Qaıratker tulǵa Amangeldi Aıtalynyń «Altyn Orda» gazetinde (19 naýryz, 2009 jyly) jarııalanǵan suhbatynda: «Otarshyl ıdeologııa 1 qańtardy Jańa jyl retinde sanamyzǵa tereń sińirdi. Qazir kópshilik halyq 22 naýryzdy kútkennen góri 1 qańtarǵa asa mán beredi. Bul – sanaǵa sińgen dástúrdiń kúshtiligi. Endi osy qalyptasyp, sanaǵa sińisti bolyp ketken dástúrdi ómirden, psıhologııamyzdan qalaı shyǵaryp, Naýryzdy toılaýǵa kóshemiz?», degen edi.
Marokko eliniń tarıhshysy Abdýlla Laýrı óziniń aǵylshyn tilinde jaryq kórgen eńbeginde: «Otarlaýshylar meniń ishki jan dúnıemdi tonady. Men basqasha oılaı almaımyn. О́zimdi azat, táýelsizbin dep oılaǵannyń ózinde bireý jan-jaǵymnan antalap, qaýmalap, eńsemdi basyp turǵandaı sezimde ómir súremin», degeni (A.Laýrı. Arabtardyń qazirgi ıdeologııasy. Parıj, 1967) sııaqty basqynshy ıdeologııanyń saldary halyq sanasynda uzaq ýaqyt saqtalady eken.
Negizinen alǵanda, baıyrǵy ulttyq jańa jylymyz – 22 naýryz. Sóıte tura ony áli kúnge sheıin 1 qańtardan ozdyra almaı otyrmyz.
Aqıqatyn aıtar bolsaq, 1 qańtar 1699 jyly I Petr patshanyń jarlyǵymen Isa paıǵambardyń týǵan kúni retinde belgilenip, birte-birte Reseıdiń gýbernııalaryna, odan keıin Edil boıy halyqtaryna «Jańa jyldyń basy» retinde tarady. Al qazaq halqy 1926 jylǵa deıin atalǵan merekeni toılaǵan joq bolatyn. Keıinirek qalyptasty. Qazir barlyq ulttyq-ǵuryptyq merekelerimiz jańa jyldyń kóleńkesinde qalyp jatyr. Tipti basqasyn aıtpaǵanda, Táýelsizdik kúniniń ózi de.
Memleket basshysynyń «Tól merekemizdiń mazmunyn baıytyp, ony barynsha erekshelep, jańasha atap ótýimiz kerek» degen sebebi de sol. Naýryz meıramyn toılaýdyń mazmunyn ulttyq, zamanaýı turǵydan baıyta túsýimiz kerek. «Orystyń jańa jyly qys ortasynda, naǵyz saqyldap turǵan sýyqta keledi. Bizdiń jańa jylymyz – Naýryz marttyń basynda bolsyn, ortasynda bolsyn, áıteýir martta keletin bolǵandyqtan shyn maǵynasynda «Jańa jyl» dep aıtýǵa laıyq. Kún jylynyp, qar erip, jan-janýar jazdyń jaqyndaǵanyn sezip kóńildenetin kez» («Qazaq» gazeti, 1913 jyl, 9 naýryz (mart), № 5) dep Alash arysy Ahmet Baıtursynuly jazǵandaı, eń aldymen ulystyń ulyq meıramyn áýeli jan jadyraǵan kóktem merekesi retinde tanyp, kelesi kezekte onyń ejelden kele jatqan mazmundyq máni «tatýlyq meıramy» ekenin eskerip, bul kún arazdasqandar tatýlasatyn, ókpeleskender keshirisetin kún retinde buqaranyń sanasyna shegelenýi kerek.
Odan keıin elimizdiń batys óńir turǵyndary Kórisý kúnin toılaıdy. Jasy kishi adamdar jasy úlken qarııalarǵa arnaıy baryp sálem berip, batasyn alatyn dástúr ejelden bar. Bul dástúrdiń túp-tórkini sonaý saq-ǵun zamanynda bolǵany haqynda Qytaı derekterinde aıtylady. Demek osy dástúrdiń mánin jańǵyrtyp, «jasy úlkenderge qurmet kórsetetin kún» retinde nege qalyptastyrmasqa.
Rasyn aıtsaq, osyǵan deıin Naýryz merekesi kıiz úı tigý nemese kóje ishýdiń astarynda qalyp kelgeni belgili. Halyq jalyǵa bastady. Qalaı da jańarmasa bolmaıdy. Ol úshin ulyq meıramnyń ulttyq tujyrymdamasy jasalyp, onyń ıdeıasy ádebıet, tarıh sabaqtaryna qosymsha pán retinde orta mektep baǵdarlamasyna enýi qajet. Osylaı urpaq sanasyna sińirgen jaǵdaıda ulyq meıramnyń máni arta túsedi. Naýryz toıy – shyn máninde ulttyq-ǵuryptyq meıram. Ony naýqanshyldyqqa aınaldyrmaı, baıypty túrde toılaıtyn bolsaq, Naýryz buqara sanasyn otarsyzdandyratyn, halyqtyń basyn biriktiretin birden-bir meıram bolary anyq.