Tasqyn sý seıile qoımaǵan óńirlerde apattyq-qutqarý jumystary úzdiksiz jalǵasyp keledi.
Jedel is-sharalardyń nátıjesi
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine qarasty mekemelerden bastap, Qarýly kúshterdiń sarbazdary, medısına, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri taǵysyn taǵy birneshe salanyń mamandary apat aımaǵynda jedel kómek kórsetýge asyǵady. Kásibı mamandar munymen shektelmeı, tasqynnyń saldaryn joıýǵa da járdemdesip júr.
Tasqynǵa qarsy is-sharalardyń nátıjesinde 18 651 adam úıine oralǵan. Tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan óńirlerde qutqarýshylar turǵyndardy qaýipsiz aımaqqa meılinshe erte kóshirýge kóńil bólgen. Sý basqan óńirlerde osy kúnge deıin 117 694 adam, onyń ishinde 43 931 bala qutqarylyp, evakýasııalandy. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Azamattyq qorǵanys jáne áskerı bólimder komıtetiniń aǵa ofıseri Erasyl Saıpashtyń habarlaýynsha, qazir evakýasııalaý beketterinde 6 887 adam, onyń ishinde 3 166 bala bar. Osy kúnge deıin 4 216 turǵyn úı men 2 698 aýlaǵa bettegen qyzyl sýdyń baǵyty ashyq aýmaqqa buryldy.
Apat aımaǵynan 10,1 mln astam tekshe metr sý shyǵarylyp, 3,2 mln qap jáne 1,4 mln astam tonna ınertti materıal tóselgen.
– Aqtóbe, Qostanaı, Aqmola, Atyraý, Soltústik Qazaqstan oblystarynda 5 718 jeke turǵyn úı, 1 130 aýla sý astynda qaldy. TJM Apattar medısınasy ortalyǵynyń psıhologteri sý tasqyny qaýpi bar óńirlerdiń turǵyndaryna shuǵyl psıhologııalyq jáne aqparattyq kómek kórsetý maqsatynda táýlik boıy kezekshilik etedi. Jedel jelige 1 932 qońyraý tústi. Apattan qutqarý jáne sý tasqynyna qarsy jumystarǵa 44 156 adam, 4 611 tehnıka, 860 sorǵy quraly, 332 júzýge arnalǵan qural, 18 áýe kemesi jumyldyryldy. О́ńirlerden kelgen volonterler de tasqynnyń jolyn bógeýge járdemdesip jatyr,– dedi E. Saıpash baspasóz máslıhatynda.
Naq qazir Aqtóbe, Qostanaı, Batys Qazaqstan, Aqmola, Qaraǵandy, Atyraý, Soltústik Qazaqstan jáne Ulytaý oblystarynda jergilikti aýqymdaǵy 38 tótenshe jaǵdaı qyzmeti áreket etedi. Mınıstrlik sý basqan óńirlerdiń turǵyndaryn qaýipsizdik sharalaryn saqtaýǵa, úıden, evakýasııa beketterinen ruqsatsyz ketpeýge shaqyrady. Balalardy qaraýsyz qaldyrmaý keregin eskertedi.
Eshten kesh jaqsy
Prezıdent tapsyrmasymen Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi 2030 jylǵa deıin sý sharýashylyǵy qurylystaryn rekonstrýksııalaýdyń keshendi josparyn ázirlegeni jóninde osyǵan deıin de jazǵanbyz. Sol josparǵa eldegi qolaısyz aýa raıynan týyndaǵan qaıshylyqtar engizilip, tolyqtyrylǵany taǵy bar. Josparda jańadan 57 sý qoımasyn salý qarastyrylǵan. Onyń 20-sy sý resýrstaryn basqarýdy damytý tujyrymdamasynda da kózdelipti. Atap aıtar bolsaq, Aqtóbe oblysynda tórt sý qoımasyn, Túrkistan jáne Jambyl oblystarynda úsh sý qoımasyn, Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan jáne Qaraǵandy oblystarynda 2 sý qoımasyn, Aqmola, Almaty, Qyzylorda, Abaı oblystarynda bir sý qoımasyn salý josparlanyp otyr. Qosh, bul joba-josparlarǵa qarajat qarastyrylyp, qurylys bastalǵansha áli birshama ýaqyt qajet sekildi. Bir jaǵynan, asa jaýapty sharýaǵa asyǵys kirisip, kemshilik jiberýden saqtanǵan áldeqaıda tıimdirek. Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrliginiń resmı ókili Móldir Ábdýalıeva osy jáne ózge de ózekti saýaldarǵa qatysty aqparattardy baspasóz máslıhatynda baıandady.
