Oqyrman úshin súıikti jazýshysynyń ómirindegi barlyq derek qyzyq. Avtordyń shyǵarmashylyǵynan bólek taǵdyry, jeke ómiri, kún rejimi, qyzyǵýshylyǵy, minezi, ádeti, kıim kıisi – bári-bári. Sóz ónerinde júrgen qaýymnyń lázzaty da, azaby da jazý deımiz. Sol jaqsy jazý talant pen sheberlikke ǵana baılanysty ekeni shyndyq. Degenmen aqyn-jazýshylardyń kúndelikti qońyr tirshiligi, bolmysy men ómir súrý tártibi qalamyna áser etpeı qoımaıtyny taǵy anyq.
Besaspap
Jazýshy jazýdan basqa da óner meńgerýi múmkin. Tańǵalmańyz. Máselen, 1985 jyly «Jalyn» baspasy shyǵarǵan «Sózstan» jınaǵynda kóptegen qalamgerge saýalnama suraqtary qoıylypty. Sonda «Kenetten qolyńyzdan jazý kelmeı qalsa, qandaı kásiptiń qulaǵyn ustar edińiz?» degen qyzyq suraqqa Qajyǵalı Muhanbetqalıev: «Adam aıaǵy baspaǵan qalyń toǵaılardyń birindegi jalǵyz úı qoryqshynyń kómekshisi bolyp keter edim. Qoryqshy bolý – bala kúnnen bergi armanym» degen eken. Eriksiz eske túsip otyr, dál osy saýalǵa Lev Tolstoıdyń áıgili sózi de jaýap bolaıyn dep tur. «Etikshi bolsam da jaman etikshi bolmas edim» dep jazady Tolstoı aqsaqal.
Al Aqseleý Seıdimbek: «...onda menen jaqsy dáriger nemese mýzykant shyǵýy múmkin edi. Sondaı-aq qolónermen aınalyssam da talaıdyń kózin qýantar óner týyndylaryn jasaıtynyma kúmándanbas edim. Al eger ne qoıshy, ne jylqyshy bolǵanda tamasha eńbek úlgisin kórseter edim dep oılaımyn», depti. Kádirbek Segizbaevtyń jaýaby: «О́mirimde alǵash ret... pesh salyp kórgenim bar. Osynym qalaı bolar eken degen kúdik mazalap turǵanda kórshim kelip, mundaı qurylysy kúrdeli peshti salý úshin arnaıy maman shaqyrý kerek edi dep odan ári qobaljytyp ketti. Qorqa-qorqa pesh te qalanyp bitti, qorqa-qorqa ot ta jaǵyldy. Birazdan soń qarasam, peshimniń býy burqyrap, otty dúr-dúr tartady...» Moldahmet Qanaz bolsa: «Dıplom alǵan zańdy mamandyǵym – muǵalim. Erterek qol úzgendikten muǵalim retinde qazirdiń ózinde kónerip qaldym. Myna bir beti ármen bolǵyr jaǵdaı kelip qalǵandaı bolsa, tipti muǵalimdikke de jaramaı qalatyn shyǵarmyn. Sondyqtan da jazýshy degen ataqtyń bedelin túsirmeı buıyrǵan pensııamdy jep, úıde jatyp kitap oqyrmyn... Buıyrtsa, bala jubatarmyn, baý-baqshaǵa qararmyn», deıdi.
Iá, jazýdan bólek erek qabiletimen tanylǵan tulǵalar jeterlik. Shoqannyń, Lev Tolstoıdyń, Taras Shevchenkonyń, Pýshkın men Lermontovtyń, sondaı-aq Oljas Súleımenov pen Álibek Asqardyń da qylqalamǵa úıirligin jurt biledi. Beksultan Nurjekeulynyń qoldan jıhaz jasaıtyny oqta-tekte estelikterde aıtylyp qalady. Odan bólek, anekdotshy Talasbek Ásemqulovtyń sheber aspaz ekenine de tańdaı qaqtyq.
Aıtpaqshy, álgindeı saýalnamany biz de júrgizip kórsek degen oı keldi.
Yrymshyl aqyn
Ahmatovany óte yrymshyl desedi. Mysaly, ol Gýmılevtiń úılenýge alǵashqy usynysy kezinde jaǵalaýdaǵy eki delfınniń denesin kórgen soń bas tartqan. Iаǵnı bul jaqsylyq nyshany emes dep bilgen. Sondaı-aq ony bala kezinde kóbisi birtúrli sanaǵan. О́ıtkeni ol tomaǵa-tuıyq, jalǵyz ózi teńizge shomylyp, jalań aıaq kóshe kezip júre beredi eken.
* * *
Jalpy, ákesi Ahmatovanyń aqyndyǵyn moıyndamapty, tipti pysqyryp ta qaramaǵan. Sondyqtan qyzyna óz tegimen jarııalanyp, jurtqa masqara bolmasyn dep laqap atpen jazýyn talap etedi.
Osylaısha, Ahmatova arǵy ájesiniń tegin alady. Al aqynnyń shyn aty-jóni – Anna Gorenko.
Árıne, ákesi ol kezde Ahmatovanyń keıin «áıelderge sóıleýdi úıretetin» ǵajap aqyn bolaryn bilmese kerek.
* * *
Italııalyq sýretshi Amedeo Modılıanı Ahmatovany alǵashqy kórgende-aq ǵashyq bolypty. Olar Parıjde bir jyl aralasyp, keıin múlde kezdespegen. Sol sezimderdiń izimen sýretshi aqynnyń 16 kartınasyn salǵan. Alaıda ol týyndylardy Ahmatova saqtaı almady: bireýinen basqasynyń bári órtenip ketken.
* * *
Aqyn kóp ýaqyt boıy NKVD-nyń baqylaýynda bolǵan. Bıograftardyń aıtýynsha, ony jaqyn qurbysy, jazýshy Sofııa Ostrovskaıa ańdyǵan. Ahmatova bul tosyn oqıǵadan, árıne, habarsyz.
* * *
Ol til meńgerýge kelgende zerek boldy. Bes jasynda muǵalimniń balalarmen sóıleskenine qarap otyryp, fransýz tilin úırenipti.
* * *
О́mir boıy alǵash jazǵan óleńderinen uıalypty. Burynǵy ballada, jarııalanǵan, tipti qaıta basylyp shyqqan ataqty shyǵarmalaryn ol «bos qyzdyń kedeı óleńderi» dep atap, eske alǵandy da unatpaǵan.
Baqytty Mark
О́z shyǵarmalaryn jazý mashınasynda tergen alǵashqy qalamger – Mark Tven. Adamzat aqyl-oıynyń jemisi men ıgiligin birinshi bolyp kórý Tvenge buıyrypty. Áripterdi tyqyldatyp basyp otyryp qandaı ǵajap sezimde boldy eken deseńizshi.