ULY ELMEN ARADAǴY YNTYMAQTASTYQTYŃ ODAN ÁRI ULǴAIǴANY UTYMDY

Qazaqstan men Qytaı arasyn­daǵy qarym-qatynas sońǵy jyl­dary qarqyndy damyp kele jatyr. Joǵary deńgeıdegi kezdesýlerdiń jıiligi de sonyń aıǵaǵy. Sońǵy 12 aıda osyndaı kezdesý besinshi ret bolyp otyr. Qazaqstan men Qytaı BUU, ShYU, AО́SShK sııaqty ha­lyq­aralyq bedeldi uıymdarda da óza­ra birlesip belsendi is-qımyldar ja­saýda. Sondaı-aq Qytaı jaǵy Qa­zaqstannyń Álemdik jáne dás­túr­li dinder kóshbasshylarynyń se­zi sııaqty syrtqy saıasattaǵy bas­­tamalaryna qoldaý bildirýde. Eki eldiń parlamentteri arasyn­da­ǵy yntymaqtastyq ta jyl ótken saıyn jaqsy qarqynda damý ústinde. Joǵarǵy deńgeıdegi kezdesý barysynda aldymen ekonomıkalyq yntymaqtastyq máseleleri sóz boldy. Qazir bul tarapta asa iri, strategııalyq mańyzdy jobalar iske asyrylýda. Sonyń ishinde “Túrkimenstan-О́zbekstan-Qazaq­stan-Qytaı” jáne “Keńqııaq-Qum­kól” munaı qubyrlaryn ataýǵa bo­lady. Búgingi tańda Qazaqstanda aly­natyn munaıdyń úlken bóligi qytaılyq kompanııalardyń qa­ty­sýymen óndirilýde. Byltyrǵy jyl­dyń sáýir aıyndaǵy Pekınge sapa­ryn­da Qazaqstan Prezıdenti N.Na­zarbaevtyń kelissózderi aıasynda birlese salýǵa qol jetkizilgen bir­neshe ınfraqurylymdyq jobalar qazir qyzý iske asyrylýda. Sonyń ishinde Moınaq SES-iniń, Pavlo­dar elektrolız zaýytynyń, Aqtaý­daǵy jol qurylysyna qajetti bıtým óndiretin zaýyttyń, Atyraý MО́Z-indegi aromatty kómirsýtegin óndirý kesheniniń, “PetroQazaqstan Oıl Prodaktaz” MО́Z-in jańǵyrtý men jańartý, polıpropılen shyǵa­ratyn asa iri gazhımııalyq keshen­niń birinshi kezeńiniń qurylystary búginde qarqyn alǵan. Eki eldiń arasyndaǵy saýda aı­na­­lymy byltyr 14 mlrd. AQSh dol­­lary kólemine jetti. Bul Qazaq­stannyń 2009 jylǵy syrtqy aı­nalym kórsetkishiniń 13 paıyzynan astamyn qurap otyr. Saýda boı­yn­sha áriptes elderdiń arasynda Qy­taı Qazaqstan úshin Reseı Fe­dera­sııa­synan keıingi ekinshi oryn ala­dy. Al Qazaqstan Qytaıdyń TMD elderiniń ishindegi Reseıden keı­­ingi ekinshi oryndaǵy saýda áriptesi. Ekijaqty kelissózder barysyn­da ekonomıkalyq jáne ınves­tısııalyq yntymaqtastyqtardy odan ári tyǵyz júrgizý joldary qarastyryldy. Shaǵyn quramdaǵy kezdesýden soń kelissózder keńeı­tilgen quramda jalǵasty. Ony ash­qan Prezıdent Nursultan Naza­r­baev Hý Szıntaoǵa jáne delegasııa múshelerine oń sapar tilep, eki el­diń arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtas­tyqqa Qytaı basshysynyń qosyp otyrǵan jeke úlesin atap ótti. Sonyń aıǵaǵy bizdiń jıi kezdesip otyrǵanymyzdan da kórinedi, dedi Qazaqstan basshysy. Nursultan Ábishuly odan ári qytaı jaǵyn “EKSPO-2010” dúnıejúzilik kór­me­siniń tabysty ótip jatqanymen quttyqtady. Qytaı ekonomıkasynyń ústi­miz­degi jyldyń I toqsanynda 12 paı­yzǵa jýyq qarqyndaǵy ósimi aımaq­taǵy elder ekonomıkasynyń ser­pin­­di damýyna da oń yqpalyn tı­gizedi. Sonyń ishinde Qazaq­stan­nyń ústimizdegi jylǵy 5 aıdaǵy IJО́ ósimi 8,3 paıyz boldy, dedi