–Aqmola oblysynda Astana jáne Sileti sý qoımalary 100% toldy. Eki nysan da shtattyq kestege saı jumys istep tur. Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy 2 iri sý qoımasy da 100% tolǵan. О́ńirde sý tasqyny ázirge basyla qoıǵan joq. Sergeev sý qoımasyndyǵy bógettiń jotasynan asyp ketken sýdyń bıiktigi 2,6 metr. Qazir Petropavl qalasynyń shegindegi Esil ózeniniń deńgeıi – 1355 sm. Bul kórsetkish ótken táýlikten beri ózgergen joq. Aımaqta áli de bolsa jaǵdaı kúrdeli,– dedi M. Ábdýalıeva.
Al Aqtóbe oblysyndaǵy eki iri sý qoımasynyń ortasha sý jınaý kórsetkishi 97%-ǵa jetipti. Eki nysan da shtattyq kestege saı jumys isteıdi. О́ńirde jaǵdaı turaqty. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy eki iri sý qoımasy boıynsha ortasha sý jınaý kórsetkishi shamamen 80%. Abaı oblysynda Shúlbi sý qoımasy 74%-ǵa tolǵan. О́ńirde sý tasqyny basylmaǵan. Batys Qazaqstan oblysyndaǵy tórt iri sý qoımasynyń ortasha sý jınaý qarqyny 80%. Olardyń barlyǵy shtattyq kestege saı jumys isteıdi. Reseımen shekarada Jaıyq ózeniniń deńgeıi 818 sm. Qaraǵandy oblysyndaǵy 3 iri sý qoımasy 98% tolǵan. Jaǵdaı turaqty. Qostanaı oblysynda eki iri sý qoımasynyń ortasha sý jınaý kórsetkishi 92%. Eki nysan da shtattyq kestede jumys istep tur eken.
Sharýaǵa jaıly jyl bolsyn
Taǵy bir mańyzdy aqpar aıtar bolsaq, Batys Qazaqstan oblysynda «Qazsýshar» mamandary Jaıyq-Kóshim júıesinen Qamys-Samara kólderine qaraı 20 jylda alǵash ret sý jiberipti. Bul bir jaǵy jaǵymdy habar. Vegetasııalyq kezeńge deıin sý jınap úlgermeıtin sý qoımalary tolyp, jyldar boıy sýǵa sýsap kelgen ózen-kólderdiń ózi arnasynan asty. Qor jınaldy. Mysaly, byltyr Astana sý qoımasynyń áleýeti qalany aýyzsýmen tolyq qamtamasyz etýge jetpegen edi. Sodan sý qoımasyn Q.Sátbaev kanaly arqyly toltyrýǵa týra keldi. Bul qajettilikti óteýdiń quny shamamen 2 mlrd teńgeden asypty. Bul degenińiz az aqsha emes. Ulytaý oblysyndaǵy Keńgir sý qoımasyna alǵash ret 270 mln tekshe metr sý jiberilgen. Osyǵan baılanysty Keńgir sý qoımasynan jiberilgen sý Sarysý ózeni arqyly Qyzylorda oblysynyń kólderine tústi. Sol sekildi Ile transshekaralyq ózeniniń aǵyny Almaty oblysynyń Qapshaǵaı sý qoımasynan Balqash kóline shamamen 2,3 tekshe shaqyrym kóleminde ekologııalyq maqsatta sý jiberýge múmkindik beripti. Tabıǵı apattyń saldaryn joıýmen qatar, sý qoryn ádettegiden molyraq jınap qalǵan óńirler bıyl malǵa qut, sharýashylyqqa jaıly jyl bolady degen senimde.
