Jańa tehnologııa jetistikteri aqparat salasyna da aıtýly jańalyqtar ákeldi. Minsiz mátin jazyp, ǵalamtordaǵy mıllıondaǵan aqparatty áp-sátte súzgiden ótkizip, aldyńa jaıyp salatyn jýrnalıstıkadaǵy jasandy ıntellekt tilshiler qaýymyna kómekshi qural ma álde básekeles pe? Aqyldy quraldyń artyqshylyǵymen qatar qandaı qaterleri bar? Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ótken «Jýrnalıstıkanyń bolashaǵy: jasandy ıntellektiniń generasııasy» atty VII Halyqaralyq ǵylymı forýmda osy jáne ózge de mańyzdy saýaldar saralandy.
Forýmda alǵashqy bolyp sóz alǵan BUU Jahandyq kommýnıkasııa departamentiniń ókili Vlastımıl Samek tehnologııa qansha jerden qaryshtap damysa da, adamnyń oı-órisi árqashan alda bolatynyn málimdedi. Al jasandy ıntellekt qyrýar jumysty jeńildetetin kómekshi qural ǵana. Túrli aqyldy quraldar, adamnyń shynaıy sezimi men oıyn, shyǵarmashylyq qabiletin almastyra almaıdy. Robot qurastyryp bergen jylt etpe aqparattar jyldam qoljetimdi bolǵanymen, dáıekti bolmaýy múmkin. Al mazmun tereńdigi men oı ushqyrlyǵy óz aldyna bólek áńgime. Dese de zaman kóshinen qalyp qoıýǵa taǵy bolmaıdy. «О́ıtkeni búgingi tańda tehnologııa tilin jetik meńgerý jýrnalıstiń basty qarýy», deıdi sarapshy.
Osy taqyrypqa oraılas pikir bildirgen qyrǵyzstandyq sarapshy Aıta Sýltanalıeva bolashaq jýrnalısterdi daıarlaýda jasandy ıntellektini paıdalanýdyń tıimdi tásilderi, etıkasy men normalary týraly baıandady.
«Jýrnalıstıkadaǵy jasandy ıntellekt aldaǵy bolashaqta aqparat salasynyń mamandaryn jumyssyz qaldyrýy múmkin be degen másele jıi aıtylady. Menińshe olaı emes. Atalǵan quralǵa úrke qaramaı, kerisinshe onyń kómegine júginý arqyly jumysymyzdy jeńildetemiz ári zertteý múmkindikteriniń aýqymyn keńeıte alamyz. Bul álemdik aqparat júıesinde óziniń tıimdiligin kórsetken joba, biz de budan aınalyp óte almaımyz. Saıyp kelgende munyń bári adam ıgiligi úshin, adam qolymen jasalǵan jetistikter. Zań, lıngvıstıka, qarjy, bıznes, medısına salalary jasandy ıntellekt kómeginiń arqasynda alysty jaqyndatty. Mundaǵy basty másele – jýrnalıster daıarlaýda bolashaq mamandardy jasandy ıntellektimen júıeli ári sapaly jumys isteýge mashyqtandyrý. Robot belgilengen taqyrypqa qatysty ǵalamtordaǵy aqparatty tutas qamtýǵa tyrysatyndyqtan, jalǵan faktiler, negizsiz málimetter de beleń alýy yqtımal. Avtorlyq quqyqtyń saqtalýy, etıka, aıtar oıdy astarlap jetkizý turǵysynan kómekshi quralǵa únemi redaktorlyq baqylaý qajet», deıdi Aıta Sýltanalıeva.