Elbasy. Odan ári Qytaı jaǵynyń Qazaq­stanǵa álemdik daǵdarysty eń­­serýge 10 mlrd. AQSh dollary kóle­min­de nesıe bergenin atap ótip, onyń or­yn­dy jumsalǵanyn aıtty. “Keń­qı­ıaq-Qumkól” munaı qubyry aıaqtal­ǵan sátten bastap Qazaq­stan­nan Qytaıǵa jóneltiletin munaı kólemi 28 paıyzǵa artyp, jalpy kólemi 8 mln. tonnaǵa jýyqtaıtyn bolady. Búgin bizdiń tıisti qyz­met­terimiz “Beı­neý-Bozoı-Shymkent” gaz qu­byry qurylysynyń ekinshi kezeńin salý jónindegi kelisim-shart­qa qol qoıady, sóıtip, “Orta­lyq Azııa- Qytaı” jobasyn odan ári tereńdete túsedi, dedi N.Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti kelesi ke­zekte joǵaryda atalyp ketken bir­lesken jobalardyń qyzý qar­qyn­men júrgizilip jatqanyna qanaǵat bil­dirdi. Bizdiń elderimizdiń ara­syn­daǵy saýda aınalymy ústimiz­degi jyldyń I toqsanynda 56 paı­yzǵa artty. Sóıtip, qazirdiń ózinde biz daǵda­rys­qa deıingi 17 mlrd. dollar kólemine jaqyndap qaldyq, dedi Nursultan Ábishuly. Qazaqstan Prezıdenti sondaı-aq Qytaı bas­shy­symen shıkizatty emes sektor­daǵy sharalar josparyn qaıta qa­rap, ony ın­dýs­trııalyq-ınnova­sııalyq tehnolo­gııalar deńgeıinde jetildirýge keli­sil­genin aıta kelip, osynyń ózi eki eldiń arasyndaǵy yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóteretinin atap kór­setti. Biz eki eldiń arasyndaǵy kólik-tranzıt salasyndaǵy yntymaqtas­tyq­qa da úlken mańyz beretin bo­lamyz. Qa­zir “Batys Qytaı-Batys Eý­­­ropa” avtojoly, “Qorǵas-Jet­i­­­gen” temir joly salynyp jatyr. Bular – bizdiń yntymaqtastyǵy­myz­dyń ma­ńyzdy nysandary. Osy­naý ınfra­­qurylymdyq nysandar­dyń qury­lysyna Qytaı jaǵynyń ShYU elderi yntymaqtastyǵyn qoldaýǵa bóletin qarajatynyń biraz bóligi arnalatynyna biz úmit­tenemiz, dedi Qazaqstan Pre­zıdenti. Odan ári aý­yl sharýa­shy­lyǵy sa­lasyndaǵy yntymaqtastyq týraly aıta kelip, Qazaqstannan Qy­taıǵa jáne Qytaı aýmaǵy ar­qyly basqa elderge astyq shyǵarý týraly ju­mystar júrgizilip jatq­a­­nyn jet­kizdi. Osynyń bári bizdiń yn­ty­­maq­tas­tyǵymyzdyń tereńdep kele jatqanyn kórsetedi, deı kelip só­ziniń sońynda Hý Szın­­­taonyń bú­gingi sapary ekijaqty yntymaq­tas­tyqty odan ári tereń­detip, ony ja­ńa satyǵa kóteretinine senim bildirdi. Jaýap sózinde Qytaı basshysy Qazaqstan Prezıdentiniń sha­qy­rýy­men Astanaǵa kezekti ret kelip, jyly qabyldaý kórip otyrǵanyna rızashylyǵyn jetkizdi. Táýelsizdik alǵan sátinen bastap Sizdiń dana bas­shylyǵyńyzben Qazaqstan hal­qy damýdyń dańǵyl jolymen alǵa basyp keledi. Qazaqstanda qoǵam­dyq turaqty jaǵdaı qalyptasqan, ekonomıka toqtaýsyz alǵa basýda, osynyń bári halyq turmysyn úz­diksiz jaqsarta túsýde jáne ol Siz­diń eldiń halyqaralyq arenadaǵy pozısııasyn nyǵaıtýda. Álemdik eko­nomıkalyq daǵdarys jaǵdaı­yn­da Qazaqstan daǵdarysty eńseretin sharalar baǵdarlamasyn óz ýaqy­tyn­da qabyldady. Sonyń arqasyn­da daǵdarystyń salqynyn baryn­sha azaıtyp, ekonomıkany damytý­dyń oń qarqynyn saqtap qaldy. Qytaı