Eńbek quqyn qorǵaýdyń jańa tásili

El kásiporyndarynda 18 myńnan asa óndiristik keńes jumys isteıdi. Onda 24 myńnan asa eńbekti qorǵaý jónindegi tehnıkalyq ınspektor bar. 2023 jyly ınspektorlar 112 myńǵa jýyq tek­serý júrgizipti. EQjQ talaptarynyń ­142 myńnan astamy buzylǵany anyq­ta­lyp, onyń 121 myńy joıylǵan. Bul týraly Ortalyq kommýnıkasııalar alańynda ótken baspasóz jıynynda Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy, memlekettik bas eńbek ınspektory Tólegen Ospanqulov aıtyp berdi.

Onyń aıtýynsha, Eńbek kodeksine saı qurylys alańynda bir mezgilde birneshe uıym jumys júrgizgen jaǵdaıda olardyń eńbek qaýipsizdik talaptaryn saqtaý jumysyn bas merdiger júzege asyrady degen norma engizildi. 258 kásiporyn osyndaı baqylaý modelin qabyldady. Talaptardyń buzylýyn aldyn alý, qadaǵalaý jáne ony boldyrmaý maqsatynda elimizdiń 3 214 kásiporny eńbek qaýipsizdigi standartyn engizdi.

«hr.enbek.kz eńbek resýrstary portalynda ornalastyrylǵan «Onlaın eńbek konsýltanty» fýnksıonaly jumys isteıdi. Onda jumys berýshi eńbek ınspektoryn almastyratyn, ınter­aktıvti rejimde josparlanǵan nemese oryndalǵan rásimderdi tekseretin qyzmetke júgine alady», dedi spıker.

1 mamyrda memlekettik eńbek ıns­pek­torlary 2 366 tekserý júrgizip, ­eń­bek­ qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý, ha­lyqty jumyspen qamtý salasynda ­3 199 zań buzýshylyqty anyqtaǵan. Ju­mys berý­shilerge 1 409 uıǵarym berilip, 177 mln­ teńgeden asa qarajat kóleminde ­1 780 aıyppul salyndy. 241 arnaıy ter­geý júrgizilip, 37 qylmystyq is ­qoz­ǵal­ǵan.

Qazir jumysshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máselesinde jumys berýshi men ju­mysshylar arasyndaǵy ujymdyq-shart­tyq qatynastarǵa basa nazar aýdarylady. Iri jáne orta kásiporyndardyń 97%-ynda ujymdyq sharttary bar. ­Bo­la­­shaqta bul qujattar jumys berý­shi­ler­diń áleýmettik kepildikterin baqy­laý úshin elektrondyq formatqa aýys­ty­rylmaq.

Bas eńbek ınspektorynyń aıtýyn­sha,­ bıyl elimizde 496 adam zardap shekken.­ Bul 2023 jyldyń sáıkes kezeńinen 16,7%-ǵa artyq. Sondaı-aq 59 adam qaza tapqan. Bul da byltyrǵy kórsetkishten artyq. Jaraqattanýdyń joǵarǵy deńgeıi – Qostanaı, Abaı, Qaraǵandy, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda, Almaty qalasynda tirkelgen. Zardap shek­ken­derdiń kóp bóligi taý-ken metallýrgııa ónerkásibi kásiporyndarynda (17%), qurylys salasynda (13%) baıqalady.

«Statıstıkaǵa sensek, 2023 jyly zerttelgen 1,69 mln qyzmetkerdiń 519 myń jumys orny zııandy jáne qaýipti bolyp shyqty. Zańǵa sáıkes, mundaı jaǵdaıda jumysshylarǵa jumys berý­shi kepildik pen ótemaqy beredi. Oǵan jumys ýaqytynyń qysqarýy, jyl saıynǵy qosymsha eńbek demalysy jáne jalaqynyń joǵarylaýy, sút berý, emdik jáne profılaktıkalyq tamaqtaný kiredi. Máselen, byltyr 697 myń qyzmetker 255 mlrd teńge mól­she­­­rinde zııandy jaǵdaıdaǵy jumysy úshin ótemaqy aldy. Bul 2022 jylmen sa­­lys­­tyrǵanda 23%-ǵa artyq», dedi bas ıns­pektor.

