Keıingi jyldary jas ǵalymdardy qoldaýǵa memleket tarapynan erekshe kóńil bólinip keledi. Ásirese jas ǵalymdardy ǵylymǵa tartý, olardy rýhanı jáne materıaldyq turǵydan yntalandyrý jumysynyń júrgizilýi talaı jastyń ǵylym jolyna túsýine sebep bolyp otyr.
Jas ǵalymdardyń jobalaryn qarjylandyrýǵa arnalǵan granttyq konkýrstar, baǵdarlamalar men taǵylymdamalar týraly jeke-jeke toqtalýǵa bolady. Biraq osy rette qazir qyzmet etip jatqan, jańadan mártebe alǵan Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasynyń jas ǵalymdardy qoldaýǵa qatysty tyń sheshimderine toqtalǵym keledi. Jyl basynda akademııada Jas ǵalymdar keńesi quryldy. Bul uıym elimizdegi talantty jas ǵalymdardy bir ortaǵa shoǵyrlandyryp, ǵylym salasyndaǵy máselelerdi kóterip, olardyń sheshý joldary boıynsha táýelsiz usynystar berip, quqyqtyq-normatıvtik qujattar men erejelerdiń jobasyn daıyndap, oǵan ózgeris engizýge naqty oıyn jetkizedi. Osy keńes quramynda otandyq ǵylymda tuńǵysh ret jas ǵalymdardyń quqyǵyn qorǵaıtyn ombýdsmen laýazymy engizilip, mamanymyz óz jumysyn bastap ketti.
Memlekettiń ǵylymǵa kóńil bólýi – jaqsy úrdis. Degenmen jalpy alǵanda, elimizde ǵylymdy qarjylandyrý áli de tıisti deńgeıde emes. Keıingi jyldardaǵy oń ózgeristerge qaramastan, Qazaqstan – ǵylymǵa ınvestısııa quıý boıynsha áli de artta qalǵan el qatarynda. Qoǵamda «Qazirgi zamannyń Sátbaevtary, Esenovteri, Marǵulandary qaıda?» degen saýal qoıylady. Eger qajetti tehnologııalardy shetelden satyp alamyz dep, jyldar boıy óz ǵalymdarymyzdy moıyndamasaq, ǵylymı zertteýlerdi qarjylandyrý damyǵan elderge qaraǵanda 10, 20 jáne 30 ese az bolsa, olar qaıdan qalyptaspaq? Keıingi jyldary elimizde ǵylymdy qarjylandyrýǵa ishki jalpy ónimniń shamamen 0,13% bólinip keledi, salystyrmaly túrde qarasaq, ǵylymdy qoldaýǵa ishki jalpy ónimniń Izraılde – 4,9%, Ońtústik Koreıada – 4,6%, Taıvanda – 3,5%, Shvesııada – 3,4%, Japonııada – 3,2%, AQSh-ta – 3,1%, Qytaıda 2,2% bólinedi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń belsendi bastamalary nátıjesinde elimizde ǵylym men bilim berýdi damytýǵa buryn-sońdy bolmaǵan qoldaý kórsetilip jatyr. Osy baǵyttaǵy jumys qazirgideı jaqsy qarqynmen jalǵassa, elimizde ǵylym damýdyń qozǵaýshy kúshine aınalatyny sózsiz.
Qýantar ÁLIHANOV,
Ulttyq ǵylym akademııasy Pánaralyq ǵylym ortalyǵynyń dırektory, PhD