Buǵan Qyrǵyzstan astanasy Bishkek qalasynda bolǵan jappaı tártipsizdik oqıǵasy sebep bolyp otyr. Sheteldikterdiń qatysýymen bolǵan tóbeles sońy jappaı narazylyqqa ulasyp, kóbine pákistandyq stýdentter zardap shekken edi.
Astanada Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysy josparlanǵan. Osy otyrysqa qatysýǵa tıis atalǵan elderdiń ókilderi – Pákistan premer-mınıstriniń orynbasary ári syrtqy ister mınıstri Mohammad Ishak Dar Qyrǵyzstan syrtqy ister mınıstri Jeenbek Kýlýbaevpen Bishkektegi jaǵdaıdy da talqylamaq.
Bishkekte bolǵan jappaı tártipsizdikke qysqasha toqtalyp ótsek. Qyrǵyz Respýblıkasynyń ishki ister mınıstrligi el astanasyndaǵy jappaı tolqýǵa ulasqan sheteldiktermen bolǵan tóbelestiń sebebin jáne qalaı bolǵan hronologııasyn jarııalady.
«13 mamyrda túngi saǵat 2.00 shamasynda «Vostok-5» shaǵyn aýdanynda ornalasqan pısserııanyń aldynda bir top belgisiz adam shetel stýdentterin jolyqtyryp, tıise bastaǵan. Temeki surap, artynsha qazbalap, suraqtar qoıǵan. Sóıtip, olardyń biri qol jumsap, al sheteldikter qasha jónelgen. A.Ogonbaev kóshesindegi ózderi turyp jatqan hostelge jetip úlgergenimen, artynan qýyp kelgen jergilikti jigitter hostelge kirip, shetel azamattaryn tepkiniń astyna alyp, aqshalary men qundy zattaryn tartyp alǵan.
Buzaqylardyń tórteýi hosteldiń ózge de bólmeleriniń esigin urǵylap, keıbirin ashyp alǵan. Al qyzdar jatqan bólmege engende záreleri ushqan qyzdar bar daýyspen kórshilerin kómekke shaqyrǵan. Aıqaı-shýdy estigen hosteldiń ózge de sheteldik turǵyndary syrtqa shyǵyp, buzaqylarǵa qarsylyq tanytqan», deıdi mınıstrliktiń resmı aqparatynda.
Hostel aýlasynda bolǵan tóbelesten tórt buzaqynyń úsheýi qashyp ketip, bireýi dene jaraqatyna baılanysty qalyp qoıǵan. Hosteldegi shetel azamattary jedel járdem qyzmetin shaqyryp, feldsherler jaraqat alǵan buzaqyny aýrýhana jetkizgen. Degenmen buzaqy ózin basqa esimmen tanystyryp, bolǵan oqıǵa jaıly jarytyp eshnárse aıtpaı, tıisti medısınalyq kómegin alǵan soń aýrýhanadan qashyp ketken.
Osylaısha, Bishkek qalasynyń Sverdlov aýdandyq IIB hosteldegi atalǵan fakti boıynsha Qylmystyq kodekstiń 280-babymen qylmystyq is qozǵap, jaǵdaı tynshyǵandaı bolǵan-dy. Bul is boıynsha tóbeleske qatysy bar delingen tórt sheteldik ýaqytsha tergeý ızolıatoryna qamalyp, al olarǵa tıisip, janjaldy bastaǵan buzaqylardyń tek ekeýiniń ǵana aty-jónderi belgili boldy.
Biraq belgisiz bireýler 13 mamyr kúni bolǵan oqıǵanyń beınematerıalyn 17 mamyr kúni jelige jarııalap, qalada jappaı narazylyqtyń týýyna túrtki boldy. Sóıtip, 18 mamyr kúni keshkisin ashýǵa býlyqqan jastar Chýı dańǵyly men Qurmanjan datqa kóshesiniń qıylysyna jınaldy. Olar quqyq qorǵaý organdarynan óz elderinde «taırańdap júrgen» sheteldikterdi «tárbıeleý» kerektigin aıtyp, únsiz qalmaýdy talap etken.
Túsindirý jumystarynan keıin jınalǵandar tarap, jaǵdaı tolyq baqylaýǵa alynǵan. Biraq arandatýshylar taǵy da tynysh jatpaı 13 mamyr kúngi tóbeles kezindegi qyrǵyzstandyq azamattardyń ishinde qaza tapqandar bar eken degen jalǵan aqparat taratyp, jurtty taǵy dúrliktirdi. Ishki ister mınıstrligi bul aqparattyń jalǵan ekenin eskertip, eldi sabyrǵa shaqyrdy.
Kóp keshikpeı osy jaǵdaıǵa Qyrǵyzstannyń Ulttyq qaýipsizdik jónindegi memlekettik komıtetiniń tóraǵasy Kamchybek Tashıev túsinikteme berdi. Onyń sózinshe, 18 ben 25 jas aralyǵyndaǵy 700-ge jýyq adamnyń qarsylyq bildirýine pákistandyqtardan bólek, Bangladesh, Mysyr, Úndistan sııaqty ózge de elderden kelgen mıgranttardyń kóbeıip ketýi sebepshi bolǵan. Sondaı-aq ereýilge shyqqandar elde sheteldik mıgranttardyń tym kóbeıip bara jatqanyn da aıtyp, bılikten kóshi-qon máselesin osy bastan qolǵa alýdy talap etken.
Qyrǵyz parlamenti syrtqy ister jónindegi komıtetiniń otyrysynda depýtat Nurjigit Qadyrbekov qazir búkil álemde mıgranttardyń sany 300 mıllıonǵa jetip, jyldan-jylǵa kóbeıip jatqanyn, olardyń ishinde qyrǵyzdar da bar ekenin aıtyp ótti. Máselen, onyń aıtýynsha, búginde AQSh-ta 50 myń qyrǵyz azamaty júr.
«Bizdikiler de AQSh-ta ara-tura tártip pen zań buzyp jatady. Biraq solardy amerıkalyqtar óre túregelip, artynan qýyp, soqqyǵa jyǵyp jatqan joq qoı», degen depýtat otandastaryn sheteldikterge birden judyryq ala júgirmeı, túsinistikpen, qurmetpen qaraýǵa shaqyrdy.
Úkimet kinálilerdi zań júzinde jaýapqa tartyp, sheteldikterge keltirilgen materıaldyq zalal tolyǵymen óteletinin ýáde etti. Al bul jaǵdaıǵa qatty alańdaǵan Pákistan óz azamattaryn eline qaıtaryp jatyr.