Bizdiń jastyq shaǵymyz naǵyz dýmandy ortada ótti. 1982 jyly sol kezdegi elimizdiń mańdaıaldy oqý orny S.M.Kırov Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetine qabyldanyp, stýdentter qalashyǵyndaǵy jataqhanaǵa ornalastyq, jańadan ashylǵan ǵımaratta oqýymyzdy bastadyq. Nebir talantty aqyndar men jazýshylar, jýrnalıster bilim alǵan bilim ordasynyń kezekti tolqyny bolyp biz de qosyldyq. Aldymyzdan sol kezdiń ózinde ádebı qaýymǵa tanylyp qalǵan Svetqalı Nurjan men Kenjebaı Ahmetov shyqty. Kenjebaı aǵa – prozaık, Svetqalı aǵa – aqyn. Sóıtip eki aqyn bolyp júrgende kóp uzamaı Bolat Qorǵanbekov degen aqynnyń kelgeni. Endi úsheý boldyq. Úsheýimiz bir úıdiń balasyndaı boldyq.
Qyzyq-dýmany mol stýdenttik shaq jadymyzda erekshe qaldy. Zeınolla Qabdolov, Tursynbek Kákishev, Rymǵalı Nurǵalı, Janǵara Dádebaev, Shákir Ibraev, Alma Qyraýbaeva, Ábdýálı Qaıdar, Marhabat Tomanov, Saparhan Myrzabekov, Berikbaı Saǵyndyqov, Hasan Karımov sııaqty óz pániniń bilgiri, ádebıettaný men til biliminiń bilikti mamandary bolǵan ustazdardan alǵan bilim qaı-qaısymyzǵa da az olja emes edi. Odan tys jataqhanada, oqý ǵımaratynda jıi ótetin ádebı-mádenı kezdesýler bar. Jazýshylar odaǵyna, gazet-jýrnaldardyń redaksııasyna barýymyzdyń ózi biz úshin bir armanymyz oryndalǵan, erekshe baqytty sátter edi. Osyndaı sátterde derlik Svetqalı aǵa, Bolat úsheýmiz birge júremiz. Svetqalı aǵanyń jubaıy, kýrstas qurbymyz Bıbaısha qasymyzda. Kýrstaǵy jasy jaǵynan da, boıy jaǵynan da eń kishisi men bolǵandyqtan ba, kýrstastarym meni sińlilerindeı, qaryndastaryndaı mápeledi. Ásirese Qyzylordanyń Jańaqorǵanynan kelgen Salıha týǵan ápkemdeı óz qamqorlyǵyna tolyq «kóshirdi». Bolatty da aýyldas, súıegi bir týys inisi retinde qatty «qadaǵalaýǵa» aldy. Kúlli kýrstastarymyz úshin «Salıhanyń shaıy» erekshe edi. Basymyz jıi qosylatyn bizdiń bólmedegi bul dastarqanda da aıtylatyn áńgime tek óleń, ádebıet aınalasynda boldy. Svetqalı aǵanyń tegeýrindi jyrlary men Bolattyń oıly óleńderi tyńdarmandarynyń qulaq quryshyn qandyryp, erekshe áserge bóleıtin.
Sonymen bizdiń stýdenttik hám aqyndyq kúnderimiz bylaısha aıtqanda «juldyzdy» bolyp ótip jatty. Svetqalı aǵa men Bıbaısha otbasyly bolǵanda páter jaldap, endigi biraz dastarqan sol jaqqa qaraı aýysqan kezde de mundaı tamasha mezetter azaıǵan joq. Árıne, jýrnalıst jigittermen bas qosatyn otyrystarynda men bola qoıǵan joqpyn. Bolsam da dastarqannan shettep, Bıbaıshanyń qasyna oıysyp, asúı jaǵyn jaǵalaıtynmyn. Svetqalı aǵa men Bolat bes-altaý, tipti odan da kóp bolyp tobymen keletin «qalamdastaryna» tótep berip, óleńniń tıegin aǵytatyn.
Bolat osylaı stýdent kezinde óz aınalasyna aqyn bolyp tanylǵan-dy. Tipti sol kezdegi bedeldi jýrnal «Jalynǵa» óleńderi de jarııalandy. Ol kezde gazet-jýrnalda óleńiń shyqsa, aqyndyǵyń bekitilip, dáıekteldi, kúlli qazaq dalasy tanydy degen sóz. Meniń baıaǵy bir bloknotymda Bolattyń stýdenttik shaqtaǵy fılosofııalyq máni salmaqty óleńi bar edi. Esimde qalǵan joldary:
Jalǵan dúnıe, túk estimes kereń be eń?
Kereń bolsań kereńdi ishshi der em men.
