Shýchınsk qalasyndaǵy «Azııakotlomash» seriktestigi shyǵaryp kele jatqan bý jáne sý jylytý qazandyqtary aıryqsha suranysqa ıe. Kásiporyn tól tarıhynda birneshe márte qaıta qurýdy, jańǵyrýdy bastan ótkergenimen, jumys aýqymy kemigen joq. Olar qazandyqtyń 120-dan asa túrin shyǵarady. Qajetinshe arnaıy tapsyrys boıynsha da daıyndap bere alady.
Sonaý 1971 jyly QazKSR Selolyq qurylys mınıstrliginiń buıryǵymen Shýche jóndeý mehanıkalyq zaýyty ashylǵan. 1982 jyly KSRO Aýyr mashına jasaý mınıstrliginiń qaramaǵyna ótip, «Bıskenergomash» ǵylymı óndiristik birlestiginiń quramyna engizilgen. Mine, sol kezden bastap kúlli keńes odaǵyn bý qazandyqtarymen jabdyqtaýdy jolǵa qoıǵan. Jumys yrǵaǵy týraly kóne derekti qaıta tiriltsek, kúnine salmaǵy 12 tonna bolatyn bir bý qazandyǵyn shyǵaryp otyrǵan. Asylynda, mundaı qazandyqtar suranysqa ıe bolǵan syńaıly. 1998 jyly zaýyt «Azııa energo proektmontaj» seriktestigi bolyp qaıta qurylǵan, qazir «Shýche qazandyq-mehanıkalyq zaýyty» dep atalady.
Qysy qatty soltústik óńir úshin zaýyt ónimi qasqaldaqtyń qanyndaı tapshy zat. Sý jylytý qazandyqtaryn 50 mgVT-qa deıin, bý qazandyqtaryn 24 atmosferalyq qysymǵa deıin shyǵarady. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, mundaı qazandyqtar salmaǵy 25 tonnaǵa deıin baratyn bý shyǵarady eken. Bir jaqsysy, qazandyqtarda kez kelgen otyn túrin – kómir, gaz, mazýtty jaǵýǵa bolady. Qystyń qamyn jaz oılap tapsyrys berýshiler qatarynda bilim oshaqtary, memlekettik mekemeler, záýlim ǵımarattaryn jylytqysy keletinder bar.
El de osy zaýyt ónimderiniń ıgiligin kórip otyr. Mysaldy alystan izdeýdiń de qajeti joq. Shýchınsk qalasynyń alty qazandyǵynda osy zaýyt ónimderi qatal qystyń synaǵyna shydap, júıeli jumys istep tur. Zaýyt mamandary qazandyqtardy ornatyp, iske qosyp qana qoımaı, qajet bola qalsa jóndeý jumystaryna da qatysady. О́ıtkeni ózderi jasaǵan, bar qyr-syryn bes saýsaqtaı meńgergen ónimderi emes pe? Aıtpaqshy, zaýytta blokty-modýldi qazandyqtar, árqıly jabdyqtar, jylý jelilerinde paıdalanylatyn oqshaýlanǵan qubyrlar óndiriledi.
Elge ıgiligi tıip turǵan tustyń biri – 143 adamdy turaqty jumyspen qamtamasyz etýi. О́tken jyldyń jaıyn saraptasaq, zaýytta jumys isteıtin eńbek adamdarynyń ortasha jalaqysy 220 myń teńgeni quraǵan eken. Aýdan turǵyndary úshin táp-táýir tabys.
Endi bir sát bastan keshirip otyrǵan keıbir qıyndyqtar haqynda. Aldymen kadr tapshylyǵy sezile bastapty. Shýche etek-jeńi keń pishilgen qala bolǵanymen, zaýyttaǵydaı beınetke batyp, qara jumys isteýge tilek bildirgender qatary sıregen. Dál qazir dánekerleýshi, bilikti ınjener, dızaıner qajet. Jalǵyz bul zaýyt qana emes, aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynda da aldynan jumys úrkip otyratyn yntaly jumysshynyń azaıǵandyǵy soıyldaı máselege aınalyp otyrǵany shyndyq. Bálkim, eńbek adamyn eskere bermeıtindigimizden shyǵar.
