Esirtki taratý – aýyr qylmys

Jýyrda Pavlodar oblysynda polıseıler «sınte­tı­ka­nyń» iri partııasyn tasy­mal­daǵan kýrer­di ustady. Pav­­­­lodar qala­­synyń aýma­ǵyn­­da tyıym salyn­ǵan zat­tar­dyń­ zańsyz taralýy týra­ly je­del aqparat alǵan tár­tip saq­shylary jedel-izdes­ti­rý is-sha­ralar keshenin júr­gi­zip, ná­tı­­jesinde kúdik­tini anyq­ta­dy. Ol 28 jastaǵy jergilikti tur­­ǵyn bolyp shyq­ty. Jedel ýá­­kil­der ony «qap­ta­many» ja­­­sy­ryp jatqan kezinde qala aý­­dan­­darynyń birinde qolǵa tú­sirdi.

Ol tanymal messend­jer­degi ınternet-dúkenniń kýreri eken. Kúdiktini tekserý barysyn­da jedel ýákilder odan tyıym­ salyn­ǵan zattardyń orna­lasqan jeri týraly aqpa­raty bar uıaly telefondy tár­kiledi. Sony­men qatar polı­seı­­ler jal­py salmaǵy 1,6 keli­­den asa­tyn sıntetıkalyq pre­­parat­tary bar 18 konvolıýsııa men 4 plas­tıkalyq konteı­ner­­di, qura­mynda esirtki bar 189 tab­let­ka­ny tapty. Qolǵa tús­ken esirt­ki 3 400 birretik dozany quraıdy.

Osy fakti boıynsha QK-niń 297-baby (Esirtki, psı­ho­troptyq zattardy, sol tek­tes­terdi ótkizý maqsatynda zań­syz daıyndaý, qaıta óńdeý, ıemdený, saqtaý, tasymaldaý, jóneltý ne ótkizý), 3-bóligi bo­­ıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý júrgizilip jatyr. Kú­dikti Pavlodar qalasy PB ÝUI-ǵa qa­maý­­ǵa alyndy.

Polıseıler oblys turǵyn­da­­ryna esirtki zattaryn satý­men aınalysatyn kýrer bo­lyp jumys isteý týraly usy­nystardan bas tartýdy qatań túrde eskertedi. Esirtki saýdagerleriniń kýrerlerge ýáde etken anonımdiligi men jazasyzdyǵy oıdan shy­ǵarylǵan. Polısııa qyzmet­ker­leriniń zańsyz zattarmen baılanyssyz saýdany toqtatýǵa, ótkizý shemasynyń barlyq qatysýshysyn anyqtaýǵa jáne báriniń kinásin aıǵaqtaıtyn dáleldemelerdi jınaýǵa jet­ki­­likti múmkindikteri bar. Esirt­kiniń zańsyz aınalymyna baılanysty qylmystar úshin eń joǵary jaza retinde ómir bo­ıyna bas bostandyǵynan aıyrý qarastyrylǵanyn búginde kóp adam bile bermeıdi.

Osy syndy taǵy bir qyl­mys Qostanaı oblysynyń Rýd­nyı qalasynda tirkeldi. Po­lı­seıler esirtki jasyryp ketýshini ustap, kú­diktiden ­29 gramnan asa mefe­dron tár­kiledi. Jedel-izdes­tirý is-sha­ra­laryn júrgizý ke­zin­de qolǵa tú­­s­ken 39 jastaǵy jer­gilikti tur­ǵynnan 129 mefedron qap­tamasy tabylǵan.

Qostanaı oblysy PD Esirt­ki qylmysyna qarsy is-qımyl bas­qarmasy bastyǵynyń min­detin atqarýshy Aıat Qartbaev­­­tyń aı­týynsha, kúdikti ár joly úı­den esirtki salynǵan paket­ter­di aýzyna salyp, alyp shyq­qan. О́zin eshkim baqylap turma­ǵa­nyna kóz jetkizgennen keıin ǵana tıis­ti jerge jetkizip otyr­­ǵan. Endi oǵan esirtkini asa iri mól­sher­de saqtaǵany úshin múl­ki tár­kilenip, on jyldan on bes jyl­ǵa deıingi merzimge bas bos­­tan­­dy­ǵynan aıyrý qaýpi tónip tur.

Bir ókinishtisi, esirtki zattaryn jasyryp ketý qylmys­ta­ryna balalardyń da tartylý jaǵdaılary oryn alyp júr. Máselen, jyl bastalǵaly beri 19 bala esirtki taratqany úshin ustalǵan. Jastar esirtki tara­tý­dyń jáne jarnamalaýdyń qu­qyq­tyq saldary týraly bilse de, olardyń keıbiri esirtkiniń zań­syz aınalymynan bas tartar emes. Nashaqorlyqqa qarsy ım­mýnıtet qalyptastyrýda otbasy­nyń aıryqsha rólin eskere otyryp, IIM ata-ana­lar­ǵa jazǵy demalys qarsańynda bala­lar ómi­rine barynsha kó­ńil qoıý kerektigin eskertedi.

«О́z balalaryńyzdyń ara­la­satyn ortasyn bilý, olar paı­dalanatyn ınternet-re­sýrs­­­tardy baqylaý asa mańyz­­dy. Zattarynyń ishinen medı­sı­­na­lyq preparattardyń qo­ra­­byn, folga nemese shyny tú­tik­­sheler baıqasańyz, eleýsiz qal­dyrmańyz. Munyń bári sın­tetıkalyq esirtki tutynýǵa ar­nal­ǵan bolýy ábden múmkin. Sa­baqtaǵy úlgeriminiń nasharlaýy, sabaqqa barmaýy jáne aralasatyn ortasynyń ózgerýi ata-ana nazarynan tys qalmaýy kerek. Agressııa, aıaq astynan kóńil kúıiniń ózgerýi, sharshańqy kúıge jıi túsýi de esirtki tuty­nyp júrgeniniń belgileri bolýy yqtımal. Bala­nyń boıy­nan úsh nemese odan da kóp osyn­daı belgiler baı­qalsa, tez arada shara qoldaný qa­jet. Aqsha jumsaýy jıilese nemese qara­jaty kóp bolsa, bul da – alańdaýǵa turarlyq má­sele. О́ıtkeni balany esirtki tu­tynýǵa ǵana emes, ony ta­ra­týǵa da tartýy múmkin. Eger balanyń telefony men mes­­send­jerlerinen geolokasııa kórsetilgen sýretter, úı qabyr­ǵalary men baǵandardaǵy shtamp­tardy baıqasańyz, bul da – kúmán týdyratyn jaıt. Sebebi onda esirtki jasyrylǵan jer­ler kórsetilýi múmkin. Nó­mir­ler jáne túrli saıttyń sil­­t­e­meleri jazylǵan tizimge, ızo­lentaǵa oralǵan zattarǵa da na­zar salǵanyńyz abzal. Esirt­ki qylmystary úshin jaýap­ker­­shi­lik 16 jas­tan bastalaty­nyn este­rińizge salamyz», – deı­di­ IIM resmı ókili Shyńǵys Alekeshev.