Biraq... biraq... túsinem ǵoı, túsinem,
Daýysy onyń estilmeıdi tereńnen...
Bolattyń jastyq jyrlarynyń ózi osyndaı oıly, salmaqty bolyp keletin. 1988 jyly «Jalyn» jýrnalynda jarq etken óleńderi onyń bedelin tipten kóterip jiberdi. Osy toptamadaǵy «Kassandramen tildesý» atty óleń onyń qalam qarymyn, ádebı óresin tanytatyn erekshe bir dúnıe boldy.
...Názik janyń bárinen jasqandy da,
Janaryńnan sharasyz jas tamdy ma?
...Seniń júgiń moınymda búgin meniń,
Jaraly da jalǵyz jan – Kassandra...
Ejelgi poezııadan búgingi poezııaǵa deıin jalǵasqan jalǵyzdyq saryny Bolattyń óleńinen osylaısha oryn alǵan. Grek mıfterinde, Gomerdiń «Illıadasynda» aıtylatyn Kassandranyń kóripkeldigi jáne oǵan eshkimniń senbeýi oqıǵasy kórkemóner týyndylarynyń qanshasyna arqaý bolǵanyn sanap aıta almaspyn. Alaıda qazaq óleńinde Kassandra bolmysy osyndaı fılosofııalyq oı, lırıkalyq naqyshpen jyrlanǵanyn aıta alamyn. Mýzanyń hám kózdegeninen múlt ketpeıtin kúmis jebeniń ámirshisi, lıra aspabynyń has sheberi deıtin Apollonnyń ózine degen sezimin tárk etkeni úshin osyndaı jazaǵa ushyraǵan jany jaraly, taǵdyry qaraly Kassandrany jıyrma eki jasar Bolat poetıkalyq tulǵa-sımvol retinde osylaı keskindedi. Bolattyń poezııasyna pikir bildirgen qazaqtyń ǵajaıyp syrshyl aqyndarynyń biri Israıl Saparbaı bul óleń týraly: «Kassandramen tildesý» jas aqynnyń izdený jaǵrapııasyn usynyp qana qoımaı, oıly túıin taba biletinin de ańǵartqandaı. Kassandra taǵdyryn aıta kelip, aqyn taǵdyrynyń da ońaı emes ekendigin meńzep, sheber qısyn jasaıdy», deıdi. Jas aqynnyń ereksheligin: «Bolatta obektini alǵa sala otyryp, oıdy óleń sońynda astarlap berý jaǵy anyq baıqalady», dep kórsetedi.
Osylaısha, aqyn Bolattyń juldyzy jarqyrap júrdi. Aqyndyǵymen ǵana emes, jaqsy ánshiligi, dombyrashylyǵymen de belgili boldy. Ol áýeletken «Bir kelinshek» ánin kúlli QazMÝ qalashyǵy uıyp tyńdady.
1986 jylǵy jeltoqsan kóterilisi – bizdiń stýdenttik shaǵymyzdyń tarıhı oqıǵasy boldy. Sol jyly biz besinshi kýrstamyz. Bolat ekinshi kýrs stýdenti. Alańǵa kýrstastarym Salıha, Bıbaısha, taǵy basqa kýrstas qyz-jigitter shyqty. Svetqalı aǵa men Bolat ta sol alańda júrdi. Bolattyń janynda Shardııar Ýálıhanov, Nurlan Súıinov degen kýrstastary da boldy. Qanybek Bıjanov pen Qanat Ábilqasymov ta olardyń qasynda boldy.
Qazaq jastarynyń alańǵa shyǵyp, bılikke narazylyq bildirýi ákimshil-ámirshil júıeni esterinen tandyrdy. Bılik jastarǵa «buzaqylar, nashaqorlar, búlikshilder» dep aıyp taǵyp, jala jaýyp, sol boıynsha tergeý-tekserý jumystary qarqyndy túrde bastalyp ketti. Ár qadamymyz ańdýly. Jataqhanadan eshqaıda shyǵarmaıdy. Osyndaı syn saǵat, synaýly kúnderde de Bolat óz pozısııasynan aınymady. Biz osylaı jeltoqsannyń yzǵaryna da sharpyldyq...
Bolattyń aqyndyǵymen qatar ǵylymǵa degen erekshe qabileti oqytýshy-ustazdar nazarynan tys qalǵan joq. Ýnıversıtette ótetin ǵylymı konferensııalar men ádebı keshter talaı talantty jastardyń baǵyn ashty, olardyń ádebıet pen ǵylym álemine kelýine jol kórsetip, jón siltedi.