Zaýyttyń kónekóz jumysshylary búgingi jaıdy ótken shaqtyń elesimen salystyryp, tarazy basyna tartady. Endi qaıtip kelmeıtin kóne zamandy ańsaǵandyqtan emes, eńbek adamyna degen kózqaras aıyrmashylyǵynyń ara-jigin ajyratyp, paıymdaǵandyqtan týatyn pikir. Aldaǵy ýaqytta kók temirmen alysyp, densaýlyqqa zııandy sehtarda jumys istep jatqan jumysshylardyń jalaqysyn kóterý, zeınet demalysyna erterek shyǵarý, densaýlyǵyn saqtaý, emdeý máseleleri sheshilse eken degen tilek aıtady.
– Bizdiń bilýimizde elimizde ınjener kadrlar az daıarlanady, al ınjener konstrýktorlar múldem oqytylmaıdy. Onyń ústine qazirgi jastar mundaı mamandyqtarǵa asa kóp qyzyǵýshylyq tanytpaıdy. Árıne, biz bul baǵytta jumys isteımiz. О́zimiz oqytamyz, tájirıbelik daǵdylardy úıretemiz, – deıdi zaýyt dırektorynyń orynbasary Asqar Nurmaǵambetov, – Erteńge degen alańdaýshylyq ta bar. Búgingi kúni jumys istep jatqan adamdar zeınet demalysyna shyqsa, olardyń ornyn kim basady?
Sońǵy jyldary dýaldi oqytý júıesiniń tıimdiligi aıqyn ańǵaryla bastady. Kásiporyn oqý oryndarymen shart jasasýǵa árdaıym daıyn. Astanadaǵy joǵary oqý oryndarymen jáne Shýche qalasyndaǵy eki kolledjben yntymaqtasa jumys istep jatyr. Irgedegi Qatarkól aýyl sharýashylyǵy kolledjimen de baılanystaryn nyǵaıta túsken.
Endi eń úlken máseleni ekpin túsirip aıta ketelik. Ol – qazandyq daıyndaý úshin qajetti materıaldardy satyp alý jaıy. Memlekettik standarttyń talaby boıynsha bý qazandyqtaryna dánekerlenbegen, jiksiz bolat qubyrlar paıdalanylýy kerek. Mundaı buıym elimizde joq. Qazaqstanda metall kóp bolǵanymen, kórshige qol jaıýǵa májbúrmiz. Kisideginiń kilti aspanda ekendigi osy jerde kórinedi. Sol sebepti, ózindik qun qymbattap ketedi.
Qazandyqtyń óne boıyna paıdalanylatyn taqta metall Temirtaýdan jetkiziledi. Onda da zaýyttyń ózinen emes, alypsatarǵa alaqan jaıýǵa týra keledi. Eger zaýyt baǵasymen alsa, qazandyqtyń da quny qymbattamas edi. Neshe jyldan beri eki-úsh alypsatar arqyly alǵannan keıin onsyz da sharyqtap turǵan baǵa únemi ósý ústinde. Bul másele bıik minbelerden de aıtylypty. Jalǵyz bul zaýyt emes, álgindeı metaldy qajet etetin ózge kásiporyndar da osyndaı qolaısyzdyqty sezinip otyr emes pe?
Demek, otandyq óndiristi órge júzdiremiz desek, kóz aldymyzda bolyp otyrǵan keleńsizdiktiń tamyryna balta shabý kerek-aq. Sońǵy alty jyl boıy seriktestik ákimshiligi osy bir ózderi úshin de, ózgeler úshin de óte ózekti máseleni sheshe almaı, hat jazýmen álek. Biraq ózegi ókinishke tolǵan ótinish ıeleriniń sózine qulaq asyp jatqan eshkim joq.
Metaldy satyp alý, satýdyń uzaq jáne rettelgen tizbegindegi dılerlerdiń armııasy rabaısyz ósip ketken. Iаǵnı Temirtaý zaýytynan materıaldy vagonmen satyp alatyndar ǵana zaýyttyń ózinen tikeleı satyp ala alady. Al qazandyq zaýytyna munshalyqty metaldyń birden qajeti joq. Endigi amal – alypsatardyń arbaıtyndyǵyn bile turyp júginý. Odan arǵysy túsinikti. Seriktestik ónimine óz paıdasyn qosady. Eń sońynda qymbatshylyqtyń zardabyn tartyp jatqan – tutynýshylar. Joǵaryda biz aıtqan másele ońynan sheshilse, qymbatshylyqtyń quryǵy jalpaq jurttyń moınyna túspes edi.
Aqmola oblysy,
Býrabaı aýdany