sony salyp jatyr ekenmin. Ertesine aýylǵa oralyp, áıelimnen «Bala qaıda?» dep surasam, «Syrtta oınap júr», dedi. Túnde kórgen túsimdi aıtyp edim, jubaıym bylaı dedi: «Shynynda, keshe sen joqta fýtbol oınap júrip aıaǵyn shyǵaryp aldy. Ol da túnde tús kóripti. Sen onyń aıaǵyn salypsyń. Tańerteń oıansa, aıaǵy sap-saý...».
Búginde medısına qansha qaryshtap damydy desek te, halyq emshiligin shetke ysyryp qoıý múmkin emes. Ony ómirdiń ózi dáleldep jatyr. Baqytjan aǵa aıaq-qolynan jaraqat alyp, dárigerlerden kómek bolmaǵan soń, ózine keletin adamdardyń da qatary kóp ekenin aıtady. Birde Arqalyq qalasynan 400 shaqyrym jerdegi Aqkól aýyly mańynda jer astynan shyǵyp jatqan ystyq sýǵa barǵanda Reseıden kelgen qazaq otbasymen kezdesipti. Olardyń eki uly bir jyl buryn kólik apatyna túsken eken. Sodan uzaq ýaqyt aýrýhanaǵa jatyp, talaı jerge baryp emdelse de, qol-aıaǵynyń jaraqatynan jazyla almapty. Bir uly tipti júre almaıdy eken. Baqytjan aǵanyń synyqshy ekenin estigen olar «sońǵy úmitimiz sizde» dep birden qolqa salady. Esh sózge kelmesten qolushyn sozǵan ol eki jigittiń qol-aıaǵyn ornyna salyp beripti. Kókten izdegeni jerden tabylǵan qandastar shat-shadyman bolyp, alǵystaryn jaýdyrady.
Qazir naryq zamany. Gıppokrattyń «Tegin emdeme» degen ósıeti bar ǵoı. Sondyqtan biz synyqshydan oǵan qaralý quny qansha ekenin de suraýdy umytpadyq. Baqytjan aǵa óziniń belgili bir bekitken baǵasy joq ekenin, jurt ne berse, sony alatynyn aıtty. Degenmen synyqshynyń adamdarǵa qoıatyn keıbir talaptary da bar eken. Ol naýqastardy tek kúndizgi ýaqytta qabyldaıtynyn, kesh túskennen keıin qaramaıtynyn aıtady.
Biz Baqytjan aǵanyń úıinen belgili ánshi Sáken Maıǵazıevpen birge túsken sýretin kórip, onyń syryn suradyq. Sóıtsek, birneshe jyl buryn «Mýzarttyń» ánshisi de Arqalyqtyń qasyndaǵy Birlik aýylyna arnaıy kelip, qaralyp qaıtypty. Keıin ol óziniń ınstagram paraqshasynda arnaıy vıdeo jarııalaǵan bolatyn: «Osydan bir aı ýaqyt buryn qulap, saýsaqtarymdy shyǵaryp alyp edim. Iyǵym da kópten syr berip júrgen. Biz densaýlyǵymyzǵa qaramaı júre beredi ekenbiz. Almaty men Astanada júrip, sonaý Arqalyqtyń qasyndaǵy aýylǵa kelip em alamyn dep kim oılaǵan? Baqytjan Oshaqbaıuly búgin ıyǵym men saýsaqtarymdy ornyna salyp berdi», dep alǵysyn bildirgen.
Áńgimemizdiń basynda synyqshylyq tuqym qýalaıtyn qasıet dep edik qoı. Sonyń bir dáleli – búginde Baqytjan aǵanyń uly Jangeldi de jeńil-jelpi shyqqan-taıǵan býyndardy salyp, mamandanyp júr eken.