Mine, bizdiń jastyq shaǵymyzdyń tarıhı alańy osyndaı boldy. Biz 1987 jyly oqý bitirip, «Jeltoqsan jeliniń» ekpinimen Almatydan alysqa kete bardyq. Qýǵyn-qýdalaý, qysym kórsek te biz bul kóteriliske qatysqanymyzdy árdaıym maqtan tutyp, el aldynda oryndalǵan bir boryshymyz dep bildik. О́ıtkeni bizdiń Jeltoqsan myzǵymastaı kóringen «alyp ımperııanyń» irgetasyn shaıqaltyp, qabyrǵasyn titiretti. 1988-1989 jyldardaǵy Alash arystary esimderiniń elimen qaıta qaýyshýyna da sol jeltoqsan oqıǵasynyń yqpal etkeni aıdan anyq.
Bolat 1990 jyly ýnıversıtet bitirgen soń Almatydaǵy qalalyq atqarý komıteti janyndaǵy Til úıretý ortalyǵynda oqytýshy bolady. Keıin Ulttyq ǵylym akademııasynyń M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınsıtýtynda qyzmetke bardy. Odan soń О́zbekstannyń Gúlstan qalasyndaǵy Ǵafýr Ǵulam atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetinde oqytýshylyq, odan keıin kafedra meńgerýshisi, dekannyń orynbasary qyzmetterinde boldy. Túbi bir týys ózbek elindegi qarakóz qandastarymyzdy maman retinde tárbıeleýge óz úlesin qosty.
Bolattyń ǵylymı-pedagogıkalyq eńbegi salmaqty zertteýlermen tolyǵyp otyrdy. Belgili ǵalym, akademık Rahmanqul Berdibaıdyń jetekshiligimen «Shora batyr» jyrynyń ulttyq nusqalary (genezıs, tutastaný, tarıhılyq máseleleri)» degen taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Jyr nusqalaryn salystyra otyryp, ondaǵy tutastaný sıpatyn, tarıhı negizderdi tanytyp, qundy tujyrymdarǵa qol jetkizgen bul eńbek – qazaq folklortanýyndaǵy salmaqty dúnıe. Túrki dúnıesiniń belgili ǵalymdary Bolattyń bul zertteýine erekshe nazar aýdaryp, joǵary baǵa berdi. Bolat osy jyldary Túrkistandaǵy Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq Qazaq-Túrik ýnıversıtetinde qyzmette bolǵanda osy ýnıversıtet Senatynyń jáne ýnıversıtet janyndaǵy fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty ǵylymı dárejesin berý jónindegi dıssertasııalyq keńestiń ǵalym hatshysy qyzmetterin atqardy. Qazaq ádebıeti kafedrasynyń qurmetti meńgerýshisi bolǵan ustazy akademık R.Berdibaıdyń qasynda atqarýshy meńgerýshi boldy. Akademık R.Berdibaı basqarǵan halyq ýnıversıtetiniń zańdy jalǵasy bolǵan Túrkistan qalasyndaǵy akademık dáristeriniń ótýine Bolattyń járdemi kóp tıdi.
Bolattyń ǵylym jolyndaǵy izdenisi ult rýhanııatymen sabaqtasyp, «Qoja Ahmet Iаsaýıdiń «Dıýanı hıkmet» shyǵarmasy men qazaq folklorynyń mazmundyq-kórkemdik sabaqtastyǵy» taqyrybyndaǵy doktorlyq dıssertasııasyn támamdady. О́kinishke qaraı, dıssertasııa qorǵaýdyń burynǵy dástúrli júıesi toqtatylyp, jańa qorǵaý júıesi tek PhD akademııalyq dárejesin berýmen shektelgendikten, qorǵaýǵa daıyn zertteý eńbeginiń ári qaraı joly bolmady... Ǵylymı-pedagogıkalyq joldaǵy izdenisin báseńdetpegen Bolat Halyqaralyq gýmanıtarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtettiń qazaq ádebıeti kafedrasynda aǵa oqytýshy bola júrip, folklortaný salasynda birqatar salmaqty zertteýler júrgizdi. Keıin «Syrdarııa» ýnıversıtetiniń dosenti qyzmetinde de júıeli izdenisterin jalǵastyrdy.
Bolattyń eńbek joly sońǵy on jyldan beri el ordasy Astanada jalǵasyp keledi. Atap aıtsaq, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti qazaq ádebıeti kafedrasynyń professory. Beldi-beldi shyǵarmashylyq uıym-komıssııalardyń múshesi.
Mine, Bolattyń bel-belesi osyndaı salmaqty da salıqaly mazmunmen ádiptelgen. Ǵalym-ustazdyń aqyndyqtan bastaý alyp, ǵylymdyqqa ulasqan eńbegi ózinen keıingi tolqynǵa ónege bolarlyq.
Janat ÁSKERBEKQYZY,
aqyn, ádebıettanýshy