Eger Fransııaǵa jolyńyz túser bolsa, ǵajaıyp sýretshi-ımpressıonıst Klod Moneniń úıine toqtaýyńyzǵa bolady. Iá, «Airbnb» qyzmeti birneshe jyldan beri qylqalam sheberi Klod Mone turǵan áıgili kók úıdi jalǵa berip keledi. Ásirese ónerge jany qumar adamǵa ańyzǵa aınalǵan sheberdiń úıinde turý, Moneniń izimen júrý ólsheýsiz baqyt ekeni sózsiz. Bul, árıne, kez kelgen tulǵanyń murajaıyna aqysyn tólep, kirip shyqqannan áldeqaıda bıik sezim. Tipti tarıhty kózben kórgendeı áser qaldyrýy múmkin.
Sýretshiniń 1883 jyldan 1926 jylǵa, ıaǵnı ómiriniń sońyna deıingi 40 jyldam astam ýaqyt turǵan úıi Jıvernı aýylynda ornalasqan. Osy úıdiń aýlasynda búginde barsha álem tań-tamasha qalatyn talaı kartına jazyldy. Osy aýyldyń aspany, kún men túnniń túrli kúıi, tabıǵattyń ár sáttegi myń túrlengen qubylysy Moneniń qylqalamymen boıaldy.
Bul úıde 3 jatyn, 2 qonaq bólme men 3 jýynatyn bólme bar. «La Maison Bleue»-degi bir kún 350 evro (167 myń teńge) turady. Keń jerimen satyp alǵan sýretshi aınalasyn baqshaǵa aınaldyrdy. Esiginiń aldyn gúlzar qyldy. О́zi ylǵı beıneleıtin sý lalagúlinen toǵan jasady. Bul baq sýretshiniń kóp kartınasynda sýrettelgen.
1966 jyly Moneniń uly baqshaly úıdi memleketke mura etip qaldyryp, búginde sýretshiniń murajaı-úıi ornalasqan. Munda ár kezde álemniń túkpir-túkpirinen ımpressıonızm baǵytyn súıetinder men landshaft dızaınerleri aǵylyp jatady. Báriniń izdeıtini – Klod Mone.
Maqamy bólek sheberdiń qylqalamy tabıǵattyń tylsym tústerine, aspannyń san túrli boıaýyna nege umtylyp turatynyn kim bilsin? Jaryqqa umtylǵan sol qylqalamnan týǵan tabıǵat kórinisi óń men tústi adastyrady. Dál bir kartına emes, san qubylǵan tústerdiń jyly shyraıyna kóziń arbalyp, sol ǵajap dalada óziń turǵandaı, qushaq ashqandaı, aspanǵa qol sozyp, arpalysqan oılaryń bir sát tynyshtyq tapqandaı seziletini bar. Ár mınýt saıyn túrli kúıge túsetin tabıǵattyń ár tynysyn ańdyp, barlap, qas pen kózdiń arasyndaǵy qubylysty kenebine dereý túsirip, dala kezip júrip tańǵajaıyp týyndy jasaǵan sheberlerdiń taǵdyry da qıly jolǵa tústi.
Parıjdiń Monmartrynda dúnıege kelgen Klod Mone bala kezin dápter shımaılaýmen ótkizipti. Sýretshiniń shyǵarmashylyqty karıkatýra salyp bastaǵanyn da bilemiz. Sol kezdegi joqshylyq, jumyssyzdyq máselesi onyń shyǵarmashylyǵyna molynan áser etkenin aıta ketýimiz abzal. Ol jas kezinen-aq sharj ben karıkatýradan paıda túsirip, óz kúnin ózi kóre bastaıdy. Mektepke barǵysy kelmeıtindigi taǵy bar, únemi Gavr jaǵalaýynda sýretterin 15-20 frank baǵasyna satyp júretin. Bul isten ájeptáýir aqsha taýyp, ózinshe «óse» bastaǵan ónerli jigitke sýretshi Ejen Býden kezdespese, ımpressonıst Moneniń asqan talantyn álem biler me edi?
Klodtyń sýretterin kórip, tamashalaǵan Býden: «Bul ónermen shektelip qalmaı, ári qaraı oqý kerek», dep aqyl aıtady. Tabıǵat aıasyna baryp, molbertin quryp jiberip, kórinisti kenepke qalaı jazý kerektigin kórsetedi. Qylqalam ustaǵan Býdenniń sol kezdegi sátin kózimen kórgen Moneniń tańdanysynda shek bolmapty. «Kózim aldymnan perde ashylǵandaı kúı keshtim... Kórkem sýrettiń qudiretin bir-aq sátte uqqandaı boldym», dep jazady.
Osydan soń Parıj baryp, Sıýıss Akademııasyn kórý, Trýaıon, Sharl Gleır men Ogıýst Týlmýsh sheberhanasynan dáris alýy jas talanttyń sheberligin ushtaı túsedi. Dese de Mone áý bastan bireýge baǵynǵandy unatpaǵan, Býdenniń ózin áreń moıyndaǵan «búlikshil» bala emes pe edi? Akademııada da qatań tártipke bas ıe almaı, aıtylǵan synǵa shalqaqtap, aqyry molbertin arqalap, erkindikke ketedi. Shyǵarmashylyqqa birjola bas qoıyp, kózqarastary uqsas Mane, Sısleı, Renýar sekildi sýretshilermen dos bolady. Olar Parıj salondarynda tek tarıhı taqyryptaǵy sýretter qoıylatynyna narazy bolatyn. Shyǵarmashyl top «dál qazirgi sát» uǵym sheńberinde ómir súrip, sony kenepke túsirgendi qup kórdi. Sondaı-aq olarǵa óz zamanynyń keıipkerleriniń taǵdyry qyzyǵyraq kórinetin. Keıin Mone, Renýar, Sısleı men Bazıl ózderi jeke shyǵarmashylyq birlestik quryp, 1874 jyly alǵashqy kórmesin uıymdastyrady. Osydan keıin óner áleminde osy sýretshiler tolqyny «ımpressıonıster» atalyp ketti. Kórmeniń ataýy Moneniń «Áser. Kúnniń shyǵýy» (Impression, soleil levant) kartınasyna baılanysty qoıylǵan.
Ázil sýret jazyp, talanty tanylǵan Oskar Klod Mone adamzattyń óner qoryna ólmeıtuǵyn eki myńǵa jýyq kartına qaldyrypty. Ár týyndysyna qarap, kóziń toıady, janyń jylynady. Eń bastysy, ónerdiń qudiretti kúshine eriksiz bas ıesiń.