Jer, sý apaty – tabıǵı qubylys, dese de bútin eldi qaýip-qaterdiń osy túrinen saqtandyrý múmkin be? Taıaýda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi otandyq saqtandyrý sektoryn damytýdyń 2024 jylǵa arnalǵan baǵdarlamasyn ázirledi. Qujat aqpan aıynda naryq oıynshylarynyń nazaryna usynyldy. Onda apatty táýekelder týyndaǵan jaǵdaıda el azamattarynyń menshigin qorǵaý tetikterin halyqaralyq sarapshylardy tarta otyryp anyqtaý joldary eskerilgen.
«Freedom Insurance» basqarma tóraǵasy Azamat Kerimbaevtyń aıtýynsha, saqtandyrý polısi sý tasqyny nemese jer silkinisi sııaqty táýekelderdi qamtymaıdy. Bul baǵyt óte qymbat. Qaıta saqtandyrý baǵdarlamalary birneshe júz myń, tipti mıllıondaǵan dollardan bastap 5 mıllıon, 25 mıllıon dollar jáne basqa da táýekelderdi óteıdi. Biraq jyljymaıtyn múlikti saqtandyrý polısterine suranys joǵary emes. Jınalǵan aqsha qaıta saqtandyrý syılyqaqysyn satyp alýǵa jetpeıdi. Sol sebepti, saqtandyrýshylar mundaı nysandardy jappaı saqtandyrmaıdy.
Sarapshylardyń aıtýynsha, tabıǵı apat bolǵanda memlekettiń kómegine ıek artý – naryq zańynyń damýyn tejeıtin konservatıvti baǵyt. Damyǵan elderde tabıǵı apat kezindegi shyǵyn saqtandyrý kompanııalary esebinen óteledi. Bul – Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinen bastap qolǵa alynǵan, ábden júıelengen dástúr.
Ázirge shyǵyn memleket esebinen óteledi degen qurǵaq aqparat paıda bolyp jatyr. Mysaly, «Eýrazııa» saqtandyrý kompanııasynyń apat shyǵynyn 6 mlrd teńge degen paıymyna táýelsiz sarapshylar kúmánmen qaraıdy. Sý tasqyny kezinde topan sýdyń astynda qalǵan avtojol, temirjol, kópir, sý qoımalarynyń qanshalyqty jaramsyz bolyp qalǵanyn baǵamdaý ońaıǵa soqpaıdy. Budan basqa da shyǵyn túrleri jetip-artylady. Osy tusta «biz nege saqtandyrý qyzmeti arqyly áleýmettik problemany sheshe alatyn elge aınala almaı otyrmyz» degen kópten beri aıtylyp kele jatqan suraq taǵy da aldymyzdan shyǵady.
Qarjyger Rasýl Rysmambetovtiń aıtýynsha, saqtandyrý segmentinde olqylyq kóp.
«Biz ortalyqtan shalǵaı aımaqtar ǵana emes, bir Almatynyń ózin saqtandyra almaı otyrmyz. Sebebi elde saqtandyrý mádenıeti qalyptasqan joq. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti boıynsha Almatyda turǵyn úı qorynyń jalpy aýdany 52 mıllıon sharshy metr eken. 1 sharshy metrdiń ortasha baǵasy – 700 myń teńge. Sonda tek baspananyń ózi 36 trıllıon teńge turady degen sóz. Salystyrý úshin aıtsaq, búkil Qazaqstannyń 2024 jylǵa arnalǵan bıýdjeti 24 trıllıon teńgeni quraıdy», deıdi.
Onyń aıtýynsha, bir paket boıynsha jer silkinisi nemese ózge de apattardan saqtandyratyn ónimderdi satyp alýǵa bolady. Saqtandyrý baǵasy saqtandyrýǵa kiretin táýekelder sanymen anyqtalady. Osy rette sarapshy saqtandyrý naryǵyndaǵy oıyn tártibin ózgertpesek, jaǵdaıdyń ózgermeıtinin ashyq aıtyp otyr. Iri megapolısterdegi iri nysandardy ǵana saqtandyrýmen aınalysatyn kompanııalar úshin aımaqtaǵy ınfraqurylymdar da, aýyldyń mal-jany da tartymsyz.
R.Rysmambetovtiń aıtýynsha, tájirıbesi bar kompanııalardyń múmkindigin aýyldyń múmkindigine beıimdeý kerek degen sóz aıtýǵa ǵana ońaı. Ol úshin memlekettiń qoldaýy kerek.
«Bizdiń geografııalyq ereksheligimizde sý tasqyny tárizdi apattardyń basym kópshiligi syrt elderge baılanysty. О́tken aptadan beri Reseıdegi tasqyn sýdyń Qazaqstandaǵy 5 ózenge tikeleı aǵatyny aıtyldy. Sýdan keler qaýip tek Reseı emes, Qyrǵyzstan men О́zbekstan jaqtan da seıilgen joq. Bul jaǵdaıdyń memleketaralyq sıpat alyp ketkenin baıqatyp tur. Elimizdi memleket-jekemenshik áriptestik negizde ǵana emes, saqtandyrý kompanııalarynyń aralasýymen saqtandyra alamyz. Sondyqtan Úkimet saqtandyrý kompanııalarynyń damyǵan elderdiń kompanııalarymen ıntegrasııalanýyna múmkindik berip, saqtandyrý tólemderine sýbsıdııa jasap, jalpyǵa birdeı saqtandyrý tólemderin engizý qajet. Sol kezde ǵana aýyldaǵy aǵaıyn mal-jany men qora-qopsysyna, ákimi ınfraqurymy men sý qoımalarynyń jaǵdaıyna alańdamaıdy», deıdi sarapshy.