Búginge deıin sý basqan aımaqtardan 112,5 myń bas mal qaýipsiz aımaqqa shyǵarylǵan. О́lgen maldyń sany 7 035-ke jetken. Respýblıkalyq epızootııaǵa qarsy jasaq oblys ákimdikterimen birge ólgen maldy jınap, joıý jumystaryn jalǵastyryp keledi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń resmı ókili Oljas Tilebaldınniń habarlaýynsha, sý astynda qalǵan óńirlerde epızootııalyq jaǵdaı turaqty.
– Sý tasqynyna qarsy is-qımyl jónindegi respýblıkalyq shtabtyń hattamasymen ólgen maldyń qunyn óteý algorıtmi bekitildi. Sol algorıtmge sáıkes sý tasqynynan maly ólgen turǵyndardyń bári ótemaqy alýǵa quqyly. Maldyń tańbasyn derekqordaǵy tańbamen salystyrý jolymen ıesi anyqtalady. Al mal tirkelmegen jaǵdaıda shyǵyn kýágerlerdi tarta otyryp, zalaldy óteý jónindegi komıssııanyń aktisimen anyqtalady. Malǵa ótemaqy tóleý bıýdjet qarajatynan da, bıýdjetten tys kózderden de tartylady. Ol úshin maldyń egesi jergilikti jerlerdegi zalaldy óteý jónindegi komıssııaǵa ótinish qaldyrýǵa tıis. О́tinimdi tek jergilikti ákimdikter qurǵan resmı komıssııalarǵa ǵana berý qajet. О́temaqy osylaı tólenedi», – dedi O. Tilebaldın.
Sý tasqynynan keıin jaǵdaı turaqtalǵan óńirlerde ákimdikter mal shyǵynyn óteýge kiristi. Mysaly, Qaraǵandy oblysynda mal shyǵyny tolyǵymen ótelgen. Al Qostanaı oblysynda ázirge 268 mal basy boıynsha tólem jasalǵan. Azyq-túlik korporasııasy» ulttyq kompanııasynda, Aýyl sharýashylyǵy tájirıbe stansalarynda aldaǵy egis naýqanyna qajetti astyq qory jetkilikti eken. Azyq-túlik korporasııasy zardap shekken sharýalarǵa bólip tóleý shartymen tuqym berýge daıyn ekenin aıtyp otyr. Tuqym qajet bolǵan jaǵdaıda sharýalar Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń senim telefonyna habarlasa alady.
«Qazgıdromet» RMK-nyń habarlaýynsha, oblystardaǵy ishki ózenderdiń kóbinde sý tasqynynyń sharyqtaý kezeńi ótken. Boljamǵa sáıkes, Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵynan sý tasqyny tolqynynyń túsýi sáýirdiń úshinshi onkúndiginde, ıaǵnı 28-29-da kútiledi eken. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy jazyq aýmaqta qardyń erýine, kólbeý aǵyndardyń paıda bolýyna jáne ózenderdiń ashylýyna baılanysty sý tasqynynyń birinshi tolqyny baıqalǵan. Ol sáýirdiń ekinshi onkúndigine deıin jalǵasady desedi. Jaıyq ózenindegi sý tasqyny Reseı Federasııasynan (Orynbor qalasy) Oral qalasyna sýdyń túsýine baılanysty 18-20 sáýirde kúsheıýi múmkin. Al Aqmola oblysynda Esil ózeniniń salalarynda sýdyń molaıýyna baılanysty tasqynynyń ekinshi tolqyny bastalǵan. Eki óńirde de tasqynnyń aldyn alý sharalary nátıjeli bolyp, jaǵdaı turaqtalsa deımiz. Keıingi táýlikte tasqynǵa qatysty jarııalanǵan resmı málimettiń qysqasha reti osyndaı.