Elimizde árbir besinshi oqýshy qandaı da bir aýrýmen aýyrady, al árbir úshinshi áskerge shaqyrylýshy áskerde qyzmet etýge jaramsyz. Bul derek Parlament Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıtetinde bolǵan jıynda aıtylǵan edi. Jaǵańdy ustaısyń. Qazirgi aqparattyq-tehnologııalyq, sıfrlyq tehnologııa damyǵan kezde «Gıpodınamııa» termıni ózekti máselelerdiń birine aınaldy.
Gıpodınamııa – az qozǵalý. Mektep jasyndaǵy balalardyń buǵan shaldyǵýy kompıýter aldynda kóp otyrý, gadjet, smartfondy uzaq qoldanýdyń kesiri. Oǵan qosa qazir balalarda fızıkalyq qozǵalys az, uıqyǵa da kesh jatady. Az qozǵalý men bir orynda uzaq otyrý, tirek-qımyl apparatynyń ózgerýine, omyrtqanyń qısaıýyna, búkirlikke, salmaq qosýǵa ákeletini anyq. Zertteýlerge sáıkes, eger qımyl-qozǵalys az bolsa, bulshyqet álsirep, kúsh pen tózimdilik tómendeıdi, aǵzadaǵy zat almasý úderisi buzylady. Al gıpodınamııa júrek-qantamyrlary men tynys alý júıesiniń fýnksıonaldyq qyzmetiniń ózgerýine ákeledi. Sebebi tamyrlarda qannyń qozǵalysyn retteıtin bulshyqet jetkilikti jumys istemeı qalady. Gıpodınamııanyń aldyn alý joly – dene shynyqtyrý. Tańerteńgilik jattyǵý, óndiristik gımnastıka, sportpen shuǵyldaný, fızıkalyq eńbek jumysy jáne taza aýada júrýdiń kómegi kóp.
«Biz bárimiz balalarymyzdyń deni saý, fızıkalyq turǵydan jaqsy damyǵanyn kórgimiz keledi. Biraq olar dene shynyqtyrý sabaqtarynan bosatylady, balalardyń kompıýterlik oıyndarǵa degen qyzyǵýshylyǵyn ata-analyq baqylaý álsireıdi, munyń bári shamadan tys oqý júktemelerimen kúsheıedi. Nátıjesinde, búginde mektep jasyndaǵy balalardyń kem degende 75% - y gıpodınamııadan zardap shegedi», degen edi burynǵy Májilis depýtaty Gúlnara Iqsanova.
Dene shynyqtyrý sabaǵynda sport zalda júgirip, jalpy damytý jattyǵýlaryn jasaǵannyń ózi balanyń densaýlyǵyna óte paıdaly.Munyń mańyzyn oqýshy men ata-ana túsiný kerek. Mysaly, 5-sabaqqa deıin partada otyrǵan oqýshy 6-sabaqta sporttyq forma ákelmeı, sabaqqa qatyspaıdy. Bul jaǵdaı kimge paıda, kimge zııan? Bul – baqylaýǵa alynatyn másele. Dene shynyqtyrý pánine «baǵalaýdy» keri qaıtarý týraly Natalıa Dreıttiń kóterip júrgen usynysy qoldaýǵa turarlyq. Eger «baǵalaý» pánge qaıtarylyp, baǵa qoıylatyn bolsa pániniń pándik mártebesi de ósedi. Oǵan qosa balalardyń belsendi qatysýy joǵarylaıdy.
Osy máseleniń ózektiligin túsiný úshin, statıstıkaǵa nazar aýdaraıyq. Ǵalymdardyń zertteýi boıynsha, gıpodınamııa ólim-jitim sebepteri arasynda tórtinshi orynda tur. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń(DDU) málimetteri boıynsha, fızıkalyq belsendiliktiń bolmaýynan jyl saıyn 3,2 mıllıon adam qaıtys bolady eken. Bul negizinen ındýstrıaldy damyǵan elderdiń halqyna ábden qatysty. Eń qorqynyshtysy, keıingi 100 jylda adamdar 96 paıyzǵa az qozǵala bastaǵan. Eger osylaı jalǵasa berse, adamzat qozǵalýdy múldem toqtatady degen sóz. Gıpodınamııa belgileri birtindep paıda bolady. Oǵan tez sharshaǵyshtyq, ónimdiliktiń tómendeýi, uıqynyń buzylýy, sebepsiz ashýlaný, bas aýrýlary, dene salmaǵynyń joǵarylaýy, entigý, arqa aýrýy jatady. Gıpodınamııa toq ishek pen sút bezi qaterli isigi, ekinshi tıpti qant dıabeti, júrektiń ıshemııalyq aýrýy, semizdik, gıpertonııa, osteoporoz, basqa aýrýlar sııaqty juqpaly emes sozylmaly aýrýlardyń damýyna ákeledi.
DDU sarapshylary fızıkalyq belsendiliktiń azaıýyna «adamzattyń bolashaǵyna qaýip tóndiretin jańa epıdet» degen baǵa bergen. Sol sebepti de qozǵalysty arttyrýdy mektep jasynan bastap qolǵa alǵan mańyzdy. Fızıkalyq belsendilikti arttyratyn barlyq amaldy jasaýymyz qajet. Bul – eldiń damýy men halyqtyń saýlyǵyna óte kerek.
Talǵat MÚSREPOV,
№78 jalpy orta bilim beretin mektep-gımnazııasynyń muǵalimi
Aqtóbe qalasy