jaǵy Qazaqstan tarabynyń tabystaryna shyn júrekten qýa­nady jáne osyndaı tabystarǵa al­daǵy ýaqyttarda da jete berýin tileıdi, dedi Hý Szıntao. Keńeıtilgen quramdaǵy kezdesý­­ler aıaqtalǵan soń úsh ekijaqty qu­jatqa qol qoıyldy. Sonyń ishinde Qazaqstan Premer-Mınıstriniń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Á.Ise­­keshev pen QHR-diń Damý jáne reformalar jónindegi memle­ket­tik komıteti tóraǵasynyń oryn­ba­sary – Energetıka jónindegi mem­lekettik basqarmanyń jetek­shi­si Ch.Gobao atom energııasyn beıbit maqsatqa paıdalaný salasy boı­yn­sha yntymaqtastyq týraly keli­sim­ge, “QazMunaıGaz” UK”AQ bas­qar­masynyń tóraǵasy Q.Qabyldın men Qytaıdyń ulttyq munaı-gaz korporasııasynyń prezıdenti S.Szemın Qazaqstan-Qytaı gaz qubyry ekinshi ýchaskesin jobalaý, qarjylandyrý, salý jáne paıda­la­nýdyń negizgi qaǵıdattary týraly kelisimge, “Qazatomónerkásip”UK tóraǵasy V.Shkolnık pen Qytaı­dyń Gýandýn ıadrolyq-energe­tık­a­lyq korporasııasynyń vıse-pre­zıdenti S. Iýıshen tabıǵı ýrannyń konsentratyn satý jáne alý jó­nindegi kelisim-shartqa qol qoıdy. Kezdesý sońynan eki memle­ket­tiń basshylary BAQ-qa málimdeme jasady. Bul kezdesýdegi negizgi erekshelik – biz shıkizattyq emes sektorda yntymaqtastyqty ulǵaı­typ, birlesken jobalardy iske asy­rýǵa kelistik, dedi alǵashqy bolyp sóılegen Nursultan Nazarbaev. Qytaı basshysy Qazaqstanǵa osy­men altynshy sapar jasap otyr, sonyń arqasynda bizdiń qarym-qatynastarymyz ómirdiń barlyq salalarynda joǵary qarqynmen damyp keledi. Bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy strategııalyq qarym-qatynastar ózara senim, túsinistik jáne tatý kórshilik qaǵıdattaryna negizdelgen. Bizdiń elderimizdiń ha­lyqaralyq arenadaǵy ustanymdary kóp jaǵdaıda bir-birine sáıkes keledi, syrtqy saıasattaǵy ózara yn­tymaqtastyǵymyz da tereńdeı túsýde. Bul bizdiń halyqtarymyz­dyń talaby men tilegine dóp keledi, deı kelip Nursultan Nazarbaev sóziniń sońynda jasalǵan kelissóz­derdi jo­­­ǵary baǵalaıtynyn jet­kiz­di. Bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy iskerlik baılanystar búgingi kúni múl­de jańa, sapaly deńgeıge kóte­rildi, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Al ke­lis­sózder barysynda Qyr­ǵyz­stan­daǵy jaǵdaı týraly da pikir aly­sylǵany, sonymen birge, bul elge gýmanıtarlyq kómek jasaý máse­le­leri de talqylanǵany belgili boldy. Qytaı basshysy Hý Szıntao kelissózder barysyna óziniń tolyq qanaǵat bildiretinin jetkizdi. Bizdiń qol jetkizgen kelisimderimiz eki­jaqty qarym-qatynastardy damy­tý­ǵa ǵana emes, aımaqtaǵy tynysh­tyq pen turaqtylyqqa da qyzmet etetin bolady. Energetıka sala­syndaǵy, shıkizattyq sektordaǵy yntymaqtas­tyqtardyń damı túsýi bizdiń elde­rimizdiń múddesine tolyq saı keledi, dedi Qytaı basshysy. Sóziniń sońynda QHR Tóraǵasy Qazaqstan Prezıdenti N.Nazar­baev­ty Qytaıǵa resmı saparmen kelýge shaqyrǵanyn jáne ol qabyl alynǵanyn aıtty. Jaqsybaı SAMRAT.