Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen palatanyń jalpy otyrysy ótip, kún tártibinde elimizdiń syrtqy saıasaty, ekonomıkalyq ıntegrasııa jáne ózge de mańyzdy máselelerge qatysty zań jobalary qaraldy.
Alǵashqy másele, ıaǵnı «Túrki memleketteri uıymyna múshe memleketterdiń úkimetteri arasyndaǵy halyqaralyq quramdastyrylǵan júk tasymaldary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha qorytyndy ázirleý jóninde Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń hatshysy Ekaterına Smyshlıaeva málimdedi.
Komıtet hatshysy sóz basynda bul kelisimniń maqsaty Túrki memleketteri uıymyna múshe elder arasyndaǵy tranzıttik-kóliktik áleýetti jáne saýda-ekonomıkalyq qatynastardy odan ári damytý ekenin aıtyp ótti.
– Kelisim 2022 jyldyń 11 qarashasynda jasalǵan. Bul qujat Túrki memleketteri arasyndaǵy temir jol, sý, avtomobıl kóligimen júzege asyrylatyn júk tasymaldaý kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi, – dedi E.Smyshlıaeva.
Odan keıin О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev depýtattardy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly zań jobasymen tanystyrdy. Zań jobasy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter ónerkásip salalarynda birlesken kooperasııalyq jobalardy iske asyrǵan kezde qarjylaı járdem kórsetý bóliginde ózgerister engizýdi kózdeıdi.
Mınıstr hattama EAEO-nyń bıýdjet qarajatyn paıdalana otyryp, ónerkásip salasyndaǵy birlesken kooperasııalyq jobalardy qarjylandyrýǵa negiz bolatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, qarjylandyrýdyń jańa mehanızmi múshe memleketterdiń bıznes-qoǵamdastyqtarynyń qajettilikterine jaýap retinde EAEO aıasynda ónerkásiptik yntymaqtastyqty damytýǵa eleýli qoldaý kórsetip, kásiporyndarǵa ónerkásiptik jobalardy júzege asyrýǵa múmkindik bermek.
– Qanatqaqty qarjylyq kómek tetiginiń merzimi – bes jyl. Bul merzimdi ári qaraı uzartý múmkindigi bar. Qarjylandyrý arnaıy, dempıngke qarsy jáne ótemaqylyq bajdar túsiminiń 10 paıyzy esebinen qamtamasyz etiledi. Bul mehanızm ulttyq qarjy uıymdary men Eýrazııalyq damý bankine ulttyq bankter belgilegen bazalyq mólsherlemeniń 100 paıyzy kóleminde, kommersııalyq nesıeniń mólsherlemesi bazalyq mólsherlemeniń 6,5 paıyzynan aspaıtyn sýbsıdııalar berýdi kózdeıdi. Jobany irikteý krıterıılerine keminde úsh múshe memlekettiń kásiporyndarynyń qatysýy jáne jobany 5 jyldan aspaıtyn merzimde iske asyrý kiredi. Irikteý memlekettik organdar men bıznes-qaýymdastyqtardyń qatysýymen birneshe kezeńde ótedi. Jobany maquldaý týraly sheshimdi Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa keńesi qabyldaıdy. Bul mehanızm jumys oryndaryn qurýǵa, qosymsha quny bar ónerkásip ónimderin óndirýge jáne úshinshi elderge ónim eksportyn arttyrýǵa múmkindik beredi, – dedi Q.Sharlapaev. Sondaı-aq mınıstr EAEO-ǵa múshe memleketterdiń barlyǵy bul hattamany ratıfıkasııalap qoıǵanyn málimdedi.
Sondaı-aq Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi, depýtat Nıkıta Shatalov kelisimniń negizgi maqsaty – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterge ónerkásip salalaryndaǵy birlesken úshjaqty yntymaqtastyq jobalaryn iske asyrýda qarjylyq kómek kórsetý ekenin aıtty.
– Bul jobalar ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýge jáne joǵary tehnologııalyq óndiristerdi qurýǵa múmkindik beretin asa mańyzdy salalarda ónerkásiptik kooperasııa men ımportty almastyrýdy damytýǵa baǵyttalǵan, – dedi N.Shatalov. Mınıstrliktiń hattamany ratıfıkasııalaý týraly usynysy jalpy otyrysta qoldaý taýyp, qabyldandy.
Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattar «2013 jylǵy 24 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵy arqyly Qytaı Halyq Respýblıkasyna reseılik munaıdy tasymaldaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn da qarady.