О́ndiristik jaraqattaný sebebiniń biri qaýipsiz eńbek erejelerin oqy­tý­daǵy kemshilikter deıdi maman. Jaza­taıym oqıǵalardyń 20%-y bilik­ti­ maman tapshylyǵy bolsa, jaýap­ker­shi­lik­tiń bolmaýynan eken. Bul máseleni sheshý maqsatynda oqý ortalyqtaryna qo­ıy­latyn talaptar kúsheıtilip, biryń­ǵaı oqý-ádistemelik ortalyq qurylmaq.

Mınıstrlik janynan 2021 jyldan­ bastap baqylaý ortalyǵy jumys is­teı­­­di. T.Ospanqulovtyń aıtýynsha, ba­qy­­laý ortalyǵy jumyskerler men ká­sip­­odaq­tardyń ótinishterin, quzy­retti or­­­gan­­­dardyń jedel aqparatyna, eń­bek­ ujym­­­­­d­aryndaǵy ahýalǵa taldaý ­júr­­­­gi­­­z­edi.

Jyl basynan beri elimizdegi 127 kásip­orynǵa osyndaı baqylaý júrgi­zilipti. Nátıjesinde, 50 kásiporynda bir prob­lema sheshilgen kórinedi.

«Qazir 77 kásiporynda baqylaý júr­gizilip jatyr. Bıyl elimizdegi 13 kásip­­orynda ereýil boldy. Qyzmet­ker­lerdiń negizgi talaptary – jalaqyny kó­terý. «QazMunaıGaz» AQ enshiles uıym­darynyń shtatyna aýystyrý, syı­lyq­aqy alý, eńbek jaǵdaılaryn jaq­sar­tý, jalaqyny ındeksteýdi júr­gizý. Son­daı-aq narazylyqtardyń týyn­daý sebep­te­ri­niń biri servıstik kompa­nııa­lardyń kelisimsharttary qysqa mer­zim­diligine baılanysty bolyp otyr», dedi spıker.

Bıyl memlekettik eńbek ınspektor­lary 126 kásiporynda 1,5 mlrd teńge­den asa qarajat kóleminde 9,7 myń qyz­­met­ker jalaqysyn almaǵanyn anyq­tap­ty. Sóıtip, onyń 8,1 myńynyń quqy qor­ǵal­dy. Olarǵa 890 mln teńge tólenipti. Jumys berýshilerge 170 mln teńgeden asa qarajat kóleminde 1 780 ákimshilik aıyppul salyndy.

Al zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys is­teıtin qyzmetkerlerdi áleýmettik qor­ǵaýdyń qosymsha tetigi retinde 2024 jyl­ǵy 1 qańtardan bastap arnaıy áleý­met­tik tólem engizildi. Ony 55 jasqa tol­ǵan jáne mindetti kásiptik zeı­net­aqy jar­nalary keminde 7 jyl aýda­rylǵan qyz­metker alýǵa quqyly. Tólem­niń ne­giz­gi sharty – zııandy eńbek jaǵ­da­ıynda ju­mys­ty toqtatý.

T.Ospanqulov qyzmetker zeınet­ker­lik jasqa tolǵanǵa deıin arnaıy áleýmettik tólem alatynyn jetkizdi.

«4 sáýirge deıin 4 183 adam 665 mln teńgeden asatyn arnaıy tólem aldy. Arnaıy áleýmettik tólemge baılanysty birqatar normaǵa qosa, «Qyzmetkerdi eńbek mindetterin oryndaý kezinde jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý týraly» zańda eńbek jaǵdaılaryn jaq­sar­tý maqsatynda jumys berýshilerdiń aldyn alý sharalaryna jumsaǵan shy­ǵyn­­daryn óteý jónindegi normalar engi­zildi. Iаǵnı jumys berýshiniń saq­tan­­dyrý kompanııalarynan qaýipsizdik jónindegi qyzmetkerlerdiń bilimin art­­tyrýǵa túsetin qarajattyń 6%-y sheginde, sondaı-aq ońaltý sharalaryna jum­salǵan shyǵystardy tólengen saq­tan­­dyrý syılyqaqysynyń 6%-yna deıin óteý­di talap etýge quqyǵy bar», deıdi ol.

Elimizde 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan Qaýipsiz eńbek tujyrymdamasy bekitildi. Ol eńbek adamynyń quqyn qorǵaýǵa qa­tysty álemdik ozyq talaptarǵa saı­ júıeli jumys júrgizýdiń jańa tásil­derin qamtıdy.