QazUÝ Jýrnalıstıka fakýlteti, Baspasóz jáne elektrondy BAQ kafedrasynyń meńgerýshisi Gúlmıra Sultanbaevanyń pikirinshe, jańa aqparattyq keńistiktiń keńge qanat jaıýy kóp jumystardy jeńildetkenimen, adamzat aldyna aqparattyq qaýip, kompıýterlik qylmys, qoǵamdyq sanany shatastyrý, kıbershabýyl, jalǵan málimet berý syndy jańa kedergilerdi ákelýi múmkin. Bul qaýipterdiń aldyn alý úshin buqaralyq aqparat quraldary men akademııalyq ortanyń baılanysy berik bolýy shart.
Jasandy ıntellekt múmkindikterin keńinen paıdalaný búkil álemde kún saıyn damyp kele jatqan úrdis. Reseılik sarapshy ǵalym Sergeı Grıshın álem ǵalymdarynyń 33 paıyzy jasandy ıntellektpen erkin jumys isteýdi meńgere bastaǵanyn aıtady. Al árbir úshinshi ǵalym úshin bul áli tańsyq taqyryp. Grıshın álemdik aqparat salasy mamandarynyń jartysyna jýyǵy jasandy ıntellekt kómegine qatty qajet bolǵan jaǵdaıda ǵana júginetinin jetkizdi. Bul negizinen aqparatty taldaý, jańalyqtar legimen tanysý, mátin quraý isine qatysty.
Forým jumysyna onlaın formatta qatysqan Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi BAQ salasyndaǵy memlekettik saıasat departamentiniń dırektory Qaınar Ahetov, jýrnalıstıka men sıfrly tehnologııany tyǵyz qarym-qatynasta damytý sala alǵa qoıǵan mańyzdy mindetterdiń biri ekenin atady. Halyqaralyq uıymdar men zertteý ýnıversıtetteriniń medıa jáne kommýnıkasııa salasynyń ókilderi qatysqan is-sharada jasandy ıntellekt dáýirindegi etıkalyq barometr, dezınformasııamen kúres: jasandy ıntellektiniń jýrnalıstıkadaǵy róli, neırojeliler jáne jýrnalıstıka: taıaý bolashaǵy, qaterler men boljamdar dep atalǵan arnaıy seksııalar jumys istedi.
«Keleshekte jýrnalısterdiń robot kómekshisi paıda bolady. Ol túsirilgen vıdeony montajdaýǵa, sapasyn tekserýge, mátinde redaksııalaýǵa, tipti zertteý júrgizýge qolushyn tıgizedi. Túsirilim kezinde robot kómekshi, robot operator júrýi yqtımal. Damyǵan elderde telestýdııalyq habarlardy robottar túsire bastaǵanyna biraz jyldyń júzi boldy. Jańa múmkindikterdi ıgerý úshin sıfrlyq tehnologııalardy meńgergen jýrnalıst mamandarǵa suranys artady», deıdi jas ǵalym Oljas Esenbaı.
Basqosý barysynda búgingi jýrnalıstıkada kenjelep qalǵan dástúrli janrlardy qaıta jańǵyrtý máselesi de keńinen sóz boldy. Jýrnalıster qaýymy ocherk, esse janrlaryn tyń formatta túrlendirip, taǵylymy mol tarıhı maqalalarǵa kóbirek qalam terbese degen oı aıtyldy. Sondaı-aq osy taqyrypqa baılanysty mazmundy jýrnalıstik zertteýler jasalsa degen usynystar ortaǵa tastaldy. Elimizdegi medıakeńistiktiń aqparattyq-tehnologııalaryn, ınnovasııalyq jańalyqtaryn damytý júıesi men joldary týraly usynys tilekter aıtyldy.
Jýrnalıster men ǵalymdardyń oılaryn qoryta aıtqanda, ýaqyt talabyna saı kez kelgen aqparat salasynyń mamany ámbebap bolýǵa tıis. Dástúrli qundylyqtardyń qaınarynan qanyp iship, jańa zamannyń da jańalyqtaryna beıimdelýi kerek. Al mýltımedııalyq tehnologııalar men ǵalamtor qýatyn tıimdi paıdalaný dástúrli medıanyń jańa tynysyn ashady.
ALMATY