Kún tártibindegi bul másele boıynsha Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev baıandady. Mınıstrdiń aıtýynsha, atalǵan kelisimge 2013 jylǵy 24 jeltoqsanda qol qoıylǵan jáne qujat 2014 jylǵy shildede kelisimsharttar men taraptardyń ýaǵdalastyqtaryna sáıkes ratıfıkasııalanǵan.
– 2017 jyly taraptar tranzıtti jylyna 7 mıllıon tonnadan 10 mıllıon tonnaǵa deıin ulǵaıtý týraly ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizdi. Osyǵan baılanysty taraptar kelisimdi 2024 jyldan 2033 jylǵa deıin uzartýǵa ózara múddelilik bildirdi jáne 2014 jyly qol qoıylǵan kelisimge ózgerister engizý boıynsha tıisti kelissózderge kiristi. 2014 jyldan 2023 jylǵa deıingi kezeńde Reseı munaıynyń Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaıǵa jalpy tranzıti 91 tonna boldy. Jalpy túsim 1 mıllıard 327 mıllıon dollar nemese 502 mıllıard teńgeni qurady, – dedi A.Sátqalıev.
Sondaı-aq Energetıka mınıstri kelisimniń eshqandaı táýekelderi joq ekenine sendirdi. 2024 jyldan 2033 jylǵa deıingi kezeńde eki ýchaske boıynsha Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaıǵa tasymaldanatyn Reseı munaıynyń tranzıtinen 1 mıllıard 710 mıllıon dollar túsedi dep kútilip otyr.
Depýtattardyń baıandamashyǵa osy másele tóńiregindegi qosymsha suraqtarynan keıin zań jobasy qabyldanyp, hattama ratıfıkasııalaýǵa jiberildi.
Kún tártibiniń basqa máseleleri boıynsha Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi, depýtat Aıdarbek Qojanazarov habarlady. Depýtat zań jobasynda organıkalyq ónimdi satý kezinde qatań baqylaý engiziletinine toqtaldy. Ol boıynsha tutynýshylardyń quqyqtary men halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaý, organıkalyq degen atpen satylatyn organıkalyq emes ónimderdiń jolyn kesý, otandyq organıkalyq ónim óndirýshilerdi, jalǵan tańbalaýǵa baılanysty azamattarymyzdy adastyratyn ımporttaýshylardyń josyqsyz básekelestiginen qorǵaý tetikteri qarastyrylǵan.
Depýtat A.Qojanazarov baıandaǵan «Organıkalyq ónim óndirý jáne onyń aınalymy týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine organıkalyq ónim óndirý jáne onyń aınalymy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary ekinshi oqylymda qabyldandy.
Jalpy otyrystyń negizgi talqylaýlarynan keıin depýtattyq saýaldarǵa kezek berildi. Ardaq Nazarov Ulttyq quryltaıdyń sońǵy otyrysynda Memleket basshysynyń kitaphanalar jaıly aıtqanyn negizge ala otyryp, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń «Ǵylym ordasy» Ortalyq ǵylymı kitaphanasynyń múshkil jaǵdaıyn málimdep, Úkimet basshysynyń orynbasary T.Dúısenovaǵa saýal joldady. Onyń aıtýynsha, 1932 jyly ashylyp, 1945 jyly Qanysh Sátbaevtyń qoldaýymen jeke «Ortalyq ǵylymı kitaphana» mártebesin alǵan kitaphanada qazir 6 mıllıonǵa jýyq basylym saqtaýly. Biraq Qazaqstandaǵy eń baı ǵylymı qor bolyp sanalatyn mekemeniń kitaphana mártebesi joq eken.
Depýtat Erbolat Satybaldın saýalyn elimizdiń Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri N.Nurjigitovtiń atyna baǵyttap, Ulytaý oblysy sııaqty shóleıtti aımaqtardaǵy jaıylym jerlerdi sýlandyrý jaıyn qozǵady.
Depýtat Edil Jańbyrshın eski Qazaqstannyń júıesi bolǵan barlyq deńgeıdegi deldaldardy joıý máselesin kóterdi. Ásirese el aýzynda «ESO» dep atalyp ketken energııamen jabdyqtaýshy uıymdardyń elektr energııasyn óndirýshiler men tutynýshylar arasynda saýsaǵyn qımyldatpaı-aq mıllıardtap aqsha taýyp otyrǵanyn ashyp aıtty.